تفسیر الدخان — Ad-Dukhaan (44)

حمٓ ﴿١﴾

وَٱلْكِتَـٰبِ ٱلْمُبِينِ ﴿٢﴾

الله به قرآن روشنگر راه هدایت به‌سوی حق سوگند یاد فرمود

إِنَّآ أَنزَلْنَـٰهُ فِى لَيْلَةٍۢ مُّبَـٰرَكَةٍ ۚ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ ﴿٣﴾

که ما این قرآن را در شب قدر فرو فرستادیم، یعنی شبی که خیر وبرکت زیادی دارد، زیرا ما با این قرآن بیم‌دهنده بوده‌ایم. فيها يفرق كل أمر حكيم

فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ ﴿٤﴾

در این شب هر امر محکمی که مربوط به روزی‌ها واجل‌ها وسایر مواردی که الله در آن سال ایجاد می‌کند مقرر می‌شود

أَمْرًۭا مِّنْ عِندِنَآ ۚ إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ ﴿٥﴾

هر امر محکمی از جانب خویش را مقرر می‌کنیم، به‌راستی‌که ما فرستندۀ رسولان بوده‌ایم

رَحْمَةًۭ مِّن رَّبِّكَ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٦﴾

ای رسول- رسولان را به رحمتی از جانب پروردگارت برای کسانی‌که به‌سوی آنها ارسال می‌شوند می‌فرستیم، به‌راستی‌که او سبحانه سخنان بندگانش را می‌شنود، و از افعال ونیات‌شان آگاه است، وذره‌ای از این امور بر او پوشیده نمی‌ماند

رَبِّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَآ ۖ إِن كُنتُم مُّوقِنِينَ ﴿٧﴾

پروردگار آسمان‌ها وزمین وآنچه میان آن دو وجود دارد است. اگر به این امر یقین دارید پس به رسولم ایمان آورید

لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ يُحْىِۦ وَيُمِيتُ ۖ رَبُّكُمْ وَرَبُّ ءَابَآئِكُمُ ٱلْأَوَّلِينَ ﴿٨﴾

هیچ معبود برحقی جز او نیست، زنده می‌کند ومی‌میراند، هیچ زنده‌کننده ومیراننده‌ای جز او نیست، پروردگار شما وپروردگار پدران پیشین شماست. بل هم فى شك يلعبون

بَلْ هُمْ فِى شَكٍّۢ يَلْعَبُونَ ﴿٩﴾

این مشرکان بر این امر یقین ندارند، بلکه در مورد آن مردد هستند وبه‌سبب باطلی که در آن قرار دارند این امر را فراموش می‌کنند

فَٱرْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِى ٱلسَّمَآءُ بِدُخَانٍۢ مُّبِينٍۢ ﴿١٠﴾

پس -ای پیامبر- منتظر عذاب نزدیک قوم خویش باش، هنگامی که آسمان دود آشکاری را پدیدار می کند که آن را به چشمان خویش وبا گرسنگى زیادى می بینند. صفحه ۱ از ۶ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

يَغْشَى ٱلنَّاسَ ۖ هَـٰذَا عَذَابٌ أَلِيمٌۭ ﴿١١﴾

قومت را فرا می‌گیرد، وبه آنها گفته می‌شود: این عذابی که به شما رسید عذابی دردناک است

رَّبَّنَا ٱكْشِفْ عَنَّا ٱلْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ ﴿١٢﴾

آن‌گاه متضرعانه از پروردگارشان چنین می‌خواهند: پروردگارا عذابی را که برایمان فرستادی از ما بازگردان، زیرا اگر آن را از ما بازگردانی به تو ورسولت ایمان داریم

أَنَّىٰ لَهُمُ ٱلذِّكْرَىٰ وَقَدْ جَآءَهُمْ رَسُولٌۭ مُّبِينٌۭ ﴿١٣﴾

چگونه آنها می‌توانند پند بگیرند وبه‌سوی پروردگارشان بازگردند درحالی‌که رسولی با رسالت روشن نزدشان آمده، وراستگویی وامانتداری‌اش را شناخته‌اند؟! ثم تولوا عنه وقالوا معلم م جنون

ثُمَّ تَوَلَّوْا۟ عَنْهُ وَقَالُوا۟ مُعَلَّمٌۭ مَّجْنُونٌ ﴿١٤﴾

سپس از تصدیق او خودداری کردند، ودر مورد او گفتند: او تعلیم‌یافته‌ای است که دیگران به او می‌آموزند وفرستاده‌ای نیست، ودر مورد او گفتند: دیوانه است

إِنَّا كَاشِفُوا۟ ٱلْعَذَابِ قَلِيلًا ۚ إِنَّكُمْ عَآئِدُونَ ﴿١٥﴾

به‌راستی آن‌گاه که این عذاب را اندکی از شما بازگردانیم، به کفر وتکذیب خویش بازمی‌گردید

يَوْمَ نَبْطِشُ ٱلْبَطْشَةَ ٱلْكُبْرَىٰٓ إِنَّا مُنتَقِمُونَ ﴿١٦﴾

و- ای رسول- برای آنها منتظر روزی باش که ضربه‌ای بزرگ در روز بدر به کافران قومت می‌زنیم، به‌راستی‌که ما از آنها به‌سبب کفر به الله وتکذیب رسولش انتقام می‌گیریم

۞ وَلَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَجَآءَهُمْ رَسُولٌۭ كَرِيمٌ ﴿١٧﴾

وبه‌تحقیق‌که پیش از آنها قوم فرعون را آزمودیم، ورسولی گرامی از جانب الله نزدشان آمد که آنها را به توحید وعبادت الله فرا می‌خواند، وآن رسول موسی علیه السلام بود

أَنْ أَدُّوٓا۟ إِلَىَّ عِبَادَ ٱللَّهِ ۖ إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌۭ ﴿١٨﴾

موسی علیه السلام به فرعون وقومش گفت: بنی‌اسرائیل را به من بسپارید، زیرا آنها بندگان الله هستند، وشما حق ندارید آنها را به بردگی بگیرید، به‌راستی‌که من فرستاده‌ای از جانب الله به‌سوی شما هستم، وبر آنچه که مرا فرمان داده به شما ابلاغ کنم امانتدار هستم، به‌گونه‌ای که ذره‌ای نه از آن می‌کاهم ونه بر آن می‌افزایم

وَأَن لَّا تَعْلُوا۟ عَلَى ٱللَّهِ ۖ إِنِّىٓ ءَاتِيكُم بِسُلْطَـٰنٍۢ مُّبِينٍۢ ﴿١٩﴾

واینکه با ترک عبادت الله وبرتری‌جویی بر بندگانش، بر او تعالی برتری نجویید، به‌راستی‌که من حجتی روشن برای‌تان آورده‌ام. وإنى عذت بربى وربكم أن ترجمون

وَإِنِّى عُذْتُ بِرَبِّى وَرَبِّكُمْ أَن تَرْجُمُونِ ﴿٢٠﴾

وهمانا من از اینکه مرا با سنگسار بکشید به پروردگار خودم وپروردگار شما پناه می‌برم. صفحه ۲ از ۶ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

وَإِن لَّمْ تُؤْمِنُوا۟ لِى فَٱعْتَزِلُونِ ﴿٢١﴾

واگر آنچه را آورده‌ام تصدیق نمی‌کنید پس از من فاصله بگیرید، وآسیبی به من نزدیک نسازید

فَدَعَا رَبَّهُۥٓ أَنَّ هَـٰٓؤُلَآءِ قَوْمٌۭ مُّجْرِمُونَ ﴿٢٢﴾

پس موسی علیه السلام این‌گونه پروردگارش را خواند: که این قوم - فرعون وسرانش- قومی ستمکارند که سزاوار تعجیل در فرود عذاب هستند. فأ سر بعبادى ليلا إ نكم م تبعون

فَأَسْرِ بِعِبَادِى لَيْلًا إِنَّكُم مُّتَّبَعُونَ ﴿٢٣﴾

آن‌گاه الله به موسی علیه السلام فرمان داد که قومش را شبانه حرکت دهد، وبه او خبر داد که فرعون وقومش آنها را تعقیب خواهند کرد

وَٱتْرُكِ ٱلْبَحْرَ رَهْوًا ۖ إِنَّهُمْ جُندٌۭ مُّغْرَقُونَ ﴿٢٤﴾

وبه موسی علیه السلام فرمان داد که وقتی او وبنی‌اسرائیل از دریا گذشتند آن را آرام وبی‌حرکت چنان‌که بود رها کند، که قطعا فرعون ولشکریانش در دریا غرق و نابود خواهند شد. كم تركوامن جنت وعيون

كَمْ تَرَكُوا۟ مِن جَنَّـٰتٍۢ وَعُيُونٍۢ ﴿٢٥﴾

فرعون وقومش چه بسیار باغ‌ها وچشمه‌های روانی که پشت سرشان به جا گذاشتند! وزروع ومقام كريم

وَزُرُوعٍۢ وَمَقَامٍۢ كَرِيمٍۢ ﴿٢٦﴾

وچه بسیار کشتزارها ومجالس نیکویی که پشت سرشان رها کردند! ونعمةكانوا فيها فكهين

وَنَعْمَةٍۢ كَانُوا۟ فِيهَا فَـٰكِهِينَ ﴿٢٧﴾

وچه بسیار زندگی با ناز ونعمت خویش را باقی گذاشتند!

كَذَٰلِكَ ۖ وَأَوْرَثْنَـٰهَا قَوْمًا ءَاخَرِينَ ﴿٢٨﴾

به همین ترتیب آنچه که برای‌شان توصیف شده بود بر آنها رخ داد، وباغ‌ها وچشمه‌ها وکشتزارها ومقام‌های‌شان را به مردمی دیگر یعنی بنی‌اسرائیل به ارث دادیم

فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ ٱلسَّمَآءُ وَٱلْأَرْضُ وَمَا كَانُوا۟ مُنظَرِينَ ﴿٢٩﴾

پس نه آسمان وزمین بر فرعون وقومش آن‌گاه که غرق شدند گریستند، ونه مهلت توبه‌ کردن به آنها داده شد

وَلَقَدْ نَجَّيْنَا بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ مِنَ ٱلْعَذَابِ ٱلْمُهِينِ ﴿٣٠﴾

وبه تحقیق که بنی‌اسرائیل را از عذاب خوار کننده نجات دادیم، آن‌گاه که فرعون وقومش پسران‌شان را می‌کشتند، وزنان‌شان را زنده نگه می‌داشتند. صفحه ۳ از ۶ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

مِن فِرْعَوْنَ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ عَالِيًۭا مِّنَ ٱلْمُسْرِفِينَ ﴿٣١﴾

آنها را از عذاب فرعون نجات دادیم، به‌راستی‌که او از گردنکشانی بود که از امر ودین الله می‌گذرند

وَلَقَدِ ٱخْتَرْنَـٰهُمْ عَلَىٰ عِلْمٍ عَلَى ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٣٢﴾

وبه‌تحقیق‌که بنی‌اسرائیل را براساس دانشی از جانب خویش بر جهانیان آن زمان با فراوانی پیامبران ترجیح دادیم

وَءَاتَيْنَـٰهُم مِّنَ ٱلْـَٔايَـٰتِ مَا فِيهِ بَلَـٰٓؤٌۭا۟ مُّبِينٌ ﴿٣٣﴾

ودلایل وبرهان‌هایی به آنها دادیم که موسی علیه السلام را با آنها تقویت کردیم وبرای‌شان نعمتی آشکار مانند ترنجبین وبلدرچین وسایر نعمت‌ها در آن بود

إِنَّ هَـٰٓؤُلَآءِ لَيَقُولُونَ ﴿٣٤﴾

قطعا این مشرکان تکذیب‌ کننده برای انکار رستاخیز می‌گویند:

إِنْ هِىَ إِلَّا مَوْتَتُنَا ٱلْأُولَىٰ وَمَا نَحْنُ بِمُنشَرِينَ ﴿٣٥﴾

جز مرگ اول ما نیست وحیاتی پس از آن نیست، وما پس از این مرگ برانگیخته نمی‌شویم

فَأْتُوا۟ بِـَٔابَآئِنَآ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ﴿٣٦﴾

پس - ای محمد- اگر تو وپیروان همراهت در این ادعا که الله مردگان را برای حسابرسی وجزا زنده برمی‌انگیزد راستگو هستید پدرانمان را که مرده‌اند زنده بیاورید

أَهُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍۢ وَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ أَهْلَكْنَـٰهُمْ ۖ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ مُجْرِمِينَ ﴿٣٧﴾

ای رسول- آیا این مشرکانی که تو را تکذیب می‌کنند در قدرت ونیرومندی برترند، یا قوم تبع وکسانی‌که قبل از آنها بودند مانند عاد وثمود، که همگی آنها را چون جنایتکار بودند نابود کردیم

وَمَا خَلَقْنَا ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَـٰعِبِينَ ﴿٣٨﴾

وآسمان‌ها وزمین وآنچه میان آن دو است را برای بازی با آفرینش آنها نیافریده‌ایم

مَا خَلَقْنَـٰهُمَآ إِلَّا بِٱلْحَقِّ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ﴿٣٩﴾

وآسمان‌ها وزمین را جز به حکمتی فراگیر نیافریده‌ایم، اما بیشتر مشرکان این موضوع را نمی‌دانند

إِنَّ يَوْمَ ٱلْفَصْلِ مِيقَـٰتُهُمْ أَجْمَعِينَ ﴿٤٠﴾

همانا روز قیامت که الله در آن میان بندگان داوری می‌کند میعادی برای تمام مخلوقات است که الله آنها را در آن روز گرد می‌آورد. صفحه ۴ از ۶ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر يوم لا يغنى مولى عن م ولى شئا ولا هم ينصرون

يَوْمَ لَا يُغْنِى مَوْلًى عَن مَّوْلًۭى شَيْـًۭٔا وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ ﴿٤١﴾

روزی‌که نه هیچ خویشاوندی به خویشاوندش نفعی می‌رساند، ونه هیچ دوستی به دوستش، ونه آنها از عذاب الله محافظت می‌کنند؛ زیرا در آن روز فرمانروایی فقط برای الله است، وهیچ‌کسی نمی‌تواند آن را ادعا کند

إِلَّا مَن رَّحِمَ ٱللَّهُ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ ﴿٤٢﴾

مگر کسی از مردم که الله بر او رحم کند، که او از اعمال صالحی که از پیش فرستاده بهره‌مند می‌گردد، به‌راستی‌که الله ذات شکست‌ ناپذیری است که هیچ‌کس بر او چیره نمی‌شود، ودر آفرینش وتقدیر وتدبیرش بسیار دانا است

إِنَّ شَجَرَتَ ٱلزَّقُّومِ ﴿٤٣﴾

همانا درخت زقوم که الله آن را از ته جهنم رویاند

طَعَامُ ٱلْأَثِيمِ ﴿٤٤﴾

طعام صاحب گناه بزرگ یعنی کافر است که از میوۀ پلیدش می‌خورد

كَٱلْمُهْلِ يَغْلِى فِى ٱلْبُطُونِ ﴿٤٥﴾

این میوه مانند روغن سیاه است، که از شدت حرارتی که دارد در شکم‌های‌شان می‌جوشد

كَغَلْىِ ٱلْحَمِيمِ ﴿٤٦﴾

مانند جوشیدن آب در آخرین درجۀ حرارت

خُذُوهُ فَٱعْتِلُوهُ إِلَىٰ سَوَآءِ ٱلْجَحِيمِ ﴿٤٧﴾

وبه مأموران آتش گفته می‌شود: او را بگیرید وبا زور وخشونت در وسط جهنم بیفکنید

ثُمَّ صُبُّوا۟ فَوْقَ رَأْسِهِۦ مِنْ عَذَابِ ٱلْحَمِيمِ ﴿٤٨﴾

سپس بر روی سر این عذاب‌شده آب سوزان بریزید پس عذاب از او جدا نمی‌شود

ذُقْ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْكَرِيمُ ﴿٤٩﴾

واز روی سرزنش به او گفته می‌شود: این عذاب دردناک را بچش؛ که تو همان عزیزی هستی که همیشه میان قوم خویش محترم بودی. إن هذا ما كنتم به تمترون

إِنَّ هَـٰذَا مَا كُنتُم بِهِۦ تَمْتَرُونَ ﴿٥٠﴾

این عذاب همان است که در وقوع آن در روز قیامت تردید می‌کردید، که با مشاهدۀ آن شک شما برطرف شده است. صفحه ۵ از ۶ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

إِنَّ ٱلْمُتَّقِينَ فِى مَقَامٍ أَمِينٍۢ ﴿٥١﴾

قطعا کسانی‌که با اجرای اوامر واجتناب از نواهی پروردگارشان تقوای او تعالی را پیشه کرده‌اند در اقامتگاهی ایمن از هر امر ناپسندی هستند. فى جنت وعيون

فِى جَنَّـٰتٍۢ وَعُيُونٍۢ ﴿٥٢﴾

در باغ‌ها وچشمه‌های جاری. يلبسون من سندس وإستبرق م تقبلين

يَلْبَسُونَ مِن سُندُسٍۢ وَإِسْتَبْرَقٍۢ مُّتَقَـٰبِلِينَ ﴿٥٣﴾

در بهشت ابریشم نازک وکلفت می‌پوشند، ودر روبروی هم قرار دارند، وهیچ‌کس به پشت دیگری نگاه نمی‌کند. كذلك وزو جنهم ب حور عين

كَذَٰلِكَ وَزَوَّجْنَـٰهُم بِحُورٍ عِينٍۢ ﴿٥٤﴾

چنان‌که با نعمت مذکور آنها را گرامی داشتیم آنها را در بهشت به ازدواج زنانی بسیار زیبا ودرشت‌چشم با شدت سفیدی در سفیدی چشم وشدت سیاهی در سیاهی آن درمی‌آوریم. يدعون فيها بكل فكهة ءامنين

يَدْعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَـٰكِهَةٍ ءَامِنِينَ ﴿٥٥﴾

در آنجا از خدمتکاران‌شان می‌خواهند که هر میوه‌ای که قصد کنند بدون پایان‌ یافتن ومضرات برای‌شان بیاورند

لَا يَذُوقُونَ فِيهَا ٱلْمَوْتَ إِلَّا ٱلْمَوْتَةَ ٱلْأُولَىٰ ۖ وَوَقَىٰهُمْ عَذَابَ ٱلْجَحِيمِ ﴿٥٦﴾

برای همیشه در آنجا می‌مانند، وجز مرگ اول در زندگی دنیا مرگی در آنجا نمی‌چشند، وپروردگارشان آنها را از عذاب آتش محافظت می‌کند

فَضْلًۭا مِّن رَّبِّكَ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ ﴿٥٧﴾

این امر، بخشش ونیکی‌ای از جانب پروردگار تو به آنها است، موارد مذکور - یعنی ورود پرهیزکاران به بهشت، ومحافظت آنها از آتش- همان رستگاری بزرگ است که هیچ رستگاری‌ای با آن برابری نمی‌کند. فإنما يسرنه بلسانك لعلهم يتذك رون

فَإِنَّمَا يَسَّرْنَـٰهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ ﴿٥٨﴾

ای رسول- به تحقیق این قرآن را با نزول آن به زبان تو یعنی زبان عربی، ساده وآسان کردیم تا از آن پند بگیرند

فَٱرْتَقِبْ إِنَّهُم مُّرْتَقِبُونَ ﴿٥٩﴾

پس منتظر پیروزی خویش ونابودی آنها باش، زیرا آنها نیز منتظر نابودی تو هستند. صفحه ۶ از ۶ moc.hgelp