Tafsir Az-Zukhruf (43) — الزخرف

حمٓ ﴿١﴾

Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасинингаввалида айтибўтилди

وَٱلْكِتَـٰبِ ٱلْمُبِينِ ﴿٢﴾

Аллоҳ ҳақ сари бошлайдиган очиқ-равшан Қуръонгаي қасам ичди. إنا جعلنه قرءنا عربا لعل كم تعقلون

إِنَّا جَعَلْنَـٰهُ قُرْءَٰنًا عَرَبِيًّۭا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿٣﴾

Албатта Биз уни араб тилидаги Қуръон қилдик. Шоядки, ўз тилингизда бўлгани учун унинг маъноларини англаб, тушуниб, фикр юритсангизлар ва бошқа халқларга етказсангизлар

وَإِنَّهُۥ فِىٓ أُمِّ ٱلْكِتَـٰبِ لَدَيْنَا لَعَلِىٌّ حَكِيمٌ ﴿٤﴾

Албатта бу Қуръон Лавҳул-Маҳфузда жуда олий, юксак мақомдадир ва ҳикматларга тўладир. Унинг буйруқлар борасидаги оятлари ҳам,тақиқлар борасидаги оятлари ҳам мустаҳкамдир

أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ٱلذِّكْرَ صَفْحًا أَن كُنتُمْ قَوْمًۭا مُّسْرِفِينَ ﴿٥﴾

Ширку маъсиятларни кўпайтириб юборганингиз учун сизларга Қуръонни нозил қилмасдан қўярмидик. Ҳаргиз бундай қилмасмиз. Зеро, илоҳий раҳмат бунинг аксини тақозо этади

وَكَمْ أَرْسَلْنَا مِن نَّبِىٍّۢ فِى ٱلْأَوَّلِينَ ﴿٦﴾

Олдинги умматларга қанча-қанча пайғамбарлар юборганмиз. وما يأتيهم من نبى إلا كانوا به يستهزءون

وَمَا يَأْتِيهِم مِّن نَّبِىٍّ إِلَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ ﴿٧﴾

Ўтган умматларга Аллоҳ тарафидан қайси бир пайғамбар келса,уни масхара қилиб,устидан кулардилар

فَأَهْلَكْنَآ أَشَدَّ مِنْهُم بَطْشًۭا وَمَضَىٰ مَثَلُ ٱلْأَوَّلِينَ ﴿٨﴾

Ўша умматлардан қудратлироқларини ҳам ҳалок айлаганмиз.Энди заифроқларини ҳалок этишга ҳам қодирмиз. Од, Самуд, Лут қавми, Мадян соҳиблари каби ўтган умматларни қандай ҳалок қилганимиз ҳақидаги қиссалар Қуръонда ўтган. بلغ Qur’on · Tafsir

وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ ٱلْعَزِيزُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٩﴾

Эй Пайғамбар,анави ҳақни тан олмай,ёлғонга чиқарадиган мушриклардан:"Осмонларни ким яратган,ерни ким яратган", деб сўрасангиз: "Уларни ҳаммадан Ғолиб, Азиз бўлган, ҳамма нарсани биладиган Зот яратган", деб жавоб беришлари тайин

ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلْأَرْضَ مَهْدًۭا وَجَعَلَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًۭا لَّعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿١٠﴾

Аллоҳ шундай Зотки, ер юзини сизларга тўшаб берди. Унинг устида юрасизлар, яшайсизлар. Унинг водийларию тоғларидан йўллар очиб берди. Шояд, тўғри йўлни топиб олсангизлар

وَٱلَّذِى نَزَّلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۢ بِقَدَرٍۢ فَأَنشَرْنَا بِهِۦ بَلْدَةًۭ مَّيْتًۭا ۚ كَذَٰلِكَ تُخْرَجُونَ ﴿١١﴾

Аллоҳ шундай Зотки, осмондан ўзингизга, чорвангизга ва экинларингизга етарли миқдорда ёмғир ёғдириб, у билан қуриб-қақрабётган ерни яшнатдик. Аллоҳ қурибётган ерни қайта жонлантирганидек, сизларни ҳам қайта тирилтиради

وَٱلَّذِى خَلَقَ ٱلْأَزْوَٰجَ كُلَّهَا وَجَعَلَ لَكُم مِّنَ ٱلْفُلْكِ وَٱلْأَنْعَـٰمِ مَا تَرْكَبُونَ ﴿١٢﴾

Аллоҳ шундай Зотки, кеча ва кундуз, эр ва хотин каби ҳамма турдаги жуфтларни яратди. Сизларга кемалар ва чорва ҳайвонларидан сафарларингизда минадиган уловлар қилиб берди. Денгизда кемага, қуруқликда эса чорва ҳайвонларига минасизлар

لِتَسْتَوُۥا۟ عَلَىٰ ظُهُورِهِۦ ثُمَّ تَذْكُرُوا۟ نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا ٱسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَتَقُولُوا۟ سُبْحَـٰنَ ٱلَّذِى سَخَّرَ لَنَا هَـٰذَا وَمَا كُنَّا لَهُۥ مُقْرِنِينَ ﴿١٣﴾

مقرنين Сизларга шунча неъматларни ато этди. Токи, сафарларингизда уларни устларига ўрнашиб олиб, Парвардигорингизнинг неъматини эсланглар ва шундай деб айтинглар: "Бизга мана шу уловни бўйсундириб берган Зот ҳар қандай нуқсондан Покдир. Биз бу уловга ўз ҳукмимизни ўтказяпмиз. Агар уни Аллоҳ бизга бўйсундириб бермаганида, ўзимизнинг қўлимиздан келмас эди"

وَإِنَّآ إِلَىٰ رَبِّنَا لَمُنقَلِبُونَ ﴿١٤﴾

Ўлганимиздан кейин ҳисоб бериш ва жазо ёки мукофотимизни олиш учун ёлғиз Парвардигоримизга қайтирилурмиз

وَجَعَلُوا۟ لَهُۥ مِنْ عِبَادِهِۦ جُزْءًا ۚ إِنَّ ٱلْإِنسَـٰنَ لَكَفُورٌۭ مُّبِينٌ ﴿١٥﴾

Мушриклар ўзларича айрим махлуқотларнинг Яратувчидан туғилганини айтиб: "Фаришталар Аллоҳнинг қизлари", дейдилар. Бу гапни айтган одам аниқ йўлдан озган ва очиқ кўрнамакдир. بلغ Qur’on · Tafsir

أَمِ ٱتَّخَذَ مِمَّا يَخْلُقُ بَنَاتٍۢ وَأَصْفَىٰكُم بِٱلْبَنِينَ ﴿١٦﴾

Эй мушриклар: "Аллоҳ Ўзи яратган бандаларидан қизларини Ўзига олибқолиб, бизга ўғилларини саралабберди", дейсизларми?! Бу қандай тақсимотد бўлди?! وإذا بشرأحدهم بما ضرب للرحمن مثلا ظل وجهه مسو اوهوكظيم

وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَـٰنِ مَثَلًۭا ظَلَّ وَجْهُهُۥ مُسْوَدًّۭا وَهُوَ كَظِيمٌ ﴿١٧﴾

Улардан бирига ўша Парвардигорга тааллуқли қилганлари қиз фарзанд кўргани ҳақида хабар келса, ғам, қайғуга ботиб, хафа бўлиб, ғазабга тўлиб, юзлари қорайибкетади. Ўзини ғам-қайғуга ботирадиган нарсани Парвардигорига муносиб кўрганини қаранг?!

أَوَمَن يُنَشَّؤُا۟ فِى ٱلْحِلْيَةِ وَهُوَ فِى ٱلْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍۢ ﴿١٨﴾

Зийнат ичра тарбия қилинадиган, мужодала пайтида аёл бўлгани учун ўз гапини гапира олмайдиган хилқатни Парвардигорларига муносиб кўряптиларми?!

وَجَعَلُوا۟ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةَ ٱلَّذِينَ هُمْ عِبَـٰدُ ٱلرَّحْمَـٰنِ إِنَـٰثًا ۚ أَشَهِدُوا۟ خَلْقَهُمْ ۚ سَتُكْتَبُ شَهَـٰدَتُهُمْ وَيُسْـَٔلُونَ ﴿١٩﴾

Раҳмоннинг бандалари бўлган фаришталарни қизлар, деб атадилар. Аллоҳ уларни яратаётганда гувоҳ бўлиб турганмидиларки, малоикаларнинг қизлар экани уларга аён бўлса?! Фаришталар уларнинг бу гувоҳликларини ёзибқўядилар ва Қиёмат куни шу айтган гапларига жавобберадилар. Кейин эса ёлғон гапирганлари учун азобга гирифтор қилинадилар

وَقَالُوا۟ لَوْ شَآءَ ٱلرَّحْمَـٰنُ مَا عَبَدْنَـٰهُم ۗ مَّا لَهُم بِذَٰلِكَ مِنْ عِلْمٍ ۖ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ ﴿٢٠﴾

Қадарни ҳужжат қилишиб: "Агар Аллоҳ фаришталарга ибодат қилишимизни хоҳламаганида биз ҳам уларга ибодат қилмаган бўлар эдик, У хоҳлабдими, демак, рози бўлибди-да", дейдилар. Улар бу гапларини бирон билимга асосланиб айтаётганлари йўқ. Улар фақат алжирамоқдалар, холос. أم ءاتينهم كتبا من قبله فهم به مستمسكون

أَمْ ءَاتَيْنَـٰهُمْ كِتَـٰبًۭا مِّن قَبْلِهِۦ فَهُم بِهِۦ مُسْتَمْسِكُونَ ﴿٢١﴾

Ёки анави мушрикларга Қуръондан олдин Аллоҳдан бошқасига ибодат қилишга рухсат берадиган бирон китоб берганмизми?Ва улар ана шукитобни маҳкам ушлаб,ўшандан ҳужжат келтиряптиларми?

بَلْ قَالُوٓا۟ إِنَّا وَجَدْنَآ ءَابَآءَنَا عَلَىٰٓ أُمَّةٍۢ وَإِنَّا عَلَىٰٓ ءَاثَـٰرِهِم مُّهْتَدُونَ ﴿٢٢﴾

Йўқ, уларга ҳеч қандай китоб берилмаган. Уларнинг ҳужжати кўр тақлиддан ўзга нарса эмас. Айтадиларки, олдинги ота-боболаримизни бир дин, бир миллат ўлароқ танидик. Улар бут-санамларга ибодат қилардилар. Бас, биз ҳам уларнингизидан бораверамиз. بلغ Qur’on · Tafsir

وَكَذَٰلِكَ مَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ فِى قَرْيَةٍۢ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَآ إِنَّا وَجَدْنَآ ءَابَآءَنَا عَلَىٰٓ أُمَّةٍۢ وَإِنَّا عَلَىٰٓ ءَاثَـٰرِهِم مُّقْتَدُونَ ﴿٢٣﴾

م قتدون Эй Пайғамбар, анавилар ҳақни тан олмай, унга қарши ота-боболарига тақлид қилишларини далил қилганларидек, сиздан олдин бирон шаҳарга бирон пайғамбарни юборган бўлсак, у ернинг катталари, раҳбарлари, бойлари: "Биз ота-боболаримизни бир миллат ва дин устида топганмиз ва биз уларнинг изидан бораверамиз", деганлар. Хуллас, бу иш янгилик эмас

۞ قَـٰلَ أَوَلَوْ جِئْتُكُم بِأَهْدَىٰ مِمَّا وَجَدتُّمْ عَلَيْهِ ءَابَآءَكُمْ ۖ قَالُوٓا۟ إِنَّا بِمَآ أُرْسِلْتُم بِهِۦ كَـٰفِرُونَ ﴿٢٤﴾

Уларга пайғамбари деди: "Мен олиб келган дин яхшироқ бўлса ҳам ўша ота-боболарингизга эргашаверасизларми?" Дедилар: "Биз сен олиб келган динга, сендан олдинги пайғамбарлар олиб келган динга ҳам куфр келтиргувчилармиз"

فَٱنتَقَمْنَا مِنْهُمْ ۖ فَٱنظُرْ كَيْفَ كَانَ عَـٰقِبَةُ ٱلْمُكَذِّبِينَ ﴿٢٥﴾

Сиздан олдинги пайғамбарларни ёлғончига чиқарган умматлардан қасос олиб, уларни ҳалок айладик. Бас, пайғамбарни ёлғончига чиқарадиганларнинг оқибати нима билан тугаши ҳақида фикр юритинг. Уларнинг оқибати ўта аянчли бўлган

وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِيمُ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِۦٓ إِنَّنِى بَرَآءٌۭ مِّمَّا تَعْبُدُونَ ﴿٢٦﴾

Эй Пайғамбар, эсланг! Иброҳим ўз отаси ва қавмига деди: "Сизлар Аллоҳни қўйиб, бут-санамларга ибодат қиляпсизлар. Мен улардан покман, юз ўгираман"

إِلَّا ٱلَّذِى فَطَرَنِى فَإِنَّهُۥ سَيَهْدِينِ ﴿٢٧﴾

Мени яратган Аллоҳгина бундан мустасно. У Зотгагина юкунаман. Бас, У Зот яқинда менга тўғри йўлни кўрсатиб, мен учун фойда бўладиган ишга, Ўзинингмустаҳкам динига эргашишга муваффақ айлайди. وجعلها كلمةباقية فى عقبه لعلهم يرجعون

وَجَعَلَهَا كَلِمَةًۢ بَاقِيَةًۭ فِى عَقِبِهِۦ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ﴿٢٨﴾

Иброҳим "Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ", деган тавҳид калимасини ўзидан кейинги зурриётларига ҳам қоладиган бир калимага айлантирди. Улар орасида Аллоҳни бир деб биладиганлар, Унга ширк келтирмайдиганлар мудом бор бўлиб бораверадилар. Шоядки, улар Аллоҳга қайтиб, ширку маъсиятлардан тавба қилсалар

بَلْ مَتَّعْتُ هَـٰٓؤُلَآءِ وَءَابَآءَهُمْ حَتَّىٰ جَآءَهُمُ ٱلْحَقُّ وَرَسُولٌۭ مُّبِينٌۭ ﴿٢٩﴾

Мен анави ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқарадиган мушрикларни азоблашга шошилмадим. Уларнинг дунёдан фойдаланиб, баҳра олиб юришларига қўйиб бердим. Ота-боболарини ҳам шундай қилдим. Бу ҳолат то Қуръон ва очиқ пайғамбар,яъни,Муҳаммад алайҳиссалом келгунига қадар шутахлит давом этди. بلغ Qur’on · Tafsir

وَلَمَّا جَآءَهُمُ ٱلْحَقُّ قَالُوا۟ هَـٰذَا سِحْرٌۭ وَإِنَّا بِهِۦ كَـٰفِرُونَ ﴿٣٠﴾

Уларга мана шу ҳақ эканига заррача шубҳа бўлмаган Қуръон келгач: "Бу сеҳрдир. У билан Муҳаммад бизни сеҳрлаяпти. Биз унга куфр келтирамиз. Ҳеч қачон иймон келтирмаймиз", дедилар

وَقَالُوا۟ لَوْلَا نُزِّلَ هَـٰذَا ٱلْقُرْءَانُ عَلَىٰ رَجُلٍۢ مِّنَ ٱلْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ ﴿٣١﴾

Ҳақни ёлғонга чиқарадиган мушриклар: "Аллоҳ бу Қуръонни мана шу камбағал, етим Муҳаммадга нозил қилмасдан,маккалик ёки тоифлик икки эътиборли кишига туширмабди-да",дедилар

أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّكَ ۚ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُم مَّعِيشَتَهُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۚ وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍۢ دَرَجَـٰتٍۢ لِّيَتَّخِذَ بَعْضُهُم بَعْضًۭا سُخْرِيًّۭا ۗ وَرَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌۭ مِّمَّا يَجْمَعُونَ ﴿٣٢﴾

Эй Пайғамбар, Парвардигорингизнинг раҳматини тақсимлаб, истаганига берадиган, истаганига бермайдиган ўшалар эканми ёки Аллоҳми? Уларга шу дунёдаги ризқларини Биз тақсимлаб берганмиз ва уларни бой-камбағал қилганмиз. Токи, бири бирига бўйсуниб, тирикчилик ўтказсинлар. Парвардигорингизнинг бандаларига охиратда кўрсатадиган марҳамати улар тўплаётган мол-дунёдан яхшироқдир

وَلَوْلَآ أَن يَكُونَ ٱلنَّاسُ أُمَّةًۭ وَٰحِدَةًۭ لَّجَعَلْنَا لِمَن يَكْفُرُ بِٱلرَّحْمَـٰنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًۭا مِّن فِضَّةٍۢ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ ﴿٣٣﴾

Одамлар битта миллат, яъни, кофир миллат бўлибкетиш хавфи бўлмаганида эди, Аллоҳга куфр келтирганларнинг уйлари учун кумушшифтлар ва унга чиқадиган нарвонлар қилибберган бўлар эдик. ولبيوتهم أبوبا وسررا عليها يتكٔون

وَلِبُيُوتِهِمْ أَبْوَٰبًۭا وَسُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِـُٔونَ ﴿٣٤﴾

Уйларига эшиклар қилиб берган бўлар эдик. Уларга ястаниб ўтирадиган сўрилар қилиб берган бўлар эдик. Бу ишни синов ва истидрож учун қилар эдик. Истидрож - қўйиб бериш, муҳлат бериш, тез жазоламасдан кўпроқ гуноҳ қилишига имкон бериб, охирида жазога тортиш. Арқонни узун ташлабқўйишга тўғри келса керак

وَزُخْرُفًۭا ۚ وَإِن كُلُّ ذَٰلِكَ لَمَّا مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۚ وَٱلْـَٔاخِرَةُ عِندَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ ﴿٣٥﴾

Олтинларни ҳам ўшаларники қилиб берган бўлар эдик. Буларнинг ҳаммаси дунё ҳаётининг матоларидир. Уларнинг фойдаси жуда кам. Чунки улар бир зумда ўтади-кетади. Охиратдаги неъматлар эса, Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз наздида Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқадиган тақводорларникидир

وَمَن يَعْشُ عَن ذِكْرِ ٱلرَّحْمَـٰنِ نُقَيِّضْ لَهُۥ شَيْطَـٰنًۭا فَهُوَ لَهُۥ قَرِينٌۭ ﴿٣٦﴾

Ким Қуръонга шабкўрлик билан назар ташлаб, ундан юз ўгирса, уни бир шайтон эгаллаб олади-да, баттар адаштираверади, адаштираверади. بلغ Qur’on · Tafsir

وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ ٱلسَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُم مُّهْتَدُونَ ﴿٣٧﴾

Қуръондан юз ўгирганларни эгаллаболган шайтонлар уларни Аллоҳнингдинидан тўсадилар.Бас,улар Аллоҳнинг буйруқларини бажармайдилар, тақиқларидан тийилмайдилар. Яна ўзларини ҳақ йўлдаги ҳидоят топганлар, деб ҳисоблайдилар. Натижада тавба қилиш ҳаёлларига ҳам келмайди

حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَنَا قَالَ يَـٰلَيْتَ بَيْنِى وَبَيْنَكَ بُعْدَ ٱلْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ ٱلْقَرِينُ ﴿٣٨﴾

Аллоҳнинг эслатмасидан юз ўгирган бадбахт Қиёмат куни Бизнинг ҳузуримизга келгач, орзу-умидларини изҳор қилиб: "Эй менга ҳамроҳ бўлган шайтон, қани эди мен билан сенинг ўртамиз машриқ билан мағриб қадар узоқ бўлса, сен нақадар манфур ҳамроҳсан", дебқолади

وَلَن يَنفَعَكُمُ ٱلْيَوْمَ إِذ ظَّلَمْتُمْ أَنَّكُمْ فِى ٱلْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ ﴿٣٩﴾

Қиёмат куни Аллоҳ кофирларга шундай дейди: "Сизлар ширку маъсиятлар ила ўз жонингизга жабр қилдингиз. Энди азоб тортишда бир-бирингизга шерик бўласизлар. Лекин шерикларингиз сиздаги азобни заррача кўтариша олмас"

أَفَأَنتَ تُسْمِعُ ٱلصُّمَّ أَوْ تَهْدِى ٱلْعُمْىَ وَمَن كَانَ فِى ضَلَـٰلٍۢ مُّبِينٍۢ ﴿٤٠﴾

Улар кар одамлар. Ҳақни гапирсангиз, эшитмайдилар. Улар кўр одамлар. Ҳақни кўрсатсангиз, кўрмайдилар. Эй Пайғамбар, сиз карга гап уқтира олармидингиз ё кўрга йўл кўрсата олармидингиз ёки йўлдан озган, очиқ залолатдаги одамни ҳидоят қила олармидингиз?! فإما نذهبن بك فإنا منهم م نتقمون

فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُم مُّنتَقِمُونَ ﴿٤١﴾

Гарчи сизни уларни азоблашдан олдин вафот этдирсак ҳам, барибир Биз улардан интиқом олиб, шу дунёда ҳам, охиратда ҳам уларни азобга гирифтор қилурмиз

أَوْ نُرِيَنَّكَ ٱلَّذِى وَعَدْنَـٰهُمْ فَإِنَّا عَلَيْهِم مُّقْتَدِرُونَ ﴿٤٢﴾

Ёки сизга уларга ваъда қилганимиз азобнинг бир қисмини кўрсатурмиз. Биз уларни азоблашга қодирмиз. Улар Бизга ҳаргиз бас кела олмаслар

فَٱسْتَمْسِكْ بِٱلَّذِىٓ أُوحِىَ إِلَيْكَ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ ﴿٤٣﴾

Эй Пайғамбар, шундай бўлгач, сиз Парвардигорингиз сизга ваҳий қилган Қуръонни маҳкам ушлайверинг. Сиз заррача чалкашлиги бўлмаган ҳақ йўлдасиз

وَإِنَّهُۥ لَذِكْرٌۭ لَّكَ وَلِقَوْمِكَ ۖ وَسَوْفَ تُسْـَٔلُونَ ﴿٤٤﴾

Бу Қуръон сиз учун ҳам, қавмингиз учун ҳам шарафдир. Яқинда Қиёмат куни бўлганда унга иймон келтириш, унингйўриқларига эргашиш ва унга даъват қилиш каби ишлар учун жавобгар бўласизлар. بلغ Qur’on · Tafsir

وَسْـَٔلْ مَنْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رُّسُلِنَآ أَجَعَلْنَا مِن دُونِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ءَالِهَةًۭ يُعْبَدُونَ ﴿٤٥﴾

Эй Пайғамбар, ўзингиздан олдинги Биз юборган пайғамбарлардан сўранг: "Биз Раҳмондан бошқа ибодат қилинадиган маъбудлар қилибмизми?"

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِـَٔايَـٰتِنَآ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ وَمَلَإِي۟هِۦ فَقَالَ إِنِّى رَسُولُ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٤٦﴾

Биз Мусони Ўз оятларимиз, мўъжизаларимиз билан Фиръавн ва унинг аъёнларига юборгандик. Мусо уларга шундай деганди: "Албатта мен барча махлуқотлар Парвардигоринингэлчисиман"

فَلَمَّا جَآءَهُم بِـَٔايَـٰتِنَآ إِذَا هُم مِّنْهَا يَضْحَكُونَ ﴿٤٧﴾

Уларга Бизнинг оятларимизни, мўъжизаларимизни олиб келганида, улар бу оятларни мазах-масхара қилиб, устидан кула бошладилар

وَمَا نُرِيهِم مِّنْ ءَايَةٍ إِلَّا هِىَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِهَا ۖ وَأَخَذْنَـٰهُم بِٱلْعَذَابِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ﴿٤٨﴾

Фиръавн ва унингаъёнларига Мусоалайҳиссалом олибкелган рисолатнингҳақ эканини исботлайдиган қайси бир оятни кўрсатган бўлсак, у ўзидан олдинги оятдан каттароқ, буюкроқ бўлган. Уларни шу дунёда жазоладик, азобладик. Шоядки, куфр йўлидан қайтсалар. Лекин уларга фойда бермади

وَقَالُوا۟ يَـٰٓأَيُّهَ ٱلسَّاحِرُ ٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِندَكَ إِنَّنَا لَمُهْتَدُونَ ﴿٤٩﴾

Улар азобга гирифтор бўлишгач, Мусо алайҳиссаломга: " Эй сеҳргар, (Бу ерда "сеҳргар" сўзи ерга уриш эмас, улуғлаш маъносида келяпти. Чунки у пайтларда сеҳргарлар ҳамма ҳурмат қиладиган энг обрўли одамлар бўлишган), Парвардигоринг сенга, агар биз иймон келтирсак, азобни бартараф этишини ваъда қилганди. Шу ваъдаси ҳаққи Унга биз учун дуоқил. Агар биздан бу балони даф қилса, биз албатта тўғри йўлга юрамиз", дедилар

فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ ٱلْعَذَابَ إِذَا هُمْ يَنكُثُونَ ﴿٥٠﴾

Биз улардан азобни даф қилганимизда эса, қарабсизки, улар аҳдларини бузиб турибдилар. Вафо қилмаяптилар

وَنَادَىٰ فِرْعَوْنُ فِى قَوْمِهِۦ قَالَ يَـٰقَوْمِ أَلَيْسَ لِى مُلْكُ مِصْرَ وَهَـٰذِهِ ٱلْأَنْهَـٰرُ تَجْرِى مِن تَحْتِىٓ ۖ أَفَلَا تُبْصِرُونَ ﴿٥١﴾

Фиръавн ўз қавмига нидо қилиб, салтанатига керилиб деди: "Эй қавмим, Миср мулки ҳам, қасрларим остидан оқиб ўтаётган мана бу Нил дарёси ҳам меники эмасми? Салтанатимни кўриб, менинг нақадар улуғ эканимни билиб олмаяпсизларми?"

أَمْ أَنَا۠ خَيْرٌۭ مِّنْ هَـٰذَا ٱلَّذِى هُوَ مَهِينٌۭ وَلَا يَكَادُ يُبِينُ ﴿٥٢﴾

Мен мана бу гапини эплабгапира олмайдиган заиф, қочқин Мусодан кўра яхшироқман. بلغ Qur’on · Tafsir

فَلَوْلَآ أُلْقِىَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌۭ مِّن ذَهَبٍ أَوْ جَآءَ مَعَهُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ مُقْتَرِنِينَ ﴿٥٣﴾

Уни юборган Аллоҳ унинг пайғамбар эканини билдириб қўйиш учун унга олтин билагузукларни ёғдириб бермабди-да.Ёки убилан бирга фаришталар қатор-қатор бўлибкелишмабди-да

فَٱسْتَخَفَّ قَوْمَهُۥ فَأَطَاعُوهُ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ قَوْمًۭا فَـٰسِقِينَ ﴿٥٤﴾

Фиръавн қавмини лақиллатди.Қавми эса унга итоат этди.Улар Аллоҳга итоат этмайдиган фосиқ қавм эдилар

فَلَمَّآ ءَاسَفُونَا ٱنتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَـٰهُمْ أَجْمَعِينَ ﴿٥٥﴾

Тинимсиз куфр келтиравериб, Бизни ғазаблантиришгач, улардан қасос олиб, ҳаммаларини ғарқ қилдик. فجعلنهم سلفا ومثلا للٔاخرين

فَجَعَلْنَـٰهُمْ سَلَفًۭا وَمَثَلًۭا لِّلْـَٔاخِرِينَ ﴿٥٦﴾

Бас, Фиръавн ва унинг аъёнларини одамларга ва қавмингиз кофирларига ибрат қилиб кўрсатиладиган ўтмишга айлантирдик. Токи, одамлар кўзларини очиб, улар қилган ишларни қилмасинлар ва улардек балога гирифтор бўлмасинлар

۞ وَلَمَّا ضُرِبَ ٱبْنُ مَرْيَمَ مَثَلًا إِذَا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ ﴿٥٧﴾

Мушриклар Аллоҳ таолонинг: "Сизлар ҳам, Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутларингиз ҳам жаҳаннам ўтинисизлар. Сизлар унга тушгувчидирсизлар", деган ояти мазмунида ўзлари ибодат қилаётган Ийсо алайҳиссалом ҳам бор, деб ўйладилар. Чунки Аллоҳ бошқа бутларга ибодат қилишдан қайтарганидек, Ийсога ибодат қилишдан ҳам қайтарганди. Шунингучун Аллоҳ айтяптики, эй Пайғамбар, қавмингиз бақир-чақир қилиб: "Худоларимиз Ийсо мақомида бўлишига розимиз", дейдилар. Аллоҳ бунга раддия билдириб, мана бу оятни нозил қилди: "Албатта, Биз тарафимиздан гўзал (мартаба) берилган зотлар, ана ўшалар (дўзахдан) узоқ қилингувчилардир"

وَقَالُوٓا۟ ءَأَـٰلِهَتُنَا خَيْرٌ أَمْ هُوَ ۚ مَا ضَرَبُوهُ لَكَ إِلَّا جَدَلًۢا ۚ بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ ﴿٥٨﴾

Дедилар: "Бизнинг маъбудларимиз яхшироқми ёки Ийсоми?" Сизга Ибн Забъарий ва бошқа мушриклар мисолларни ҳаққа етиб олиш учун эмас, талашиб-тортишишни ёқтирганлари учун келтирадилар. Чунки улар табиатан жанжалкаш қавмдир

إِنْ هُوَ إِلَّا عَبْدٌ أَنْعَمْنَا عَلَيْهِ وَجَعَلْنَـٰهُ مَثَلًۭا لِّبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ﴿٥٩﴾

Марямнинг ўғли Ийсо Аллоҳнинг бошқа бандалари қаторидаги бир банда, холос. Унга пайғамбарлик неъматини ато этдик ва уни Бани Исроил учун бир мисол қилдик. Улар Аллоҳнинг қудратини исботлаш учун шу мисолни келтирдилар.Чунки Ийсоалайҳиссалом худди Одам алайҳиссаломдек отасиз яратилган. بلغ Qur’on · Tafsir

وَلَوْ نَشَآءُ لَجَعَلْنَا مِنكُم مَّلَـٰٓئِكَةًۭ فِى ٱلْأَرْضِ يَخْلُفُونَ ﴿٦٠﴾

Эй Одам болалари, агар истасак, сизларни ҳалок қилиб, ўрнингизга ер юзида халифа бўладиган, ёлғиз Аллоҳгагина иболат қилиб,Унга ҳечнарсани шерик қилмайдиган фаришталарни олибкелишимиз ҳам мумкин эди

وَإِنَّهُۥ لَعِلْمٌۭ لِّلسَّاعَةِ فَلَا تَمْتَرُنَّ بِهَا وَٱتَّبِعُونِ ۚ هَـٰذَا صِرَٰطٌۭ مُّسْتَقِيمٌۭ ﴿٦١﴾

Ийсо Қиёматнинг катта аломатларидан бири бўлиб, охир замонда самодан ерга тушади. Қиёматнинг бўлишига шубҳа қилманглар. Аллоҳ тарафидан олиб келган кўрсатмаларимга эргашинглар. Мана шу сизларга олиб келганим энгтўғри йўлдир. و

وَلَا يَصُدَّنَّكُمُ ٱلشَّيْطَـٰنُ ۖ إِنَّهُۥ لَكُمْ عَدُوٌّۭ مُّبِينٌۭ ﴿٦٢﴾

Шайтон ўзинингаврашлари, васвасалари билан сизларни тўғри йўлдан бурибюбормасин. У сизларга очиқ, аниқ душмандир

وَلَمَّا جَآءَ عِيسَىٰ بِٱلْبَيِّنَـٰتِ قَالَ قَدْ جِئْتُكُم بِٱلْحِكْمَةِ وَلِأُبَيِّنَ لَكُم بَعْضَ ٱلَّذِى تَخْتَلِفُونَ فِيهِ ۖ فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ ﴿٦٣﴾

Ийсо қавмига ўзининг ҳақ пайғамбар эканига ёрқин далилларни келтирган пайтида деди: "Сизларга Аллоҳ тарафидан ҳикматни келтирдим ҳамда ўзинглар ихтилоф қилибюрган диний ишларингизни тушунтириббериш учун келдим. Бас, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Менга ҳам итоат этиб,буйруқларимни бажаринглар ва тақиқларимдан тийилинглар"

إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ رَبِّى وَرَبُّكُمْ فَٱعْبُدُوهُ ۚ هَـٰذَا صِرَٰطٌۭ مُّسْتَقِيمٌۭ ﴿٦٤﴾

Аллоҳ менинг ҳам, сизларнинг ҳам Парвардигоримиздир. Бизнинг Ундан ўзга парвардигоримиз йўқ. Бас, ихлос билан ёлғиз Унгагина ибодат қилинглар.Мана шутавҳид ҳечқандай эгрилиги бўлмаган энгтўғри йўлдир

فَٱخْتَلَفَ ٱلْأَحْزَابُ مِنۢ بَيْنِهِمْ ۖ فَوَيْلٌۭ لِّلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مِنْ عَذَابِ يَوْمٍ أَلِيمٍ ﴿٦٥﴾

Насронийлар орасидан чиққан фирқалар Ийсо ҳақида ихтилоф қилдилар. Кимдир уни "худо" деса, яна кимдир "худонинг ўғли", деди. Яна кимдир: "Унинг ўзи ҳам, онаси ҳам икки худолар", деди. Бас, Ийсони ҳали "худо" деб, ҳали "худонинг ўғли" деб, "учтанинг учинчиси" деб, ўз жонига жабр қилган золимларга ҳалокат бўлсин. Уларни Қиёмат куни аламли азобкутиболади

هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا ٱلسَّاعَةَ أَن تَأْتِيَهُم بَغْتَةًۭ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ ﴿٦٦﴾

Ийсоҳақида турли ихтилофларга бораётган анави фирқалар Қиёматнингтўсатдан, ўзлари сезмай ҳам қоладиган бир тарзда келиб қолишини кутмоқдалар, холос. Қиёмат келган пайтда улар ҳали ҳам кофирликларида давом этаётган бўлсалар,уларнингоқибати аламли азобдир. بلغ Qur’on · Tafsir

ٱلْأَخِلَّآءُ يَوْمَئِذٍۭ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا ٱلْمُتَّقِينَ ﴿٦٧﴾

Куфру залолат устида дўстлашганлар Қиёмат куни бир-бирларига душман бўлиб қоладилар. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқадиган тақводорларнингдўстлиги эса боягидек давом этаверади, ҳеч қачон тўхтаб қолмайди

يَـٰعِبَادِ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ ٱلْيَوْمَ وَلَآ أَنتُمْ تَحْزَنُونَ ﴿٦٨﴾

Аллоҳ уларга шундай дейди: "Эй бандаларим, бугун сизларга келажакдан хавф йўқ. У ёқда қолиб кетган дунёвий насибаларингиз учун эса хафа ҳам бўлмайсизлар"

ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَا وَكَانُوا۟ مُسْلِمِينَ ﴿٦٩﴾

Улар пайғамбарларига нозил қилинган Қуръонга иймон келтирганлар ва унинг кўрсатмаларига бўйсунганлар, буйруқларини бажарганлар,тақиқларидан тийилганлар

ٱدْخُلُوا۟ ٱلْجَنَّةَ أَنتُمْ وَأَزْوَٰجُكُمْ تُحْبَرُونَ ﴿٧٠﴾

Ўзларингиз ҳам, иймон бобидаги ўхшашларингиз, тенгдошларингиз ҳам жаннатга кириб, ундаги ҳеч қачон тугаб қолмайдиган абадий неъматлардан баҳраманд бўлиб,шод-хуррам юраверинглар

يُطَافُ عَلَيْهِم بِصِحَافٍۢ مِّن ذَهَبٍۢ وَأَكْوَابٍۢ ۖ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ ٱلْأَنفُسُ وَتَلَذُّ ٱلْأَعْيُنُ ۖ وَأَنتُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٧١﴾

Уларга хизматкорлар олтин лаганларда ва қадаҳларда таом ва шаробларни айлантириб турадилар. Жаннатда кўнгил нимани тусаса, кўз нимани кўриб лаззатланса, ҳаммаси муҳайё. Сизлар эса у ерда абадий қоласизлар. Ҳеч қачон ундан чиқмайсизлар

وَتِلْكَ ٱلْجَنَّةُ ٱلَّتِىٓ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿٧٢﴾

Таъриф-тавсифи ўтган бу жаннатни Аллоҳ Ўз фазлу марҳамати ила қилибўтган амалларингиз учун сизларга мерос қилиб берган. لكم فيها فكهةكثيرةمنها تأكلون

لَكُمْ فِيهَا فَـٰكِهَةٌۭ كَثِيرَةٌۭ مِّنْهَا تَأْكُلُونَ ﴿٧٣﴾

Сизлар учун уерда ҳечқачон тугабқолмайдиган кўп мевалар бор.Улардан тановулқиласизлар

إِنَّ ٱلْمُجْرِمِينَ فِى عَذَابِ جَهَنَّمَ خَـٰلِدُونَ ﴿٧٤﴾

Куфрумаъсиятларга ботган жиноятчилар Қиёмат куни жаҳанам азобида абадий қоладилар. لا يفترعنهم وهم فيهمبلسون

لَا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَهُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ ﴿٧٥﴾

Улардан азобенгиллатилмас ва улар жаҳаннамда Аллоҳнинграҳматидан ноумид бўлгувчилардир. بلغ Qur’on · Tafsir

وَمَا ظَلَمْنَـٰهُمْ وَلَـٰكِن كَانُوا۟ هُمُ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٧٦﴾

Уларни дўзахга киритиш билан уларга зулм қилмадик. Лекин уларнинг ўзлари куфр ила ўзларига ўзлари зулм қилгувчи кимсалар эдилар

وَنَادَوْا۟ يَـٰمَـٰلِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنَا رَبُّكَ ۖ قَالَ إِنَّكُم مَّـٰكِثُونَ ﴿٧٧﴾

Дўзахнинг Молик деб аталган ходимига нидо қилиб: "Эй Молик, Парвардигоринг бизнинг жонимизни олсин, бу азобдан қутулайлик", дедилар. Бунга жавобан Молик: "Сизлар бу азобда мангу қоласизлар, ҳеч қачон ўлмайсизлар, азоб ҳам ҳеч қачон тўхтамайди", деди

لَقَدْ جِئْنَـٰكُم بِٱلْحَقِّ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَكُمْ لِلْحَقِّ كَـٰرِهُونَ ﴿٧٨﴾

Сизларга у дунёда заррача шубҳа аралашмаган ҳақни олибкелгандик. Лекин кўпларингиз уни ёқтирмадинглар

أَمْ أَبْرَمُوٓا۟ أَمْرًۭا فَإِنَّا مُبْرِمُونَ ﴿٧٩﴾

Агар улар Пайғамбар алайҳиссаломга қарши бирон найрангишлатишни режалаштирган бўлсалар,Биз ҳам уларга қарши уларнингнайрангидан пухтароқ тадбир қилибқўйганмиз

أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لَا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَىٰهُم ۚ بَلَىٰ وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ ﴿٨٠﴾

Бизни уларнинг дилларидаги сирларини ва пичирлаб гапирган гапларини билмайди, эшитмайди, деб ўйлайдиларми? Асло! Биз ҳаммасини билиб, эшитиб турамиз. Фаришталар уларнинг ҳузурида туриб, ҳаммасини ёзиб борадилар

قُلْ إِن كَانَ لِلرَّحْمَـٰنِ وَلَدٌۭ فَأَنَا۠ أَوَّلُ ٱلْعَـٰبِدِينَ ﴿٨١﴾

Эй Пайғамбар, қизлар Аллоҳникидир, дейдиганларга айтинг: "Аллоҳнинг ҳеч қандай боласи йўқ. Аллоҳ бундай нуқсондан пок ва олийдир. Мен эса ўша ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳга ибодат қилгувчиларнинг биринчисиман"

سُبْحَـٰنَ رَبِّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ رَبِّ ٱلْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ ﴿٨٢﴾

ОсмонларуернингПарвардигори,АршнингПарвардигори анави мушриклар айтаётган ширклардан Покдир!

فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا۟ وَيَلْعَبُوا۟ حَتَّىٰ يُلَـٰقُوا۟ يَوْمَهُمُ ٱلَّذِى يُوعَدُونَ ﴿٨٣﴾

Эй Пайғамбар, уларни тек қўйинг. То уларга ваъда қилинган Қиёмат куни келгунига қадар ноҳақлик ботқоғига ботгандан-ботиб, ўйнаб-кулиб юраверсинлар. بلغ Qur’on · Tafsir

وَهُوَ ٱلَّذِى فِى ٱلسَّمَآءِ إِلَـٰهٌۭ وَفِى ٱلْأَرْضِ إِلَـٰهٌۭ ۚ وَهُوَ ٱلْحَكِيمُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٨٤﴾

Аллоҳ самода ҳам чин маъбуд, заминда ҳам чин маъбуд. У ҳар бир яратишини, тақдирини ва тадбирини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир. У бандаларининг аҳволидан Хабардор Алим Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас

وَتَبَارَكَ ٱلَّذِى لَهُۥ مُلْكُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَعِندَهُۥ عِلْمُ ٱلسَّاعَةِ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٨٥﴾

Аллоҳнинг яхшилиги, баракаси кўпайгандан кўпайиб бораверади. Осмонлару ер ва улар орасидаги нарсалар ёлғиз Унингмулкидир. Қиёмат қачон бўлишини ҳам ёлғиз Ўзи билади. Ундан бошқа ҳеч ким билмайди. Охиратда ҳисоб-китобва жазоёки мукофот учун қайтибборар жойинглар ҳам ёлғиз Унгадир

وَلَا يَمْلِكُ ٱلَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِهِ ٱلشَّفَـٰعَةَ إِلَّا مَن شَهِدَ بِٱلْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ﴿٨٦﴾

Мушрикларнинг Аллоҳни қўйиб, ибодат қилаётган бутлари Аллоҳнинг ҳузурида шафоат қилишга ҳақли эмаслар. Ийсо, Узайр ва фаришталар каби "Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ", дея шаҳодат калимасини онгли тарзда айтган зотларгина бундан мустасно

وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ ۖ فَأَنَّىٰ يُؤْفَكُونَ ﴿٨٧﴾

Агар сиз улардан,ўзларини ким яратганини сўрасангиз,"Бизни Аллоҳ яратган",дейишлари тайин.Шуни эътироф этган эканлар, бас, У Зотга ибодат қилиш ўрнига яна қаёққа бурилибкетмоқдалар?!

وَقِيلِهِۦ يَـٰرَبِّ إِنَّ هَـٰٓؤُلَآءِ قَوْمٌۭ لَّا يُؤْمِنُونَ ﴿٨٨﴾

Аллоҳ пайғабарининг ўз қавми устидан шиква-шикоят қилиб: "Эй Парвардигорим, анавилар менга юборган рисолатингга иймон келтирмайдиган қавмдир",деган гапини ҳам билади

فَٱصْفَحْ عَنْهُمْ وَقُلْ سَلَـٰمٌۭ ۚ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ ﴿٨٩﴾

Бас, улардан юз ўгиринг ва уларнинг ёмонлигини даф қиладиган бир чиройли сўзни айтиб қўя қолинг. Бу Маккадаги ҳолат эди.Яқинда улар қандай азобга гирифтор бўлишларини билиболадилар. Manba: Al-Muxtasar fi tafsiril Qur’anil Karim