Tafsir Fussilat (41) — فصلت

حمٓ ﴿١﴾

Бу каби ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасинингаввалида айтиб ўтилди

تَنزِيلٌۭ مِّنَ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ ﴿٢﴾

БуҚуръон Меҳрибон ва Раҳмли Аллоҳ тарафиданي нозилқилинган. كتب فصلت ءايته قرءانا عربا لقوم يعلمون

كِتَـٰبٌۭ فُصِّلَتْ ءَايَـٰتُهُۥ قُرْءَانًا عَرَبِيًّۭا لِّقَوْمٍۢ يَعْلَمُونَ ﴿٣﴾

Китобки, оятлари муфассал, тўла баён қилинган. Биладиган қавм учун арабий Қуръон қилибберилган. Чунки ўша биладиганларгина ундан ва ундаги ҳидоятдан баҳраманд бўла оладилар. بشيرا ونذيرا فأعرض أكثرهم فهم لا يسمعون

بَشِيرًۭا وَنَذِيرًۭا فَأَعْرَضَ أَكْثَرُهُمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ ﴿٤﴾

Мўминларга Аллоҳ тайёрлаб қўйган мўл мукофот ҳақида хушхабар етказади. Кофирларни эса Аллоҳнинг аламли азобидан огоҳлантиради. Уларнинг кўплари Қуръондан юз ўгирдилар. Чунки улар Қуръондаги ҳидоятни онгли тарзда тинглай олмайдилар

وَقَالُوا۟ قُلُوبُنَا فِىٓ أَكِنَّةٍۢ مِّمَّا تَدْعُونَآ إِلَيْهِ وَفِىٓ ءَاذَانِنَا وَقْرٌۭ وَمِنۢ بَيْنِنَا وَبَيْنِكَ حِجَابٌۭ فَٱعْمَلْ إِنَّنَا عَـٰمِلُونَ ﴿٥﴾

Дедилар: "Дилларимизга парда тортилган. Улар сенинг даъватингни англай олмайди. Қулоқларимизда карлик бор, уни эшитмайди. Сен билан бизнинг орамизда бир тўсиқ бор. Сен тарафингдан ҳеч нарса бизга етиб келмайди. Шундай бўлгач, сен ўз йўлингда кетавер, биз ҳам ўз йўлида кетаверадиган одамлармиз. Ҳеч қачон сенга эргашмаймиз"

قُلْ إِنَّمَآ أَنَا۠ بَشَرٌۭ مِّثْلُكُمْ يُوحَىٰٓ إِلَىَّ أَنَّمَآ إِلَـٰهُكُمْ إِلَـٰهٌۭ وَٰحِدٌۭ فَٱسْتَقِيمُوٓا۟ إِلَيْهِ وَٱسْتَغْفِرُوهُ ۗ وَوَيْلٌۭ لِّلْمُشْرِكِينَ ﴿٦﴾

Эй Пайғамбар, анави саркашларга айтинг: "Мен ҳам сизларга ўхшаган бир одамман, холос. Менга Аллоҳ ваҳий қилдики, сизларнинг чин маъбудингиз бирдир. У Аллоҳдир. Шундай бўлгач, Унга олиб борадиган йўлдан юринглар. Ундан гуноҳларингиз учун мағфират сўранглар. Аллоҳга ширк келтириб, Ундан бошқага ибодат қиладиган мушрикларга ҳалокат бўлсин"

ٱلَّذِينَ لَا يُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُم بِٱلْـَٔاخِرَةِ هُمْ كَـٰفِرُونَ ﴿٧﴾

Мушрикларки, молларидан закот бермайдилар ва охиратга ҳам, ундаги туганмас неъмату аламли азобга ҳам ишонмайдилар, куфр келтирадилар. بلغ Qur’on · Tafsir

إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍۢ ﴿٨﴾

Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтириб, яхши ишларни қилган кишилар учун ҳеч қачон тугамайдиган мангу мукофот бордир.У жаннатдир

۞ قُلْ أَئِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِٱلَّذِى خَلَقَ ٱلْأَرْضَ فِى يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُۥٓ أَندَادًۭا ۚ ذَٰلِكَ رَبُّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٩﴾

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Нима учун сизлар заминни икки кунда, Якшанба ва Душанба кунлари яратиб қўйган Зотга куфр келтиряпсизлар ва Унга бошқаларни шерик қиляпсизлар? Уни қўйиб, бошқаларга ибодат қиляпсизлар?Нима учун?Ахир У Зот барча махлуқотларнингПарвардигори-ку!

وَجَعَلَ فِيهَا رَوَٰسِىَ مِن فَوْقِهَا وَبَـٰرَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَآ أَقْوَٰتَهَا فِىٓ أَرْبَعَةِ أَيَّامٍۢ سَوَآءًۭ لِّلسَّآئِلِينَ ﴿١٠﴾

Замин қимирлаб кетмаслиги учун унинг устида тоғларни барпо этди. Уларга барака берди, ўз аҳли учун ҳар доим яхшилик манбаи қилибқўйди. Одамлар ва ҳайвонларнингозуқаларини тўрт кунда белгилабқўйди. Олдинги икки кунга яна икки кун, сешанба ва чоршанбалар ҳам қўшилади. Бу маълумот шу ҳақда сўровчилар учундир

ثُمَّ ٱسْتَوَىٰٓ إِلَى ٱلسَّمَآءِ وَهِىَ دُخَانٌۭ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ٱئْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًۭا قَالَتَآ أَتَيْنَا طَآئِعِينَ ﴿١١﴾

Кейин Аллоҳ самони яратмоқчи бўлди. У пайтда осмон бир тутун эди. Унга ва заминга: "Фармонимга ўз ихтиёрингиз билан ёки мажбуран бўйсунинглар, сизлар учун бошқа йўл йўқ", деган эди, улар: "Ўз ихтиёримиз билан бўйсундик, биз учун Сенингиродангдан ўзга ирода йўқдир", дедилар

فَقَضَىٰهُنَّ سَبْعَ سَمَـٰوَاتٍۢ فِى يَوْمَيْنِ وَأَوْحَىٰ فِى كُلِّ سَمَآءٍ أَمْرَهَا ۚ وَزَيَّنَّا ٱلسَّمَآءَ ٱلدُّنْيَا بِمَصَـٰبِيحَ وَحِفْظًۭا ۚ ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ ﴿١٢﴾

Кейин Аллоҳ осмонларни икки кунда, Пайшанба ва Жума кунлари яратди. Шу билан осмонлару ернинг яратилиши олти кунда ниҳоясига етди. Аллоҳ ҳар бир самога ваҳий юбориб, унинг тақдирида нима борлигини ва қандай тоат-ибодат қилишини тайинлади. Дунё осмонини юлдузлар билан безадик ва улар орқали самони шайтонларнинг ўғринча қулоқ солишларидан асрадик. Буларнинг ҳаммаси ҳаммадан Ғолиб, Азиз ва махлуқотларини жуда яхши танийдиган,биладиган Зотнингтақдиридир. فإن أعرضوافقل أنذرتكم صعقة مثل صعقة عاد وثمود

فَإِنْ أَعْرَضُوا۟ فَقُلْ أَنذَرْتُكُمْ صَـٰعِقَةًۭ مِّثْلَ صَـٰعِقَةِ عَادٍۢ وَثَمُودَ ﴿١٣﴾

Эй Пайғамбар, анавилар сиз олиб келган рисолатга иймон келтиришдан юз ўгирсалар, уларга шундай деб айтинг: "Сизларни Ҳуд қавми Од қабиласининг ва Солиҳ қавми Самуд қабиласининг бошига тушган балодан огоҳлантирдим"

إِذْ جَآءَتْهُمُ ٱلرُّسُلُ مِنۢ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّا ٱللَّهَ ۖ قَالُوا۟ لَوْ شَآءَ رَبُّنَا لَأَنزَلَ مَلَـٰٓئِكَةًۭ فَإِنَّا بِمَآ أُرْسِلْتُم بِهِۦ كَـٰفِرُونَ ﴿١٤﴾

أرسلتم به كفرون Уларга пайғамбарлари кетма-кет келиб, айни ишга, яъни, ёлғиз Аллоҳгагина бандалик қилишга даъват этдилар. Кофирлар бунга жавобан: "Агар Парвардигоримиз истаганида фаришталарни туширган бўларди. Биз сизлар олиб بلغ Qur’on · Tafsir келган рисолатни инкор этамиз.Чунки сизлар ҳам худди ўзимизга ўхшаган одамларсиз",дедилар

فَأَمَّا عَادٌۭ فَٱسْتَكْبَرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ وَقَالُوا۟ مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً ۖ أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ ٱلَّذِى خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةًۭ ۖ وَكَانُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَا يَجْحَدُونَ ﴿١٥﴾

Энди Ҳуд қавми Од қабиласига келсак, улар кофир бўлиш билан бирга ер юзида ноҳақ, ноўрин катта кетиб, атрофидагиларга зулму зўравонлик қилиб: "Биздан ҳам кучлироқ ким бор экан?", дедилар. Уларнинг наздида ўзларидан кучлироқ зот йўқ эди. Бас, Аллоҳ уларга раддия билдириб: "Уларни яратган, уларга ўша қувватни ато этган Аллоҳ улардан кўра қудратлироқ эканини билмасмидилар?", деди. Улар Ҳуд алайҳиссалом олиб келган Бизнингоятларимизга куфр келтирардилар

فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًۭا صَرْصَرًۭا فِىٓ أَيَّامٍۢ نَّحِسَاتٍۢ لِّنُذِيقَهُمْ عَذَابَ ٱلْخِزْىِ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَلَعَذَابُ ٱلْـَٔاخِرَةِ أَخْزَىٰ ۖ وَهُمْ لَا يُنصَرُونَ ﴿١٦﴾

وهم لا ينصرون Уларга дунё ҳаётидаги хорлик азобини тоттириб қўйиш учун бир кунни улар учун бехосият қилиб, у кунда устларига даҳшатли бўронни юбордик.Уларни кутибтурган охират азоби бундан-да хор қилгувчироқдир.У пайтда улар ўзларини азобдан қутқарибқоладиган бирон ҳимоячини топа олмай қоладилар

وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَـٰهُمْ فَٱسْتَحَبُّوا۟ ٱلْعَمَىٰ عَلَى ٱلْهُدَىٰ فَأَخَذَتْهُمْ صَـٰعِقَةُ ٱلْعَذَابِ ٱلْهُونِ بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ ﴿١٧﴾

Солиҳнинг қавми Самудга келсак, уларга ҳидоят берган эдик. Ўзлари ҳидоятдан кўра кўрликни танладилар. Бас, уларни қилган қилмишлари,куфруисёнлари туфайли хор қилгувчи азобяшини урди

وَنَجَّيْنَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَكَانُوا۟ يَتَّقُونَ ﴿١٨﴾

Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтириб, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақвоқиладиган зотларга эса нажот бердик

وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَآءُ ٱللَّهِ إِلَى ٱلنَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ ﴿١٩﴾

Аллоҳ душманларини дўзах сари ҳайдаб бориб, тўплайдиган кунни эсланг. У кунда уларнинг атрофларини азоб фаришталари ўраболган бўлади.Дўзахдан қочиб-қутула олмайдилар

حَتَّىٰٓ إِذَا مَا جَآءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَـٰرُهُمْ وَجُلُودُهُم بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿٢٠﴾

Дўзахга етиб келганларида эса дунёда қилиб ўтган ишларидан тонадилар. Шунда уларнинг қулоқлари, кўзлари ва терилари ўзларига қарши гувоҳлик бериб, дунёда қилибўтган куфру маъсиятларини айтибберадилар

وَقَالُوا۟ لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدتُّمْ عَلَيْنَا ۖ قَالُوٓا۟ أَنطَقَنَا ٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَنطَقَ كُلَّ شَىْءٍۢ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍۢ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٢١﴾

Кофирлар териларига дедилар: "Нима учун бизга қарши гувоҳлик бериб, дунёда қилиб ўтган ишларимизни айтиб беряпсизлар?" Терилар шундай жавоб бердилар: "Ҳамма нарсага забон берган Аллоҳ бизни ҳам гапиртирди. У дастлабсизларни яратган ва охиратда ҳисоб-китобучун яна Унга қайтариласизлар". بلغ Qur’on · Tafsir

وَمَا كُنتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَن يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَآ أَبْصَـٰرُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ وَلَـٰكِن ظَنَنتُمْ أَنَّ ٱللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًۭا مِّمَّا تَعْمَلُونَ ﴿٢٢﴾

تعملون Гуноҳлар қилаётган пайтингизда сизларга қарши қулоқларингиз, кўзларингиз ва териларингиз гувоҳлик бериб қолишини ўйламай, улардан яширмасдан қилаверардингизлар. Чунки сизлар ўлимдан кейин ҳисоб-китоб, жазо ва мукофот борлигига ишонмас эдингизлар. Лекин сизлар Аллоҳ қилаётган ишларингизнинг кўпини билмайди, деб ўйлардингизлар. Яширин қилаётганингизга алданиб қолгансизлар

وَذَٰلِكُمْ ظَنُّكُمُ ٱلَّذِى ظَنَنتُم بِرَبِّكُمْ أَرْدَىٰكُمْ فَأَصْبَحْتُم مِّنَ ٱلْخَـٰسِرِينَ ﴿٢٣﴾

Парвардигорингиз ҳақидаги мана шу ёмон гумонингиз сизларни ҳалок этди. Шу туфайли дунё ва охиратни қўлдан бой берган мағлублар қаторидан жой олдингизлар

فَإِن يَصْبِرُوا۟ فَٱلنَّارُ مَثْوًۭى لَّهُمْ ۖ وَإِن يَسْتَعْتِبُوا۟ فَمَا هُم مِّنَ ٱلْمُعْتَبِينَ ﴿٢٤﴾

Ўз қулоқлари, кўзлари ва терилари ўзларига қарши гувҳлик бериб турган анави мағлублар энди чидасалар, жойлари жаҳаннамдир. Азоб даф этилишини ва Аллоҳнинг ризосини истасалар, бу истакларига ҳаргиз ета олмайдилар

۞ وَقَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَآءَ فَزَيَّنُوا۟ لَهُم مَّا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَحَقَّ عَلَيْهِمُ ٱلْقَوْلُ فِىٓ أُمَمٍۢ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِم مِّنَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ ۖ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ خَـٰسِرِينَ ﴿٢٥﴾

Биз анави кофирларга шайтонлардан иборат дўстлар тайёрлаб қўйдик. Ана ўшалар уларга шу дунёда қилаётган ёмон ишларини ҳам, келгусида охиратда содир бўладиган ҳолатни ҳам чиройли қилиб кўрсатдилар. Шу билан охиратни ёдга олиш ва унинг учун тайёргарлик қилишни унутдилар. Натижада улардан олдин ўтган инсу жинга келган азоб уларга ҳам келиши ҳақ бўлиб қолди. Улар Қиёмат куни дўзахга кириш билан ўз жонларини ҳам, оилаларини ҳам қўлдан бой берган мағлублардир

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَا تَسْمَعُوا۟ لِهَـٰذَا ٱلْقُرْءَانِ وَٱلْغَوْا۟ فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ ﴿٢٦﴾

Кофирлар ҳужжатга ҳужжат билан жавоб бера олмагач, бир-бирларига шундай тавсиялар бердилар: "Муҳаммад ўқиб бераётган бу Қуръонга қулоқ солманглар. Унинг кўрсатмаларига эргашманглар. У ўқилаётганда овозингизни кўтариб, қичқириб, ҳуштак чалиб, шовқин қилинглар. Шоядки, шунда сизлар ғолиб бўлиб, у тиловатини ва даъватини тўхтатса

فَلَنُذِيقَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ عَذَابًۭا شَدِيدًۭا وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَسْوَأَ ٱلَّذِى كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿٢٧﴾

Аллоҳга куфр келтирган ва пайғамбарларини ёлғончига чиқарган кофирларга Қиёмат куни қаттиқ азобни тоттирамиз ҳамда уларни қилиб ўтган ширку маъсиятларинингэнгёмони билан жазолаймиз. بلغ Qur’on · Tafsir

ذَٰلِكَ جَزَآءُ أَعْدَآءِ ٱللَّهِ ٱلنَّارُ ۖ لَهُمْ فِيهَا دَارُ ٱلْخُلْدِ ۖ جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَا يَجْحَدُونَ ﴿٢٨﴾

Мазкур жазо куфр келтириб, пайғамбарларни ёлғончига чиқариб, Аллоҳга душман бўлганларнинг жазосидир. У дўзахдир. У ерда абадий қоладилар. Аллоҳнинг оятларини инкор қилиб, ҳужжатлари аниқ бўлса ҳам иймон келтирмаганларинингжазоси мана шудир

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ رَبَّنَآ أَرِنَا ٱلَّذَيْنِ أَضَلَّانَا مِنَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ ٱلْأَسْفَلِينَ ﴿٢٩﴾

Аллоҳга куфр келтириб, пайғамбарларни ёлғончига чиқарганлар дедилар: "Парвардигоро, бизни йўлдан оздирган инсу жинларни, куфрга чақирган ва одамзодни ноҳақ қон тўкишгача олиб борган Иблисни бизга кўрсат. Уларни оёқларимиз билан янчайлик. Токи, улар дўзах аҳлининг энг тубида бўлиб, энг қаттиқ азобга гирифтор бўлсинлар"

إِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُوا۟ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسْتَقَـٰمُوا۟ تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا۟ وَلَا تَحْزَنُوا۟ وَأَبْشِرُوا۟ بِٱلْجَنَّةِ ٱلَّتِى كُنتُمْ تُوعَدُونَ ﴿٣٠﴾

توعدون "Парвардигоримиз Аллоҳдир, биз учун Ундан ўзга парвардигор йўқдир", дейдиган зотларнинг ўлим онида фаришталар тушибуларга:"Ўлимдан ҳам,ундан кейин содир бўладиган ишлардан ҳам қўрқманглар.Ортингизда қолиб кетаётган нарсалардан ташвишланманглар, хафа бўлманглар. Шод, хуррам бўлаверингларки, иймонингиз ва солиҳ амалларингиз учун ваъда қилинган жаннат сизларни кутибтурибди"

نَحْنُ أَوْلِيَآؤُكُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَفِى ٱلْـَٔاخِرَةِ ۖ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِىٓ أَنفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ ﴿٣١﴾

Дунё ҳаётида биз сизларга дўст бўлиб, сизларни ўнглаб ва ҳимоя қилиб турганмиз. Охиратда ҳам бу дўстлигимиз давом этаверади. Жаннатда сизлар учун кўнгилларингиз тусаган неъматлар ва лаззатлар бир зумда муҳайё қилинади. У ерда нимани истасангизлар, ҳаммасига эришасизлар. نزلا من غفور رحيم

نُزُلًۭا مِّنْ غَفُورٍۢ رَّحِيمٍۢ ﴿٣٢﴾

Сизларга муҳайё қилинган бу неъматлар тавба қилган бандаларини кечирадиган ва уларга Меҳрибон бўлган Парвардигор тарафидандир

وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًۭا مِّمَّن دَعَآ إِلَى ٱللَّهِ وَعَمِلَ صَـٰلِحًۭا وَقَالَ إِنَّنِى مِنَ ٱلْمُسْلِمِينَ ﴿٣٣﴾

Аллоҳни ягона илоҳ деб билишга ва У Зотнинг шариатига амал қилишга чақирадиган, ўзи ҳам Парвардигорини рози қиладиган солиҳ амалларни бажарадиган ва: "Мен Аллоҳга бўйсунадиган бандаларданман", дейдиган кимсадан кўра чиройлироқ сўзлайдиган бирон кимса йўқ

وَلَا تَسْتَوِى ٱلْحَسَنَةُ وَلَا ٱلسَّيِّئَةُ ۚ ٱدْفَعْ بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُۥ عَدَٰوَةٌۭ كَأَنَّهُۥ وَلِىٌّ حَمِيمٌۭ ﴿٣٤﴾

Аллоҳни рози қиладиган яхши амаллар, тоат-ибодатлар билан У Зотни ғазаблантирадиган гуноҳлар ва ёмон ишлар баробар бўлмас. Сизга ёмонлик қилган кимсани энг гўзал тарзда даф этинг, ўзингизни ундан мудофаа қилинг. Қарабсизки, сиз билан унингўртасидаги адоват дўстликка айланиб, унингўзи яқин дўстдек бўлиб қолади. بلغ Qur’on · Tafsir

وَمَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ٱلَّذِينَ صَبَرُوا۟ وَمَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍۢ ﴿٣٥﴾

Эзгулик ва манфаатларга тўла бўлган бу ажойиб хислатга одамлар тарафидан келадиган ёмонликларга, озорларга сабр қиладиган зотларгина эришадилар. Унга улуғнасиба соҳибларигина ноил бўладилар

وَإِمَّا يَنزَغَنَّكَ مِنَ ٱلشَّيْطَـٰنِ نَزْغٌۭ فَٱسْتَعِذْ بِٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٣٦﴾

Қайсидир бир онларда шайтон сизни васваса қилиб,бирон ёмонлик еткизмоқчи бўлса,бас,Аллоҳга илтижоқилиб, Ундан паноҳ тиланг.У айтаётган гапингизни эшитгувчи ва ҳолингиздан Хабардор Зотдир

وَمِنْ ءَايَـٰتِهِ ٱلَّيْلُ وَٱلنَّهَارُ وَٱلشَّمْسُ وَٱلْقَمَرُ ۚ لَا تَسْجُدُوا۟ لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ وَٱسْجُدُوا۟ لِلَّهِ ٱلَّذِى خَلَقَهُنَّ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ ﴿٣٧﴾

إ ياه تعبدون Кетма-кет келадиган кеча ва кундуз ҳам, қуёш ва ой ҳам Аллоҳнинг бирлиги ва буюклигига далолат қилувчи оятлардандир.Эй одамлар,Қуёшга ҳам,ойга ҳам ибодат қилманглар.Агар чин бандалик қилмоқчи бўлсангизлар, уларни яратган Аллоҳга ибодат қилинглар

فَإِنِ ٱسْتَكْبَرُوا۟ فَٱلَّذِينَ عِندَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُۥ بِٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ وَهُمْ لَا يَسْـَٔمُونَ ۩ ﴿٣٨﴾

Агар такаббурлик қилиб, Аллоҳга сажда қилишдан бош тортсалар, бас, Парвардигорингиз ҳузуридаги фаришталар У Зотга кечаю кундуз зерикмасдан, малол олмасдан тасбеҳ, ҳамд айтадилар

وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦٓ أَنَّكَ تَرَى ٱلْأَرْضَ خَـٰشِعَةًۭ فَإِذَآ أَنزَلْنَا عَلَيْهَا ٱلْمَآءَ ٱهْتَزَّتْ وَرَبَتْ ۚ إِنَّ ٱلَّذِىٓ أَحْيَاهَا لَمُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰٓ ۚ إِنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ ﴿٣٩﴾

إنه عل كل شىء قدير ى Аллоҳнингбирлиги, буюклиги ва қайта тирилтиришга қодирлигига далолат қиладиган оятларидан бири шуки, сиз бир тап-тақир ерни кўрасиз. Унга ёмғир ёғдирсак, ичидаги уруғлар озуқаланиб, замин ҳаракатга келади. Мана шу ўлик ерни тирилтирган Зот ўлик одамларни ҳам тирилтиришга ва ҳисоб-китоб қилиб, жазо ёки мукофотларини беришга Қодир

إِنَّ ٱلَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِىٓ ءَايَـٰتِنَا لَا يَخْفَوْنَ عَلَيْنَآ ۗ أَفَمَن يُلْقَىٰ فِى ٱلنَّارِ خَيْرٌ أَم مَّن يَأْتِىٓ ءَامِنًۭا يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ ۚ ٱعْمَلُوا۟ مَا شِئْتُمْ ۖ إِنَّهُۥ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿٤٠﴾

Аллоҳнинг оятларини инкор қилиб, ёлғонга чиқариб, тескарилик қиладиганларнинг аҳволидан жуда яхши Хабардормиз. Дўзахга улоқтириладиган одам Қиёмат кунига тинч-хотиржам келадиган одам билан баробарми? Эй одамлар, ёмонлик қиласизларми, яхшилик қиласизларми, истаганингизни қилаверинглар. Сизларга яхшилик нима, ёмонлик нима, баён қилибқўйдик. Аллоҳ қилаётган ишларингизни Кўргувчидир

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِٱلذِّكْرِ لَمَّا جَآءَهُمْ ۖ وَإِنَّهُۥ لَكِتَـٰبٌ عَزِيزٌۭ ﴿٤١﴾

Аллоҳ тарафидан Қуръон келганда унга куфр келтирганлар Қиёмат куни азобга гирифтор бўладилар. Дарҳақиқат, у азиз, ҳимояланган Китобдирки, ҳеч ким уни ўзгартира олмас. بلغ Qur’on · Tafsir

لَّا يَأْتِيهِ ٱلْبَـٰطِلُ مِنۢ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِۦ ۖ تَنزِيلٌۭ مِّنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍۢ ﴿٤٢﴾

Унинг олдидан ҳам, ортидан ҳам ботил келмас. Уни ўзгартириш, қисқартириш, узайтириш, алмаштириш мумкин эмас.У ҳар бир яратишини,тадбирини ва тақдирини ҳикмат билан қиладиган ҳаким ва ҳар доим мақтовга лойиқ Зот тарафидан нозилқилинган

مَّا يُقَالُ لَكَ إِلَّا مَا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِن قَبْلِكَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍۢ وَذُو عِقَابٍ أَلِيمٍۢ ﴿٤٣﴾

Эй Пайғамбар, сизга қарши айтилаётган бу бўҳтонлар сиздан олдинги пайғамбарларга ҳам айтилган. Шундай экан, сабр қилинг. Зеро, Парвардигорингиз тавба қилган бандасини кечирадиган, тавба қилмай, саркашлик билан гуноҳ қилишда давом этаверадиган бандасиниى ىэса жуда оғриқли азоблайдиган Зотдир.ي

وَلَوْ جَعَلْنَـٰهُ قُرْءَانًا أَعْجَمِيًّۭا لَّقَالُوا۟ لَوْلَا فُصِّلَتْ ءَايَـٰتُهُۥٓ ۖ ءَا۬عْجَمِىٌّۭ وَعَرَبِىٌّۭ ۗ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ هُدًۭى وَشِفَآءٌۭ ۖ وَٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ فِىٓ ءَاذَانِهِمْ وَقْرٌۭ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ يُنَادَوْنَ مِن مَّكَانٍۭ بَعِيدٍۢ ﴿٤٤﴾

Биз Қуръонни араб тилидан бошқа тилда нозил қилганимизда кофирлар шундай деган бўлардилар: "Биз англашимиз учун унинг оятлари тушунтириб берилганда яхши бўларди. Қуръонни олиб келган одам араб бўла туриб, унинг ўзи ажамча бўладими?" Эй Пайғамбар, уларга шундай жавоб беринг: "Қуръон Аллоҳга иймон келтириб, пайғамбарларни тасдиқ этган зотлар учун ҳидоят ва шифодир. Уларни залолатга кетишдан асрайди, қалбларини жаҳолатдан даволайди. Аллоҳга иймон келтирмаганларнинг эса қулоқларида карлик, кўзларида кўрлик бор. Шунинг учун улар тушунмайдилар. Улар худди узоқ жойдан чақирилаётган одамларга ўхшайдилар. Шундай бўлгач,жарчининговозини қаёқдан ҳам эшитсинлар!"

وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَـٰبَ فَٱخْتُلِفَ فِيهِ ۗ وَلَوْلَا كَلِمَةٌۭ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ لَقُضِىَ بَيْنَهُمْ ۚ وَإِنَّهُمْ لَفِى شَكٍّۢ مِّنْهُ مُرِيبٍۢ ﴿٤٥﴾

مريب Биз Мусога Тавротни бердик. У ҳақда ҳам ихтилоф қилинган. Кимдир унга иймон келтирган, кимдир куфр келтирган.Бандалар ўртасида қилинадиган ажрим Қиёмат куни бўлиши ҳақидаги Аллоҳнингваъдаси бўлмаганда эди, Таврот ҳақида ихтилоф қилганлар ўртасида ҳукм чиқарибқўйилган ва ким ҳақ, ким ноҳақ аниқланиб, ҳақлар эъзозланган, ноҳақлар эса хорланган бўларди. Албатта кофирлар Қуръон ҳақида шубҳа-гумонга бораверадилар

مَّنْ عَمِلَ صَـٰلِحًۭا فَلِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَنْ أَسَآءَ فَعَلَيْهَا ۗ وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّـٰمٍۢ لِّلْعَبِيدِ ﴿٤٦﴾

Ким бир яхши иш қилса, унинг фойдаси ўзига бўлади. Бирон кимсанинг яхши амалидан Аллоҳга фойда йўқ. Ким ёмон иш қилса, унинг зарари ўзига бўлади. Бирон кимсанинг бирон гуноҳи Аллоҳга зарар қилмайди. Ҳамма қилган амалига яраша жазо ёки мукофотини олади. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз бандаларига зулм қилмайди. Уларнинг яхшиликларини камайтириб ёки ёмонликларини кўпайтириб юбормайди

۞ إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ ٱلسَّاعَةِ ۚ وَمَا تَخْرُجُ مِن ثَمَرَٰتٍۢ مِّنْ أَكْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنثَىٰ وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِۦ ۚ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكَآءِى قَالُوٓا۟ ءَاذَنَّـٰكَ مَا مِنَّا مِن شَهِيدٍۢ ﴿٤٧﴾

Соат илми, Қиёмат кунини билиш ёлғиз Аллоҳга қайтарилади, ҳавола қилинади. Унинг қачон бўлишини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Меваларнинггулкосаларидан чиқиши ҳам, ҳар бир аёлнингнимага ҳомиладор бўлиши بلغ Qur’on · Tafsir ва нимани туғиши ҳам У Зотнинг илми билангина бўлади. Аллоҳ мушрикларга: "Менга шерик қилаётган ўша бутларингиз қани?", деб нидо қилган кунда улар: "Эътироф этамизки, орамизда биронта одам Сенинг шеригинг борлигига гувоҳ бўлолмас", дедилар

وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَدْعُونَ مِن قَبْلُ ۖ وَظَنُّوا۟ مَا لَهُم مِّن مَّحِيصٍۢ ﴿٤٨﴾

Илгари дуо қилиб юрган бут-санамлари улардан ғойиб бўлиб қолди. Энди ўзларига Аллоҳнинг азобидан қочгани жой қолмаганига амин бўлдилар

لَّا يَسْـَٔمُ ٱلْإِنسَـٰنُ مِن دُعَآءِ ٱلْخَيْرِ وَإِن مَّسَّهُ ٱلشَّرُّ فَيَـُٔوسٌۭ قَنُوطٌۭ ﴿٤٩﴾

Инсон соғлик, бойлик, фарзанд каби турли хил неъматларни сўрашдан чарчамайди. Агар унга камбағаллик, касаллик каби бирон мусибат етса,дарров ноумид бўлиб,тушкунликка туша бошлайди

وَلَئِنْ أَذَقْنَـٰهُ رَحْمَةًۭ مِّنَّا مِنۢ بَعْدِ ضَرَّآءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هَـٰذَا لِى وَمَآ أَظُنُّ ٱلسَّاعَةَ قَآئِمَةًۭ وَلَئِن رُّجِعْتُ إِلَىٰ رَبِّىٓ إِنَّ لِى عِندَهُۥ لَلْحُسْنَىٰ ۚ فَلَنُنَبِّئَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِمَا عَمِلُوا۟ وَلَنُذِيقَنَّهُم مِّنْ عَذَابٍ غَلِيظٍۢ ﴿٥٠﴾

ى Бир бало ёки бирон касалликка чалинганларидан кейин уларга раҳм қилиб, соғлик, бойлик ва тинчлик- хотиржамлик неъматини ато этсак: "Бу ўзи менинг ҳаққим. Чунки мен шунга лойиқ одамман. Мен қиёмат қоим бўлади, дебўйламайман. Фаразан, бўлган тақдирда ҳам Парвардигорим ҳузурида менга аталган бойлик ва давлат бор. Бу дунёда ҳақли бўлганим учун берганидек, у дунёда ҳам беради", дейишлари тайин. Биз кофирларга қилиб ўтган куфру маъсиятлари ҳақида хабар бериб, уларни ўта қаттиқ азобга гирифтор қилурмиз

وَإِذَآ أَنْعَمْنَا عَلَى ٱلْإِنسَـٰنِ أَعْرَضَ وَنَـَٔا بِجَانِبِهِۦ وَإِذَا مَسَّهُ ٱلشَّرُّ فَذُو دُعَآءٍ عَرِيضٍۢ ﴿٥١﴾

Агар инсонга соғлик, тинчлик-омонлик каби неъматларни ато этсак, Аллоҳни эслаш ва Унга тоат-ибодат қилишни унутиб, такаббурлик билан юз ўгирибкетади. Агар касаллик, камбағаллик каби мусибатларга йўлиқса, Аллоҳга кўп- кўп дуоқиладиган бўлибқолади. Хуллас, на неъматга шукр қилади ва на балога сабр

قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِن كَانَ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُم بِهِۦ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِى شِقَاقٍۭ بَعِيدٍۢ ﴿٥٢﴾

Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмаётган мушрикларга айтинг: "Айтинглар-чи, агар бу Қуръон Аллоҳ тарафидан бўлса ва сизлар унга куфр келтириб, ёлғонга чиқараётган бўлсангизлар, аҳволинглар нима кечади?! Ўта кучли ва ёрқин далиллар билан очиқ кўринибтурган ҳақиқатдан саркашлик билан юз ўгирган одамдан ҳам адашганроқ ким бор экан?!"

سَنُرِيهِمْ ءَايَـٰتِنَا فِى ٱلْـَٔافَاقِ وَفِىٓ أَنفُسِهِمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ ۗ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ شَهِيدٌ ﴿٥٣﴾

Қурайш кофирларига оятларимизни мусулмонларга фатҳ қилиб берган ерларимизда ҳам, Маккани фатҳ айлаш билан уларнинг ўзларида ҳам кўрсатиб қўямиз. Токи, бу Қуръоннинг ҳақ экани, унда заррача шубҳа йўқлиги аён бўлсин. Анави мушрикларга Қуръоннингҳақ эканига АллоҳнингЎзи гувоҳлик бераётгани етмас эканми? Аллоҳдан кўра зўрроқ яна қандай гувоҳ бор экан?Агар улар чиндан ҳақни истаганларида Парвардигорнинггувоҳлиги уларга кифояқилган бўлар эди. بلغ Qur’on · Tafsir

أَلَآ إِنَّهُمْ فِى مِرْيَةٍۢ مِّن لِّقَآءِ رَبِّهِمْ ۗ أَلَآ إِنَّهُۥ بِكُلِّ شَىْءٍۢ مُّحِيطٌۢ ﴿٥٤﴾

Огоҳ бўлингизким, мушриклар Қиёмат куни Парвардигорларига рўбарў келиш ҳақидаги хабарларга шубҳа билан қарайдилар. Чунки улар қайта тирилишни инкор этадилар, охиратга ишонмайдилар. Шу туфайли охират учун солиҳ амаллар ила тайёргарлик кўрмайдилар. Огоҳ бўлингизким, Аллоҳ ҳамма нарсани иҳота қилиб олгандир, яъни, ҳамма нарсадан воқиф ва ҳар ишга Қодир Зотдир. Manba: Al-Muxtasar fi tafsiril Qur’anil Karim