Təfsir Adh-Dhaariyat (51) — الذاريات

وَٱلذَّٰرِيَـٰتِ ذَرْوًۭا ﴿١﴾

Allah, toz-torpağı ət­ra­fa sə­pə­ləyən küləklərə and içir

فَٱلْحَـٰمِلَـٰتِ وِقْرًۭا ﴿٢﴾

Uca Allah, həmçinin, yağmur yükü daşıyan­buludlara and içir

فَٱلْجَـٰرِيَـٰتِ يُسْرًۭا ﴿٣﴾

Uca Allah, həmçinin, dənizdə rahatlıqla və asanlıqla üzüb gedən gəmilərə and içir

فَٱلْمُقَسِّمَـٰتِ أَمْرًا ﴿٤﴾

Uca Allah, həmçinin, Allahın Öz qullarına aid buyurduğu əmrləri paylaşdıran mələklərə and içir. إنما توعدون لصادق

إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌۭ ﴿٥﴾

Sizə vəd olunan haqq-hesaba çəkilmə və əməllərin əvəzini alma həqiqətdir, bunda heç bir şəkk-şübhə yoxdur

وَإِنَّ ٱلدِّينَ لَوَٰقِعٌۭ ﴿٦﴾

Qiyamət günü bəndələrin haqq-hesaba çəkilməsi mütləq baş verəcəkdir, buna heç bir şübhə yoxdur

وَٱلسَّمَآءِ ذَاتِ ٱلْحُبُكِ ﴿٧﴾

Uca Allah özünəməxsus yolları olan gözəl görünüşlü səmaya! and içir. إنكم لفى قول م ختلف

إِنَّكُمْ لَفِى قَوْلٍۢ مُّخْتَلِفٍۢ ﴿٨﴾

Ey Məkkə əhli! Sizin sözləriniz bir-birinə müxalif və ziddiy­yət­li­dir. Belə ki, siz bəzən Quranın sehr olduğunu, bəzən də onun şeir olduğunu deyirsiniz.Həmçinin,bəzən Muhəmmədin sehrbaz olduğunu,bəzən də onun şair olduğunu deyirsiniz. يؤفك عنهمن أفك

يُؤْفَكُ عَنْهُ مَنْ أُفِكَ ﴿٩﴾

Qurana və Peyğəmbərə (səllallahu aleyhi və səlləm) iman gətirməkdən üz döndərən kimsə, Allahın əzəli elminə əsasən bundan dön­də­ri­lər. Belə ki, bu əzəli elmə görə o, nə iman gətirər, nə də hidayətə müvəffəq olar. بلغ Qur’an · Təfsir

قُتِلَ ٱلْخَرَّٰصُونَ ﴿١٠﴾

Lənət olsun haqqıyalan sayan o kimsələrə ki,onlar Quran və Allahın Peyğəmbərləribarədə yalan danışmışlar

ٱلَّذِينَ هُمْ فِى غَمْرَةٍۢ سَاهُونَ ﴿١١﴾

O kəslər ki, cəhalət içində olub axirət yurdundan qafildirlər və buna heç əhəmiyyət vermirlər

يَسْـَٔلُونَ أَيَّانَ يَوْمُ ٱلدِّينِ ﴿١٢﴾

Onlar: "Haqq-hesab günü nə vaxt olacaq?"- deyə soruşurlar. Halbuki özləri həmin gün üçün bir iş görmürlər

يَوْمَ هُمْ عَلَى ٱلنَّارِ يُفْتَنُونَ ﴿١٣﴾

Allah onların sualına belə cavab verir:"O gün onlara odda əzab veriləcəkdir"

ذُوقُوا۟ فِتْنَتَكُمْ هَـٰذَا ٱلَّذِى كُنتُم بِهِۦ تَسْتَعْجِلُونَ ﴿١٤﴾

Onlara deyiləcək: “Dadın əzabınızı! Sizə xəbərdarlıq edilərkən sizin istehza edərək tez-tələsik gəlməsini istədiyiniz əzab budur!”

إِنَّ ٱلْمُتَّقِينَ فِى جَنَّـٰتٍۢ وَعُيُونٍ ﴿١٥﴾

Şübhəsiz ki, Rəbbinin əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi əməllərdən çəkinməklə Ondan qorxan kimsələr qiyamət günü bağlar və axar çeşmələr başında olacaqlar

ءَاخِذِينَ مَآ ءَاتَىٰهُمْ رَبُّهُمْ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ قَبْلَ ذَٰلِكَ مُحْسِنِينَ ﴿١٦﴾

Rəbbinin onlara ver­di­yi gözəl mükafatı ala­caqlar. Həqiqətən, on­lar bu gözəl mükafatdan əvvəl dünyada yaxşı iş gö­rən kimsələr olmuşdular

كَانُوا۟ قَلِيلًۭا مِّنَ ٱلَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ ﴿١٧﴾

Onlar gecələr namaz qılıb az bir vaxt ya­tır­dı­lar

وَبِٱلْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ ﴿١٨﴾

Onlar sübh çağı öz günahlarına görə Allahdan bağış­lan­maقdiləyirdilər

وَفِىٓ أَمْوَٰلِهِمْ حَقٌّۭ لِّلسَّآئِلِ وَٱلْمَحْرُومِ ﴿١٩﴾

Onların mal-dövlətində insanlardan di­lənən və bir də dilənməyən, ruzidən məhrum olmuş kasıba könüllü veriləcək payı var idi­. بلغ Qur’an · Təfsir

وَفِى ٱلْأَرْضِ ءَايَـٰتٌۭ لِّلْمُوقِنِينَ ﴿٢٠﴾

Allahın xaliq və surət verən olduğuna qəti inananlar üçün yer üzündə və Allahın ora yerləşdirdiyi dağlarda, dənizlərdə, çaylarda, ağaclarda, bitkilərdə və heyvanlarda Allahın qüdrətinə dəlalət edən dəlillər vardır

وَفِىٓ أَنفُسِكُمْ ۚ أَفَلَا تُبْصِرُونَ ﴿٢١﴾

Ey insanlar! Sizin özünüzdə də, Allahın qüdrətinə dəlalət edən dəlil­lər vardır. Məgər görüb ibrət amırsınız?!

وَفِى ٱلسَّمَآءِ رِزْقُكُمْ وَمَا تُوعَدُونَ ﴿٢٢﴾

Sizin dünyavi və dini ruziniz, habelə, sizə vəd olunanقhər bir xeyir və şər göydədir

فَوَرَبِّ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ إِنَّهُۥ لَحَقٌّۭ مِّثْلَ مَآ أَنَّكُمْ تَنطِقُونَ ﴿٢٣﴾

Göyün və yerin Rəbbinə and ol­sun ki, dirilmə, sizin danışma­ğa qüdrətiniz olduğu ki­mi, içində heç bir şəkk olmayan həqiqətdir

هَلْ أَتَىٰكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْرَٰهِيمَ ٱلْمُكْرَمِينَ ﴿٢٤﴾

Ey Peyğəmbər! İbrahimin -Aleyhissəlam- ehtiram göstərdiyi mələklərdən ibarət hörmətli qonaqlarının əhvalatı sənə gəlib çatdı­mı?

إِذْ دَخَلُوا۟ عَلَيْهِ فَقَالُوا۟ سَلَـٰمًۭا ۖ قَالَ سَلَـٰمٌۭ قَوْمٌۭ مُّنكَرُونَ ﴿٢٥﴾

Onlar İbrahimin yanına daxil olduqları zaman dedilər: “Sənə salam olsun!” İbrahim də onlara belə cavab verdi: “Sizə də salam ol­sun!" Sonra o öz-özünə: "Bunlar tanımadığımız adamlardır!” – dedi

فَرَاغَ إِلَىٰٓ أَهْلِهِۦ فَجَآءَ بِعِجْلٍۢ سَمِينٍۢ ﴿٢٦﴾

O, təşviş içində ailəsinin yanına getdi və onları insan sanıb onlar üçün kök bir buzov gətirdi. فقربه إليهم قال ألا تأكلون

فَقَرَّبَهُۥٓ إِلَيْهِمْ قَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ ﴿٢٧﴾

O,buzovu onların qabağına qoyub mülayim səslə:“Sizin üçün hazırlanan bu yeməkdən yemirsinizmi?”–dedi

فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةًۭ ۖ قَالُوا۟ لَا تَخَفْ ۖ وَبَشَّرُوهُ بِغُلَـٰمٍ عَلِيمٍۢ ﴿٢٨﴾

İbrahim, qonaqların yemədik­lə­ri­ni görüb onlardan qorxuya düş­dü. Onlar İbrahimin əndişə etdiyini görüb onu arxayın edərək dedilər: “Qorx­ma! Biz Allahın göndərdiyi elçilərik” – de­dilər və ona çox elmli bir oğlan övladı olacağı ilə müj­də ver­‐ dilər.Müjdə verilən uşaq İshaq (aleyhissəlam) idi. بلغ Qur’an · Təfsir

فَأَقْبَلَتِ ٱمْرَأَتُهُۥ فِى صَرَّةٍۢ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌۭ ﴿٢٩﴾

Zövcəsi bu müjdəni eşitdikdə sevincindən qışqırıb üz-gö­zü­nə vurdu və təəccüblə dedi: “Qoca qarı­, əslində sonsuz olan birisi doğacaqmı?!”

قَالُوا۟ كَذَٰلِكِ قَالَ رَبُّكِ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْحَكِيمُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٣٠﴾

Mələklər ona dedilər: “Bizim sənə verdiyimiz müjdəni sənin Rəbbin demişdir və Onun dediyinin qarşısını heç kəs ala bilməz. Həqiqətən, O, yaratmaq və qədəri yazmaq xüsusunda Hikmət sahibidir, üstəlik, yaratdıqlarını və nəyin onlara xeyirli olduğunu Biləndir!”

۞ قَالَ فَمَا خَطْبُكُمْ أَيُّهَا ٱلْمُرْسَلُونَ ﴿٣١﴾

İbrahim (aleyhissəlam) mələklərə dedi:"Sizin işiniz nədir?Nə üçün gəlmisiniz?"

قَالُوٓا۟ إِنَّآ أُرْسِلْنَآ إِلَىٰ قَوْمٍۢ مُّجْرِمِينَ ﴿٣٢﴾

Mələklər ona belə cavab verdilər: "Allah bizi, murdar işlər görən günahkar qövmün üstünə göndərib ki, لنرسل عليهم حجارةمن طين

لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةًۭ مِّن طِينٍۢ ﴿٣٣﴾

onların üstünə bərkimiş gildən daş­lar yağdıraq – م سومة عند ربك للمسرفين

مُّسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ لِلْمُسْرِفِينَ ﴿٣٤﴾

Ey İbrahim! Sənin Rəbbinin yanında nişan qoyulmuş o daşlar, Allahın qoyduğu hudüdları həmçinin, küfr və asilikdə həddi aşan kimsələrin üzərinə yağdırılacaq

فَأَخْرَجْنَا مَن كَانَ فِيهَا مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ ﴿٣٥﴾

Biz Lut qövmünün yaşadığı kənddəki mömin­ləri oradan çıxartdıq ki, günahkarların düçar olacaqları əzaba düçar olmasınlar

فَمَا وَجَدْنَا فِيهَا غَيْرَ بَيْتٍۢ مِّنَ ٱلْمُسْلِمِينَ ﴿٣٦﴾

Lakin biz onların bu kəndində bir evdən - Lutun (aleyhissəlam) ailəsindən başqa müsəlman yaşayan bir evtapmadıq

وَتَرَكْنَا فِيهَآ ءَايَةًۭ لِّلَّذِينَ يَخَافُونَ ٱلْعَذَابَ ٱلْأَلِيمَ ﴿٣٧﴾

Biz Lut qövmünün diyarında, onların əzaba düçar olduqlarını bildirən nişanələr qoyduq ki, onlara üz vermiş şiddətli əzabdan qor­xan­kimsələr bundan ibrət alsınlar və canlarını əzabdan qurtarmaq üçün onların etdikləri kimi murdar əməllər etməsinlər. بلغ Qur’an · Təfsir

وَفِى مُوسَىٰٓ إِذْ أَرْسَلْنَـٰهُ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ بِسُلْطَـٰنٍۢ مُّبِينٍۢ ﴿٣٨﴾

Musanı açıq-aydın dəlillərlə Fi­ro­nun yanına göndərməyimizdə də, şiddətli əzabdan qorxan kimsələr üçün ibrət vardır. فتولى بركنه وقال سحرأو مجنون

فَتَوَلَّىٰ بِرُكْنِهِۦ وَقَالَ سَـٰحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌۭ ﴿٣٩﴾

Fi­ro­n öz gücünə və ordusuna arxayın olub haqdan üz çe­vi­rdi və Musa (aleyhissəlam) barədə: “O, insanların sehr edən sehrbazdır, ya da nə danışdığını anlamayan də­lidir!” – dedi

فَأَخَذْنَـٰهُ وَجُنُودَهُۥ فَنَبَذْنَـٰهُمْ فِى ٱلْيَمِّ وَهُوَ مُلِيمٌۭ ﴿٤٠﴾

Biz Fironu və onun bütün əsgərlərini yaxa­la­yıb dənizə atdıq və onlar suda boğulub həlak oldular. Firon haqqı yalan saydığına və özünün ilah olduğunu iddia etdiyinə görə qı­nan­ma­ğa layiq oldu

وَفِى عَادٍ إِذْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ ٱلرِّيحَ ٱلْعَقِيمَ ﴿٤١﴾

Hud qövmü Adın hekayə­tin­də də, şiddətli əzabdan qorxanlar üçün ib­rət vardır. O zaman Biz on­la­rın üstünə özü ilə yağış daşımayan, ağacları dölləndirməyənə xeyir-bərə­kət­siz bir külək göndər­miş­dik

مَا تَذَرُ مِن شَىْءٍ أَتَتْ عَلَيْهِ إِلَّا جَعَلَتْهُ كَٱلرَّمِيمِ ﴿٤٢﴾

O külək üstündən keç­diyi hər bir insanı, mal-dövləti və başqa şeyləri sovurub paramparça çürümüş hala dön­də­rir­di. وفى ثمودإذ قيل لهم تمتعواحت حين

وَفِى ثَمُودَ إِذْ قِيلَ لَهُمْ تَمَتَّعُوا۟ حَتَّىٰ حِينٍۢ ﴿٤٣﴾

Salehin (aleyhissəlam) qövmü Səmudun heka­yətində də şiddətli əzabdan qorxanlar üçün ibrət vardır.O za­man on­la­ra belə deyilmişdi: “Əcəliniz yetişənədək dünya həyatınızla dolanıb-keçinin!”

فَعَتَوْا۟ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ فَأَخَذَتْهُمُ ٱلصَّـٰعِقَةُ وَهُمْ يَنظُرُونَ ﴿٤٤﴾

Onlar Rəbbinin əm­rinə itaət etməyə təkəbbür göstərdilər,özlərini dartaraq iman gətirib itaət etməkdən boyun qaçırdılar və elə bu səbəbdən də, onları gözləri baxa-baxa ildı­rım əzabı yaxaladı. Belə ki, bu əzab gəlməmişdən üç gün əvvəl onlara əzabın gələcəyi barədə vəd verilmişdi

فَمَا ٱسْتَطَـٰعُوا۟ مِن قِيَامٍۢ وَمَا كَانُوا۟ مُنتَصِرِينَ ﴿٤٥﴾

Onlar düçar olduqları əzabı dəf edə bilmədilər və özlərinin də, bu əzabın qarşısını almağa qüvvəsi yox idi

وَقَوْمَ نُوحٍۢ مِّن قَبْلُ ۖ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ قَوْمًۭا فَـٰسِقِينَ ﴿٤٦﴾

Bunlardan əvvəl Nuh qöv­mü­nü suda batırmaqla məhv etdik. Çünki onlar Allahın itaətindən çıxmış fa­siq bir qövm idi. Elə buna görə də onlar, Allahın əzabına düçar olmağa layiq görüldülər. بلغ Qur’an · Təfsir

وَٱلسَّمَآءَ بَنَيْنَـٰهَا بِأَيْي۟دٍۢ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ ﴿٤٧﴾

Biz göyü yarat­dıq və qüdrətimizlə onun binasını möhkəmləndirdik. Biz, həqiqətən də, onun ətrafını da genişləndiririk

وَٱلْأَرْضَ فَرَشْنَـٰهَا فَنِعْمَ ٱلْمَـٰهِدُونَ ﴿٤٨﴾

Yeri də, sakinləri üçün döşədik ki, onlar onun üzərində rahatlıq tapsınlar. Yeri onlar üçün döşədiyimizə görə nə gözəl döşəyənlərik Biz! ومن كل شىء خلقنا زوجين لعل كم تذكرون

وَمِن كُلِّ شَىْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ ﴿٤٩﴾

Biz hər şeydən iki sinif - məsələn, erkək və dişi, göy və yer, quru və dəniz yaratdıq ki, bəlkə, hər şeyi cüt yaradan Allahın vəhdaniyyətini və Onun qüdrətini dü­şünüb ib­rət alasınız

فَفِرُّوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ ۖ إِنِّى لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌۭ مُّبِينٌۭ ﴿٥٠﴾

Elə isə, Allaha itaət edib Ona asi olmaqdan uzaq durmaqla, Onun əzabından çəkinib Onun verdiyi savaba doğru qaçın! Ey insanlar! Mən sizi Allahın əzabı ilə açıq-aşkar qorxudub xəbərdar edənəm!

وَلَا تَجْعَلُوا۟ مَعَ ٱللَّهِ إِلَـٰهًا ءَاخَرَ ۖ إِنِّى لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌۭ مُّبِينٌۭ ﴿٥١﴾

Allahla yanaşı başqa bir məbud qə­bul edib ona ibadət etməyin. Mən si­zi Allah­la açıq-aş­kar qorxudub xəbərdar edənəm!

كَذَٰلِكَ مَآ أَتَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا قَالُوا۟ سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ ﴿٥٢﴾

Məkkə əhli haqqı yalan saydıqları kimi, əvvəlki ümmtlər də, haqqı yalan saymışdılar. Allahın onlara göndərdiyi elə bir elçi gəlmədi ki, onun ba­rəsində: “O, sehrbaz­dır, ya da dəlidir!” – deməsin­lər

أَتَوَاصَوْا۟ بِهِۦ ۚ بَلْ هُمْ قَوْمٌۭ طَاغُونَ ﴿٥٣﴾

Yoxsa əvvəl yaşamış kafirlər Allah rəsulunu yalançı saymağı sonrakılara və­siyyət etmişdilər?! Xeyr, əksinə, on­ları öz azğınlıqları eyni yolda olmağa vadar etmişdir

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمَآ أَنتَ بِمَلُومٍۢ ﴿٥٤﴾

EyPeyğəmbər!Sən bu yalan sayanlardan üz dön­dər!Sən bu­na görə qınanmayacaqsan.Sən artıq Allahın göndərdiyi risaləti onlara təbliğ etmisən

وَذَكِّرْ فَإِنَّ ٱلذِّكْرَىٰ تَنفَعُ ٱلْمُؤْمِنِينَ ﴿٥٥﴾

Sənin onlardan üz çevirməyin, onlara öyüd-nəsihət verməyinə və onlara xatırlatmağına mane olmaz. Sən onlara nəsihət et və xatırlat, çünki xatır­latmaq Allaha iman gətirənlərə fayda verir. بلغ Qur’an · Təfsir

وَمَا خَلَقْتُ ٱلْجِنَّ وَٱلْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ﴿٥٦﴾

Mən cinləri və insanları mənə şərik qoşmaqdan ötrü yox, əksinə, təkcə Mənə ibadət etsinlər deyə ya­rat­dım

مَآ أُرِيدُ مِنْهُم مِّن رِّزْقٍۢ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطْعِمُونِ ﴿٥٧﴾

Mən onlardan ruzi is­tə­mirəm. Mən onlardan Məni ye­dirt­mə­lərini də istəmirəm

إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلْقُوَّةِ ٱلْمَتِينُ ﴿٥٨﴾

Həqiqətən, Allah Öz qullarına ruzi ve­rəndir. Hamı onun verdiyi ruziyə möhtacdır. O, qüvvət sahibidir, Mə­tindir. Heç bir şey Ona üstün gələ bilməz. Bütün cinlər və insanlar Uca Allahın güvvəsinə tabedilər. فإن للذين ظلمواذنوبا مثل ذنوب أصحبهم فلا يستعجلون

فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ ذَنُوبًۭا مِّثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَـٰبِهِمْ فَلَا يَسْتَعْجِلُونِ ﴿٥٩﴾

Ey Peyğəmbər! Heç şübhəsiz ki, səni yalançı saymaqla özlərinə zülm edən­ləri, özlərindən əvvəl yaşamış həm­taylarının qisməti ki­mi əzabdan bir qis­mət göz­ləyir. Bu qismətin müəyyən edilmiş bir vaxtı vardır, qoy onlar Məndən onun tez baş verməsini istəməsinlər!

فَوَيْلٌۭ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن يَوْمِهِمُ ٱلَّذِى يُوعَدُونَ ﴿٦٠﴾

Özlərinin əzaba düçar olacaqlarına dair vəd olunmuş qiyamət gününüdən ötrü, Allaha küfr edən və peyğəmbərlərini yalançı sayan kimsələrə ölüm olsun və ziyana uğrasınlar! Mənbə: Əl-Muxtəsər fi təfsiril-Qur’anil-Kərim