Tafsir Ghafir (40) — غافر

حمٓ ﴿١﴾

Бу каби ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасинингаввалида айтиб ўтилди

تَنزِيلُ ٱلْكِتَـٰبِ مِنَ ٱللَّهِ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ ﴿٢﴾

Қуръон Муҳаммад алайҳиссаломга ҳаммадан ғолиб ва бандаларига нима зарурлигини биладиган Аллоҳ тарафидан нозил қилинган

غَافِرِ ٱلذَّنۢبِ وَقَابِلِ ٱلتَّوْبِ شَدِيدِ ٱلْعِقَابِ ذِى ٱلطَّوْلِ ۖ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ إِلَيْهِ ٱلْمَصِيرُ ﴿٣﴾

Осийлар гуноҳларини кечиргувчи, тавба қилган банданинг тавбасини қабул қилгувчи, тавба қилмаганларга нисбатан жазоси қаттиқ, фазлу карами кенг Зот тарафидан. Ундан ўзга чин маъбуд йўқ. Қиёмат куни ҳамма бандаларнингқайтибборар жойи ёлғиз Унгадир. Ўшанда амалларига яраша жазоёки мукофотларини беради

مَا يُجَـٰدِلُ فِىٓ ءَايَـٰتِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَلَا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِى ٱلْبِلَـٰدِ ﴿٤﴾

Аллоҳнинг ягона илоҳлигига ва пайғамбарларининг ҳақлигига далолат қилувчи оятлари ҳақида Аллоҳга куфр келтирганларгина талашиб-тортишадилар. Чунки уларнинг ақлларида бир камчилик бор. Сиз улардаги ризқнинг мўллиги, неъматларнинг кўплигига алданиб қолманг. Бу бир истидрож, холос. Истидрож - қўйиб бериш, муҳлат бериш, тез жазоламасдан кўпроқ гуноҳ қилишига имкон бериб, охирида жазога тортиш. Арқонни узун ташлаб қўйишга тўғри келса керак

كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍۢ وَٱلْأَحْزَابُ مِنۢ بَعْدِهِمْ ۖ وَهَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍۭ بِرَسُولِهِمْ لِيَأْخُذُوهُ ۖ وَجَـٰدَلُوا۟ بِٱلْبَـٰطِلِ لِيُدْحِضُوا۟ بِهِ ٱلْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ ۖ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ ﴿٥﴾

Улардан олдин Нуҳ қавми ҳам,Нуҳ қавмидан кейин Од,Самуд,Лут қавми,Мадян асҳоби,Фиръавн каби гуруҳлар ҳам ҳақни тан олмай ёлғонга чиқарганлар. Ҳар бир уммат ўз пайғамбарини тутибўлдирмоқчи бўлган. Ҳақни йўқ қилиш учун ботил ҳужжат билан талашиб-тортишганлар. Шундан кейин ўша умматларнинг ўзларини тутиб йўқ қилдим. Азобим қандай бўлгани ҳақида фикр юритинг. Жуда қаттиқ азоббўлганди

وَكَذَٰلِكَ حَقَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَنَّهُمْ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ﴿٦﴾

Аллоҳ ўша ҳақни ёлғонга чиқарганлар устидан қандай ҳукм қилган бўлса, куфр келтирганлар устидан ҳам улар дўзах эгаларидир, деган ҳукмни чиқариб қўйиши вожиб бўлган. بلغ Qur’on · Tafsir

ٱلَّذِينَ يَحْمِلُونَ ٱلْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُۥ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِۦ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَىْءٍۢ رَّحْمَةًۭ وَعِلْمًۭا فَٱغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا۟ وَٱتَّبَعُوا۟ سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ ٱلْجَحِيمِ ﴿٧﴾

Эй Пайғамбар, Аршни кўтариб турадиган ва унинг атрофидаги фаришталар Парвардигорларига ҳамду сано айтиб, У Зотни нолойиқ айблардан поклайдлар, тасбеҳ айтадилар ва У зотга иймон келтирадилар ҳамда Аллоҳга иймон келтирганларни мағфират қилишини сўраб, дуоларида шундай дейдилар: "Парвардигоро, ҳамма нарсани Ўз раҳматинг ва илминг ила қамраб олгансан. Бас, тавба қилиб, динингга эргашганларни мағфират айлагин ва уларни дўзахазобидан сақлагин"

رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّـٰتِ عَدْنٍ ٱلَّتِى وَعَدتَّهُمْ وَمَن صَلَحَ مِنْ ءَابَآئِهِمْ وَأَزْوَٰجِهِمْ وَذُرِّيَّـٰتِهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ ﴿٨﴾

Фаришталар айтадилар: "Парвардигоро, мўминларни ҳам, улар билан бирга ота-боболари, жуфти ҳалолллари ва болалари орасидаги солиҳларни ҳам Ўзинг ваъда қилган жаннатга киритгин. Дарҳақиқат, Сен ҳаммадан Ғолибсан,Азизсан,ҳар бир тақдирини ва тадбирини ҳикмат билан қилгувчи Ҳакимсан

وَقِهِمُ ٱلسَّيِّـَٔاتِ ۚ وَمَن تَقِ ٱلسَّيِّـَٔاتِ يَوْمَئِذٍۢ فَقَدْ رَحِمْتَهُۥ ۚ وَذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ ﴿٩﴾

Уларни қилиб ўтган ишларининг ёмонликларидан ҳимоя айла. Улар учун азоблама. Қиёмат куни кимни қилган гуноҳларига жазо беришдан асрасанг, демак, унга раҳм қилибсан. Бу асрашинг ва раҳматинг уни жаннатга олиб киради. Энгбуюк муваффақият мана шудир

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يُنَادَوْنَ لَمَقْتُ ٱللَّهِ أَكْبَرُ مِن مَّقْتِكُمْ أَنفُسَكُمْ إِذْ تُدْعَوْنَ إِلَى ٱلْإِيمَـٰنِ فَتَكْفُرُونَ ﴿١٠﴾

Қиёмат куни Аллоҳга ва пайғамбарларга куфр келтирганлар дўзахга кириб, ўзларидан ўзлари ғазабланиб, ўзларини ўзлари лаънатлаб турган пайтларида уларга шундай нидо қилинади: "У дунёда Аллоҳга иймон келтиришга чақирилган пайтингизда куфр келтирган, ширк келтирган эдингиз. Ўша пайтдаги Аллоҳнинг сизлардан ғазабланиши ҳозирги ўзингиздан ўзингиз ғазабланишингиздан қаттиқроқдир"

قَالُوا۟ رَبَّنَآ أَمَتَّنَا ٱثْنَتَيْنِ وَأَحْيَيْتَنَا ٱثْنَتَيْنِ فَٱعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا فَهَلْ إِلَىٰ خُرُوجٍۢ مِّن سَبِيلٍۢ ﴿١١﴾

Кофирлар эътироф ҳам, тавба ҳам фойда бермайдиган кунда гуноҳларига иқрор бўлиб шундай дейдилар: "Парвардигоро, бизни икки марта ўлдирдинг, яъни, йўқ эдик, бор қилдинг, кейин яна ўлдирдинг. Икки марта тирилтирдинг. Дастлаб йўқдан бор қилдинг кейин яна қайта тирилтирдинг. Қилиб ўтган гуноҳларимизга иқрормиз. Энди шу дўзахдан чиқишнинг бирон йўли борми? Токи, ҳаётга қайтиб, яхши амаллар қилсак-да, кейин Сен биздан рози бўлсанг"

ذَٰلِكُم بِأَنَّهُۥٓ إِذَا دُعِىَ ٱللَّهُ وَحْدَهُۥ كَفَرْتُمْ ۖ وَإِن يُشْرَكْ بِهِۦ تُؤْمِنُوا۟ ۚ فَٱلْحُكْمُ لِلَّهِ ٱلْعَلِىِّ ٱلْكَبِيرِ ﴿١٢﴾

Бу азобга гирифтор бўлганингизга сабаб шуки, қачон ёлғиз Аллоҳга чақирилганингизда Унга куфр келтирдингиз, ширк келтирдингиз. Қачон Аллоҳга бир шерик қилинганда эса унга иймон келтирдингиз. Бас, ҳукм ёлғиз Аллоҳникидир. У Ўз Зотида ҳам, қадарида ҳам, қаҳрида ҳам олийдир. У ҳамма-ҳамма нарсадан Буюкдир. بلغ Qur’on · Tafsir

هُوَ ٱلَّذِى يُرِيكُمْ ءَايَـٰتِهِۦ وَيُنَزِّلُ لَكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ رِزْقًۭا ۚ وَمَا يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَن يُنِيبُ ﴿١٣﴾

Алллоҳ шундай Зотки, сизларга Ўзининг қудрати ва ягоналигига далолат қилувчи оятларини уфқларда ва ўз танангизда кўрсатади ҳамда сизларга осмондан ёмғир ёғдириб,турли ўсимликлар ва донлардан иборат ризқ ато этади. Аллоҳнингоятларидан У Зотга ихлос билан тавба-илтижоқиладиган зотларгина ибрат оладилар

فَٱدْعُوا۟ ٱللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْكَـٰفِرُونَ ﴿١٤﴾

Бас, эй мўминлар, гарчи кофирлар ёқтирмасалар-да, гарчи улар ғазаблансалар-да, ихлос билан Аллоҳга тоат этинглар, дуо-илтижо қилинглар

رَفِيعُ ٱلدَّرَجَـٰتِ ذُو ٱلْعَرْشِ يُلْقِى ٱلرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ لِيُنذِرَ يَوْمَ ٱلتَّلَاقِ ﴿١٥﴾

Ихлос билан тоат, дуо-илтижо қилинишга ёлғиз Аллоҳ ҳақлидир. У ҳаммадан ажралибтурадиган юксак мартабали Зотдир. У буюк Арш соҳибидир. Ўзи истаган бандасига одамларни Қиёмат куни бўладиган учрашувдан огоҳлантиришлари учун ваҳий юборади.У кунда олдингиларукейингилар ҳамма-ҳамма учрашади

يَوْمَ هُم بَـٰرِزُونَ ۖ لَا يَخْفَىٰ عَلَى ٱللَّهِ مِنْهُمْ شَىْءٌۭ ۚ لِّمَنِ ٱلْمُلْكُ ٱلْيَوْمَ ۖ لِلَّهِ ٱلْوَٰحِدِ ٱلْقَهَّارِ ﴿١٦﴾

ى Улар кўриниб, бир тепаликда тўпланганларида Аллоҳга улардан бирон нарса яширин қолмас. Ўзларидан ҳам, қилган амалларидан ҳам, оладиган жазо ёки мукофотларидан ҳам. Ўшанда бир савол янграйди: "Бугун мулк кимники?" Жавоб эса фақат битта: "Ўз Зотида ҳам, сифатларида ҳам, ишларида ҳам якка-ягона бўлган, ҳаммадан Ғолиб,ҳаммани Ўзига бўйсундирган Қаҳҳор Аллоҳникидир"

ٱلْيَوْمَ تُجْزَىٰ كُلُّ نَفْسٍۭ بِمَا كَسَبَتْ ۚ لَا ظُلْمَ ٱلْيَوْمَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ ﴿١٧﴾

Бугун ҳар бир жон қилмишига яраша жазо ёки мукофот олади. Яхшилик қилган бўлса, мукофотланади. Ёмонлик қилган бўлса, жазоланади. Бугун зулм йўқдир. Зеро, ҳоким Одил Аллоҳдир. Аллоҳ бандаларидан тез ҳисоб оладиган Зотдир.Чунки У Зот бандаларини жуда яхши билади

وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ ٱلْـَٔازِفَةِ إِذِ ٱلْقُلُوبُ لَدَى ٱلْحَنَاجِرِ كَـٰظِمِينَ ۚ مَا لِلظَّـٰلِمِينَ مِنْ حَمِيمٍۢ وَلَا شَفِيعٍۢ يُطَاعُ ﴿١٨﴾

Эй Пайғамбар, уларни Қиёмат кунидан, унингяқинлашаётганидан огоҳлантиринг. У кун албатта келади. Ҳар бир келадиган нарса яқиндир. Ўша куннинг даҳшатидан юраклар ҳалқумларга келиб, бирон кимса гапира олмай қолади. Фақат Раҳмон изн берган кишигина гапиради. Ширку маъсиятлар ила ўзларига ўзлари жабр қилган золимларга бирон меҳрибон дўст ҳам,гапи ўтадиган шафоатчи ҳам бўлмас

يَعْلَمُ خَآئِنَةَ ٱلْأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِى ٱلصُّدُورُ ﴿١٩﴾

Аллоҳ кўзларнингўғринча қарашларини ҳам, қалбларда яширинган сирларни ҳам билади. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. بلغ Qur’on · Tafsir

وَٱللَّهُ يَقْضِى بِٱلْحَقِّ ۖ وَٱلَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِهِۦ لَا يَقْضُونَ بِشَىْءٍ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ ﴿٢٠﴾

Аллоҳ адолат билан ҳукм қилади. Ҳеч кимга зулм қилмайди. Бирон кишининг яхшиликларини камайтириб ёки ёмонликларини кўпайтириб юбормайди. Мушрикларнинг Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутлари эса бирон нарса устидан ҳукм қила олмайдилар. Чунки уларда ҳеч қандай ҳуқуқ йўқ. Аллоҳ бандаларининг гапларини эшитиб, ниятлари ва амалларини кўриб тургувчи Зотдир. Яқинда уларга қилган ишларига яраша жазо ёки мукофотларини беради

۞ أَوَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَيَنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَـٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ كَانُوا۟ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَانُوا۟ هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةًۭ وَءَاثَارًۭا فِى ٱلْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَمَا كَانَ لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن وَاقٍۢ ﴿٢١﴾

ه Анави мушриклар ер юзини айланиб юриб, ўзларидан олдинги ҳақни тан олмасдан ёлғонга чиқарганларнинг оқибати нима бўлгани ҳақида фикр юритсалар бўлмайдими?Ахир уларнингоқибатлари ўта аянчли бўлмаганми? Ҳолбуки, улар булардан кўра куч-қувват жиҳатидан ҳам, заминда бинолар қуриб қолдирган осори атиқалари жиҳатидан ҳам зўрроқ бўлганлар-ку! Аллоҳ уларни қилган гуноҳлари туфайли ҳалок айлади. Уларни Аллоҳнинг азобидан қутқарибқоладиганى бирон ҳимоячи йўқдир

ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانَت تَّأْتِيهِمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَـٰتِ فَكَفَرُوا۟ فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ ۚ إِنَّهُۥ قَوِىٌّۭ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ ﴿٢٢﴾

Бунга сабаб шуки, уларга пайғамбарлари Аллоҳ тарафидан ёрқин далилларни келтирсалар ҳам Аллоҳга ва пайғамбарларга куфр келтирдилар. Шунда Аллоҳ уларни ҳалок қилди. Куч-қудратлари уларга асқотмади. Аллоҳ юборган пайғамбарларини ёлғончига чиқарадиган кофирларга нисбатан азоби қаттиқ Зотдир. ولقد أرسلنا موس بٔايتنا وسلطن مبين

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِـَٔايَـٰتِنَا وَسُلْطَـٰنٍۢ مُّبِينٍ ﴿٢٣﴾

Дарҳақиқат, Биз Мусони ёрқин оятларимиз ва қатъий далил билан юбордик. إلى فرعون وهمن وقرون فقالواسحر كذاب

إِلَىٰ فِرْعَوْنَ وَهَـٰمَـٰنَ وَقَـٰرُونَ فَقَالُوا۟ سَـٰحِرٌۭ كَذَّابٌۭ ﴿٢٤﴾

Фиръавнга, унинг вазири Ҳомонга ва Қорунга. Бас, улар: "Ўзини пайғамбар, деб даъво қилаётган Мусо ёлғончи сеҳргардир", дедилар

فَلَمَّا جَآءَهُم بِٱلْحَقِّ مِنْ عِندِنَا قَالُوا۟ ٱقْتُلُوٓا۟ أَبْنَآءَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ وَٱسْتَحْيُوا۟ نِسَآءَهُمْ ۚ وَمَا كَيْدُ ٱلْكَـٰفِرِينَ إِلَّا فِى ضَلَـٰلٍۢ ﴿٢٥﴾

فى ضلل Мусо алайҳиссалом ўзининг ҳақ эканига ҳужжат келтирганидан кейин Фиръавн деди: "У билан бирга иймон келтирганларни хорлаб, ўғилларини ўлдириб, аёлларини тирик қолдиринглар". Кофирларнингмўминлар сонини оз санаб қилган бу найранглари иш бермайди, таъсири бўлмайди

وَقَالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِىٓ أَقْتُلْ مُوسَىٰ وَلْيَدْعُ رَبَّهُۥٓ ۖ إِنِّىٓ أَخَافُ أَن يُبَدِّلَ دِينَكُمْ أَوْ أَن يُظْهِرَ فِى ٱلْأَرْضِ ٱلْفَسَادَ ﴿٢٦﴾

Фиръавн деди: "Мени қўйинглар, Мусони жазолаб ўлдираман. Ҳимоя сўраб Парвардигорига дуо қилаверсин. Унингдуосидан қўрқмайман.Динингизни ўзгартирибюборишидан ёки ер юзида қирғинлар ва بلغ Qur’on · Tafsir вайронагарчиликлар каби фасодни кенгёйишидан қўрқмоқдаман"

وَقَالَ مُوسَىٰٓ إِنِّى عُذْتُ بِرَبِّى وَرَبِّكُم مِّن كُلِّ مُتَكَبِّرٍۢ لَّا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ ٱلْحِسَابِ ﴿٢٧﴾

Мусо Фиръавннинг таҳдидидан хабар топгач, шундай деди: "Мен ўзимнинг Парвардигорим ва сизларнинг Парвардигорингиздан Қиёмат кунига ҳамда ундаги ҳисоб-китоб ва жазога иймон келтирмайдиган, ҳақни тан олмайдиган ҳар бир мутакаббирдан паноҳ беришини сўрайман"

وَقَالَ رَجُلٌۭ مُّؤْمِنٌۭ مِّنْ ءَالِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَـٰنَهُۥٓ أَتَقْتُلُونَ رَجُلًا أَن يَقُولَ رَبِّىَ ٱللَّهُ وَقَدْ جَآءَكُم بِٱلْبَيِّنَـٰتِ مِن رَّبِّكُمْ ۖ وَإِن يَكُ كَـٰذِبًۭا فَعَلَيْهِ كَذِبُهُۥ ۖ وَإِن يَكُ صَادِقًۭا يُصِبْكُم بَعْضُ ٱلَّذِى يَعِدُكُمْ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى مَنْ هُوَ مُسْرِفٌۭ كَذَّابٌۭ ﴿٢٨﴾

مسرف كذ اب Фиръавн хонадонидан бўлган,иймонини қавмидан яширибюрадиган бир мўмин киши Мусонингўлдирилишига қарши чиқиб деди: "Бир бегуноҳ одамни, "Парвардигорим Аллоҳдир", дегани учун ўлдирасизларми?! Ҳолбуки, у сизларга ўзинингПарвардигори тарафидан юборилган пайғамбар эканига далолат қилувчи ҳужжатлар келтирди- ку! Фаразан, у ёлғончи бўлса ҳам, ёлғони ўзига зарар қилади. Лекин агар ростгўй бўлса, сизларга у ваъда қилаётган айрим азоблар етиб қолади-ку! Албатта Аллоҳ ҳаддан ошгувчи, ёлғончи кимсани ҳидоят қилмас, унга тавфиқ бермас

يَـٰقَوْمِ لَكُمُ ٱلْمُلْكُ ٱلْيَوْمَ ظَـٰهِرِينَ فِى ٱلْأَرْضِ فَمَن يَنصُرُنَا مِنۢ بَأْسِ ٱللَّهِ إِن جَآءَنَا ۚ قَالَ فِرْعَوْنُ مَآ أُرِيكُمْ إِلَّا مَآ أَرَىٰ وَمَآ أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ ٱلرَّشَادِ ﴿٢٩﴾

ى "Эй қавмим,бугун Мисрда подшоҳлик сизники,ғолибсиз.Лекин Мусони ўлдириш ортидан Аллоҳнингазоби келиб қолса, бизга ким ёрдам беради?" Бунга жавобан Фиръавн деди: "Фикрим фикр, ҳукмим ҳукм, мен ёвузлик ва бузғунчиликнинг олдини олиш учун Мусони ўлдиришни маъқул топдим, тамом, айтганим бўлади. Мен сизларни фақат тўғри йўлга бошлайман"

وَقَالَ ٱلَّذِىٓ ءَامَنَ يَـٰقَوْمِ إِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُم مِّثْلَ يَوْمِ ٱلْأَحْزَابِ ﴿٣٠﴾

Иймон келтирган киши қавмига насиҳат қилиб деди: "Мусони зулм ва тажовузкорлик билан ўлдирадиган бўлсангизлар, устингизга олдин ўтган пайғамбарларга қарши уюшган фирқаларнинг куни тушиб қолишидан қўрқаман.Уларни Аллоҳ ҳалок этганди"

مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍۢ وَعَادٍۢ وَثَمُودَ وَٱلَّذِينَ مِنۢ بَعْدِهِمْ ۚ وَمَا ٱللَّهُ يُرِيدُ ظُلْمًۭا لِّلْعِبَادِ ﴿٣١﴾

Нуҳ қавми, Од, Самуд ва улардан кейин келган пайғамбарларни ёлғончига чиқарган кофирларнинг иши каби. Аллоҳ уларни ҳақни тан олмай ёлғонга чиқарганлари ва куфр келтирганлари туфайли ҳалок этганди. Аллоҳ бандаларга зулм қилишни хоҳламайди. Улар ўз гуноҳлари билан жазога, азобга лойиқ бўлиболадилар. بلغ Qur’on · Tafsir

وَيَـٰقَوْمِ إِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ ٱلتَّنَادِ ﴿٣٢﴾

Эй қавмим, сизларнинг Қиёмат кунидаги аҳволингиздан хавотирдаман. У кунда одамлар қаридошлари ёки бообрў одамларни чақириб қоладилар. Шу ишлари уларга фойда беради, деб ўйлайдилар

يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِنْ عَاصِمٍۢ ۗ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِنْ هَادٍۢ ﴿٣٣﴾

У кунда дўзахдан қўрқиб, ортингизга қочасизлар. Сизларни Аллоҳнинг азобидан ҳимоя қиладиган бирон кимса бўлмас. Кимга Аллоҳ тавфиқ бермаган бўлса, уни ҳеч кимга йўлга сола олмайди. Зеро, ҳидоят, тавфиқ Аллоҳнинг Қўлидадир

وَلَقَدْ جَآءَكُمْ يُوسُفُ مِن قَبْلُ بِٱلْبَيِّنَـٰتِ فَمَا زِلْتُمْ فِى شَكٍّۢ مِّمَّا جَآءَكُم بِهِۦ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا هَلَكَ قُلْتُمْ لَن يَبْعَثَ ٱللَّهُ مِنۢ بَعْدِهِۦ رَسُولًۭا ۚ كَذَٰلِكَ يُضِلُّ ٱللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌۭ مُّرْتَابٌ ﴿٣٤﴾

Олдин Юсуф сизларга Аллоҳнинг ягона илоҳ эканига далолат қилувчи очиқ-равшан ҳужжатларни олиб келганди. Сизлар эса у олиб келган рисолатга тинимсиз шак келтиравердинглар. Ҳатто Юсуф вафот этганидан кейин ҳам шак келтиришингиз тинмади, аксинча, зиёда бўлди. Энди Юсуфдан кейин Аллоҳ пайғамбар юбормайди, дейишгача бординглар. Аллоҳ Ўзи белгилаб қўйган ҳадлардан ошадиган ва У Зотнинг бир эканига шак келтирадиганларни мана шундай адаштирибқўяди

ٱلَّذِينَ يُجَـٰدِلُونَ فِىٓ ءَايَـٰتِ ٱللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَـٰنٍ أَتَىٰهُمْ ۖ كَبُرَ مَقْتًا عِندَ ٱللَّهِ وَعِندَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۚ كَذَٰلِكَ يَطْبَعُ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍۢ جَبَّارٍۢ ﴿٣٥﴾

كل قلب متكبرجبار Аллоҳнинг оятлари ҳақида ҳеч бир ҳужжатсиз, далилсиз талашиб-тортишадиганлар Аллоҳ наздида ҳам, мўминлар наздида ҳам катта нафратга дучор бўладилар. Аллоҳ мана шуларнингқалбларини муҳрлабқўйганидек, ҳар бир ҳақни тан олишдан ўзини катта олган мутакаббирнинг ҳам, тўғри йўлга юрмайдиган зўравоннинг ҳам қалбини муҳрлаб қўяди

وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَـٰهَـٰمَـٰنُ ٱبْنِ لِى صَرْحًۭا لَّعَلِّىٓ أَبْلُغُ ٱلْأَسْبَـٰبَ ﴿٣٦﴾

Фиръавн ўзинингвазири Ҳомонга деди: "Эй Ҳомон, менга бир баланд қаср қуриб бер. Токи, осмон йўлларига етиб борай"

أَسْبَـٰبَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ فَأَطَّلِعَ إِلَىٰٓ إِلَـٰهِ مُوسَىٰ وَإِنِّى لَأَظُنُّهُۥ كَـٰذِبًۭا ۚ وَكَذَٰلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوٓءُ عَمَلِهِۦ وَصُدَّ عَنِ ٱلسَّبِيلِ ۚ وَمَا كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِى تَبَابٍۢ ﴿٣٧﴾

"Токи, самога кўтарилиш имкони топиб, Мусо айтаётган маъбудни кўрсам. Мен Мусони аниқ ёлғончи, деб ўйлайман". Фиръавнга ўзининг бу манфур иши чиройли кўриниб, Ҳомонга шу истагини айтди. Шу билан ҳақ йўлдан озиб, залолат сари кетди. Фиръавннинг бу иши, яъни, ўзининг ботили билан Мусо олиб келган ҳақни маҳв этишга уриниши муваффақиятсизлик билан тугаши аниқ. Зеро, унинг оқибати ҳеч қачон адо бўлмас бахтиқароликдир, омадсизликдир. بلغ Qur’on · Tafsir

وَقَالَ ٱلَّذِىٓ ءَامَنَ يَـٰقَوْمِ ٱتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ ٱلرَّشَادِ ﴿٣٨﴾

Фиръавн хонадонидан бўлган бир иймон келтирган киши қавмига насиҳат қилиб, уларга тўғри йўлни кўрсатиб: "Эй қавмим, менга эргашинглар, сизларни тўғри йўлга, ҳақ йўлга бошлайман", деди

يَـٰقَوْمِ إِنَّمَا هَـٰذِهِ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا مَتَـٰعٌۭ وَإِنَّ ٱلْـَٔاخِرَةَ هِىَ دَارُ ٱلْقَرَارِ ﴿٣٩﴾

Эй қавмим, бу дунё ҳаёти бир зумда ўтибкетадиган ўткинчи бир лаззатланиболишдан бошқа нарса эмас. Ундаги фоний матоҳларга, лаззатларга алданиб қолманглар. Охират диёри эса ўзидаги туганмас неъматлари ила барқарор қароргоҳдир. Шундай экан, Аллоҳга тоат-ибодат қилиш ила унга эришишга ҳаракат қилинглар. Ўткинчи ҳаётингиз билан овора бўлиб,охиратни қўлдан бой берибқўйманглар

مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةًۭ فَلَا يُجْزَىٰٓ إِلَّا مِثْلَهَا ۖ وَمَنْ عَمِلَ صَـٰلِحًۭا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌۭ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ يَدْخُلُونَ ٱلْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍۢ ﴿٤٠﴾

يرزقون فيها بغيرحساب Ким бир ёмонлик қилса, ўша ёмонлигига яраша жазо олади. Эркак бўлсин, аёл бўлсин, ким Аллоҳнинг Юзини истаб, ўзи Аллоҳга ва пайғамбарларига иймон келтиргани ҳолда бир яхшилик қилса, бас, ана ўшалар Қиёмат куни жаннатга кирадилар. Аллоҳ уларга турли хил меваларни, туганмас неъматларни беҳисоб ризқ қилиб беради

۞ وَيَـٰقَوْمِ مَا لِىٓ أَدْعُوكُمْ إِلَى ٱلنَّجَوٰةِ وَتَدْعُونَنِىٓ إِلَى ٱلنَّارِ ﴿٤١﴾

Эй қавмим, нега мен сизларни Аллоҳга иймон келтириш ва яхши ишларни қилиш ила эришиладиган дунё ва охиратдаги нажотга чақирсам, сизлар мени куфру маъсиятлар касофатидан гирифтор бўлинадиган дўзахга чорлаяпсизлар? Бу нима деган гап?

تَدْعُونَنِى لِأَكْفُرَ بِٱللَّهِ وَأُشْرِكَ بِهِۦ مَا لَيْسَ لِى بِهِۦ عِلْمٌۭ وَأَنَا۠ أَدْعُوكُمْ إِلَى ٱلْعَزِيزِ ٱلْغَفَّـٰرِ ﴿٤٢﴾

Сизлар мени ўзларингизнингноҳақлигингизга, Аллоҳга куфр келтиришимга ва Аллоҳни қўйиб, ўзим билмайдиган нарсаларга ибодат қилишимга чорлаяпсизлар. Мен эса сизларни ҳаммадан Ғолиб, Азиз ва бандаларини кечирадиган Мағфиратли Аллоҳга иймон келтиришга чақиряпман

لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِىٓ إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُۥ دَعْوَةٌۭ فِى ٱلدُّنْيَا وَلَا فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَآ إِلَى ٱللَّهِ وَأَنَّ ٱلْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ﴿٤٣﴾

Дарҳақиқат, сизлар даъват қилаётган нарсалар бу дунёда ҳам, охиратда ҳам даъват қилинишга арзийдиган нарсалар эмас. Улар дуогўйнинг дуосини ижобат қила олмайдилар. Ҳаммамизнинг қайтиб борар жойимиз эса Аллоҳгадир. Куфру маъсиятлар ила исрофкунандалик қилганлар Қиёмат куни дўзахга ошно бўладилар ва у ерда абадий қоладилар

فَسَتَذْكُرُونَ مَآ أَقُولُ لَكُمْ ۚ وَأُفَوِّضُ أَمْرِىٓ إِلَى ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ بَصِيرٌۢ بِٱلْعِبَادِ ﴿٤٤﴾

Улар насиҳатга қулоқ солмадилар. Шунда пайғамбар деди: "Ҳали бу насиҳатларимни эслайсизлар ва қабул қилмаганингизга қаттиқ пушаймон бўласизлар. Мен ишимни ёлғиз Аллоҳга топширибқўяман". Дарҳақиқат Аллоҳ بلغ Qur’on · Tafsir бандаларнингҳамма ишларидан воқиф бўлибтуради. Бирон нарса У Зотнингназаридан четда қолмайди

فَوَقَىٰهُ ٱللَّهُ سَيِّـَٔاتِ مَا مَكَرُوا۟ ۖ وَحَاقَ بِـَٔالِ فِرْعَوْنَ سُوٓءُ ٱلْعَذَابِ ﴿٤٥﴾

Бас, Аллоҳ ўша мўминни кофирлар қилган ҳийла-найрангларнинг ёмонлигидан асраб қолди. Уни ўлдирмоқчи бўлгандилар. Фиръавн аҳлини эса ғарқ бўлиш азоби қамраб олди. Аллоҳ бу дунёда унинг ўзини ҳам, лашкарини ҳам денгизга ғарқ айлади. ي و

ٱلنَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّۭا وَعَشِيًّۭا ۖ وَيَوْمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ أَدْخِلُوٓا۟ ءَالَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ ٱلْعَذَابِ ﴿٤٦﴾

Улар ўлганларидан кейин қабрларида кечаю кундуз дўзахга рўбарў қилиб туриладилар. Қиёмат куни эса: "Фиръавн тобеларини куфр келтирганлари, ҳақни ёлғонга чиқарганлари ва Аллоҳнинг йўлидан тўсганлари учун энг қаттиқ, энг оғир азобга ташланглар", дейилур

وَإِذْ يَتَحَآجُّونَ فِى ٱلنَّارِ فَيَقُولُ ٱلضُّعَفَـٰٓؤُا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوٓا۟ إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًۭا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًۭا مِّنَ ٱلنَّارِ ﴿٤٧﴾

Эй Пайғамбар, эсланг. Ўшанда дўзахдаги тобелар билан пешволар ўзаро талашиб-тортишадилар. Заиф ва бечора тобелар мутакаббир пешволарга шундай дейдилар: "У дунёда биз сизларга тобе эдик. Мана энди сизлар биздан Аллоҳнингазобидан бирон қисмини даф қила оласизларми?"ل

قَالَ ٱلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوٓا۟ إِنَّا كُلٌّۭ فِيهَآ إِنَّ ٱللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ ٱلْعِبَادِ ﴿٤٨﴾

Мутакаббир пешволар шундай жавоб бердилар: "Пешво бўламизми, тобе бўламизми, ҳаммамиз дўзахдамиз. Ҳеч ким ҳеч кимнинг ҳеч қандай азобини енгиллата олмайди. Аллоҳ бандалари ўртасида Ўз ҳукмини чиқариб, ҳар бир бандага қилмишига яраша жазосини бериббўлди"

وَقَالَ ٱلَّذِينَ فِى ٱلنَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ٱدْعُوا۟ رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْمًۭا مِّنَ ٱلْعَذَابِ ﴿٤٩﴾

Дўзахда азоб чекаётган пешволар ҳам, тобелар ҳам дўзахдан чиқиш ва дунёга қайтишдан умидларини узганларидан кейин жаҳаннам ишларига бириктирилган фаришталарга шундай дейдилар:"Парвардигорингизга дуоқилинглар, биздан бир кунгина мана шу доимий азобни енгиллатсин?!"

قَالُوٓا۟ أَوَلَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُم بِٱلْبَيِّنَـٰتِ ۖ قَالُوا۟ بَلَىٰ ۚ قَالُوا۟ فَٱدْعُوا۟ ۗ وَمَا دُعَـٰٓؤُا۟ ٱلْكَـٰفِرِينَ إِلَّا فِى ضَلَـٰلٍ ﴿٥٠﴾

Кофирларга жаҳаннам қўриқчилари шундай дейдилар: "Сизларга пайғамбарларингиз очиқ ҳужжатлар ва ёрқин далиллар келтирмаганмидилар?" Кофирлар: "Ҳа, келтиргандилар", деб жавоб берадилар. Шунда қўриқчилар айтадилар: "Ундай бўлса, ўзларингиз дуо-илтижо қилаверинглар. Биз сизларни шафоат қилмаймиз. Кофирларнинг дуолари зое кетмай қолмайди.Чунки кофирдан дуоқабулқилинмайди"

إِنَّا لَنَنصُرُ رُسُلَنَا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ ٱلْأَشْهَـٰدُ ﴿٥١﴾

Дарҳақиқат, Биз элчиларимиз ва мўминларга шу дунёда ҳам, охиратда ҳам мадад берамиз. Бу дунёда душманларига қарши ҳужжатлар тақдим этамиз, ўзларини қўллаб-қувватлаймиз. Қиёмат куни, яъни, пайғамбарлар, фаришталар ва мўминлар рисолат етказилганига ва умматлар уни ёлғонга чиқарганига гувоҳ بلغ Qur’on · Tafsir бўладиган кунда уларни жаннатга киритамиз, ғанимларини эса дўзахга улоқтирамиз

يَوْمَ لَا يَنفَعُ ٱلظَّـٰلِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ ۖ وَلَهُمُ ٱللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوٓءُ ٱلدَّارِ ﴿٥٢﴾

У кунда куфру маъсиятлар ила ўз жонига жабр қилган золимларга узрлари фойда бермайди. У кунда улар Аллоҳнинграҳматидан қувиладилар. Уларга энгёмон жой насиббўлиб, у ерда абадий азобга қоладилар

وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْهُدَىٰ وَأَوْرَثْنَا بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱلْكِتَـٰبَ ﴿٥٣﴾

Биз Мусога илм ато этдик. У билан Бани Исроил ҳақ сари йўл топди. Тавротни эса Бани Исроил қўлида аждоддан авлодга мерос бўлиб қоладиган қилиб қўйдик

هُدًۭى وَذِكْرَىٰ لِأُو۟لِى ٱلْأَلْبَـٰبِ ﴿٥٤﴾

Ҳақ йўлига етаклайдиган ҳидоят қилиб.Соғлом ақлэгалари учун ибратق қилиб

فَٱصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّۭ وَٱسْتَغْفِرْ لِذَنۢبِكَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِٱلْعَشِىِّ وَٱلْإِبْكَـٰرِ ﴿٥٥﴾

Бас, эй Пайғамбар, қавмингизнинг сизни тан олмаслиги ва озор беришларига сабр қилинг. Аллоҳнинг сизни қўллаб-қувватлаш ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Гуноҳингиз учун мағфират тиланг ва Парвардигорингизга кечаю кундуз ҳамду тасбеҳ айтинг

إِنَّ ٱلَّذِينَ يُجَـٰدِلُونَ فِىٓ ءَايَـٰتِ ٱللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَـٰنٍ أَتَىٰهُمْ ۙ إِن فِى صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌۭ مَّا هُم بِبَـٰلِغِيهِ ۚ فَٱسْتَعِذْ بِٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ ﴿٥٦﴾

Аллоҳнинг оятларини ноҳаққа чиқариш учун бирон далилсиз, ҳужжатсиз талашиб-тортишаётганларнинг бу ишлари ҳақни тан олишдан ўзларини катта олиб,такаббурлик қилаётганларидан ўзга нарса эмас.Улар ҳечқачон ўзлари истаётган чўққига ета олмайдилар. Бас, эй Пайғамбар, Аллоҳдан паноҳ сўранг, У Зотга юкунинг. Албатта У, бандаларининг айтаётган гапларини эшитиб, қилаётган ишларини кўриб турадиган Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас ва яқинда уларга амалларига яраша жазоёки мукофотларини берур

لَخَلْقُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ ٱلنَّاسِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿٥٧﴾

Буюк ва бепоён осмонлару ерни яратиш инсонларни яратишдан кўра каттароқ иш экани аниқ. Шу қадар улуғ нарсаларни яратган Зот ўликларни тирилтира олмайдими? Уларни ҳисоб-китоб қилиб, амалларига яраша жазо ёки мукофотларини бера олмайдими? Ҳа, бу ишларни қила олади. Лекин кўп одамлар буни билмайдилар. Ибрат олмайдилар

وَمَا يَسْتَوِى ٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْبَصِيرُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ وَلَا ٱلْمُسِىٓءُ ۚ قَلِيلًۭا مَّا تَتَذَكَّرُونَ ﴿٥٨﴾

Кўрадиган кўзи очиқ билан кўрмайдиган кўр тенг эмас. Аллоҳга иймон келтириб, яхши амалларни қиладиган мўминлар билан эътиқоди бузуқ,ёмон ишларни қиладиган кофир ҳам тенгэмас.Сизлар жуда оз ибратланасизлар. Етарлича ибратланганингизда эди, бу икки гуруҳ орасидаги фарқни англаб, иймон келтирган ва Аллоҳнинг بلغ Qur’on · Tafsir розилигини топиш учун яхши ишларни қиладиган мўминлар сафида бўлишга ҳаракат қилиб қолган бўлар эдингизлар

إِنَّ ٱلسَّاعَةَ لَـَٔاتِيَةٌۭ لَّا رَيْبَ فِيهَا وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿٥٩﴾

Аллоҳ ҳисоб-китоб учун ўликларни қайта тирилтирадиган Қиёмат (соат) аниқ келади. Бунга шак-шубҳа йўқ. Лекин одамларнингкўплари унингкелишига ишонмайдилар. Шунингучун унга тайёргарлик кўрмайдилар

وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدْعُونِىٓ أَسْتَجِبْ لَكُمْ ۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِى سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ ﴿٦٠﴾

Парвардигорингиз деди: "Эй одамлар, ибодат қилишда ҳам, дуо қилишда ҳам ёлғиз Менга юзланинглар. Дуоларингизни ижобат қилиб, сизларни кечираман ва раҳматимга оламан. Ёлғиз Менга ибодат қилишдан ўзларини катта оладиганлар яқинда Қиёмат куни хор-зор бўлган ҳолларида жаҳаннамга кирадилар"

ٱللَّهُ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلَّيْلَ لِتَسْكُنُوا۟ فِيهِ وَٱلنَّهَارَ مُبْصِرًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ ﴿٦١﴾

يشكرون Аллоҳ шундай Зотки, ором олишингиз учун сизларга кечани ёруғ қилиб берди. Бемалол ишлашингиз учун эса кундузни ёруғ айлади. Аллоҳ одамларга фазлу марҳаматли Зотдирки, уларни зоҳирий ва ботиний неъматлар билан сийлади.Лекин кўп одамлар У Зот атоэтган неъматларга шукр қилмайдилар

ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ خَـٰلِقُ كُلِّ شَىْءٍۢ لَّآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ ﴿٦٢﴾

Сизларга мана шундай неъматларни ато этган ўша Аллоҳ ҳамма нарсанинг Яратувчисидир. Ундан ўзга яратувчи йўқдир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Шундай экан, қандай қилиб Унга ибодат қилиш ўрнига бирон фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларга ибодат қилиш сари бурилибкетмоқдасизлар?!

كَذَٰلِكَ يُؤْفَكُ ٱلَّذِينَ كَانُوا۟ بِـَٔايَـٰتِ ٱللَّهِ يَجْحَدُونَ ﴿٦٣﴾

Ўшалар Аллоҳга иймон келтиришдан, ёлғиз Унгагина ибодат қилишдан бошқа тарафга бурилиб кетганларидек, Аллоҳнинг ягона илоҳлигига далолат қилувчи оятларни инкор қиладиганлар ҳар доим ва ҳар жойда ҳақдан юз ўгириб, ноҳақлик сари бурилиб кетадилар-да, рушду ҳидоятдан айрилиб, бетавфиқ бўлиб қоладилар

ٱللَّهُ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلْأَرْضَ قَرَارًۭا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءًۭ وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَـٰتِ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ ۖ فَتَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٦٤﴾

Эй одамлар, Аллоҳ шундай Зотки, сизларга ерни яшаш учун қароргоҳ, самони эса устингизга қулаб тушадиган нарсалардан ҳимоя этадиган мустаҳкам том айлади. Сизларга оналарингизнинг қорнида шакл берар экан, суратларингизни чиройли қилди. Сизларга ҳалол-пок ризқ берди. Сизларга мана шу неъматларни ато этган Аллоҳ Парвардигорингиздир. Бас, ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори Аллоҳ баракотли бўлди. Ундан ўзга парвардигор йўқдир. بلغ Qur’on · Tafsir

هُوَ ٱلْحَىُّ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ فَٱدْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ ۗ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٦٥﴾

У доим барҳаётдир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Ибодат қилишда ҳам, дуо-илтижо қилишда ҳам ёлғиз Унгагина ихлос билан, ҳеч нарсани Унга шерик қилмасдан юкунинглар. Ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори Аллоҳга ҳамд бўлсин

۞ قُلْ إِنِّى نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ ٱلَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَمَّا جَآءَنِىَ ٱلْبَيِّنَـٰتُ مِن رَّبِّى وَأُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٦٦﴾

Эй Пайғамбар, айтинг: "Мени Аллоҳ ўзимга очиқ-ойдин ҳужжатлар келиб турган бир пайтда сизлар ибодат қилаётган, фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларга сиғинишдан қайтарган ва ёлғиз Ўзигагина бўйсунишимга буюрган. Зеро, У ҳамма махлуқотларнингПарвардигоридир. Ундан ўзга парвардигор йўқдир"

هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍۢ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍۢ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍۢ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًۭا ثُمَّ لِتَبْلُغُوٓا۟ أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا۟ شُيُوخًۭا ۚ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّىٰ مِن قَبْلُ ۖ وَلِتَبْلُغُوٓا۟ أَجَلًۭا مُّسَمًّۭى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿٦٧﴾

У шундай Зотки,отангиз Одамни тупроқдан яратди.Кейин сизларни нутфадан,ундан кейин лахта қондан яратди. Шулардан кейин оналарингизнингқорнидан чақалоқ қилибчиқарди. Кейин илигингиз тўлиб, балоғатга етасизлар. Кейин ёшингиз ўтиб, чол бўласизлар. Орангизда кимдир ундан олдин вафот этиб кетади. Аллоҳгагина маълум бўлган бир муддатга қадар яшайсизлар. Ундан камайиб ҳам қолмайди, ошиб ҳам кетмайди. Шоядки, мана шу Аллоҳнингқудрати ва бирлигига далолат қилувчи далил ва ҳужжатлардан унумли фойдалана олсангизлар

هُوَ ٱلَّذِى يُحْىِۦ وَيُمِيتُ ۖ فَإِذَا قَضَىٰٓ أَمْرًۭا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ﴿٦٨﴾

Жон бериш ҳам, жон олиш ҳам Аллоҳнинг Қўлида. Бир ишга ҳукм қилса, унга "Бўл", дейди, бас, у бўлади

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يُجَـٰدِلُونَ فِىٓ ءَايَـٰتِ ٱللَّهِ أَنَّىٰ يُصْرَفُونَ ﴿٦٩﴾

Эй Пайғамбар, Аллоҳнинг оятлари очиқ-равшан кўриниб турганига қарамасдан, уларни ёлғонга чиқариш учун талашиб-тортишаётган бадбахтларни кўрдингизми?Уларнингаҳволидан таажжубландингизми?Улар очиқ-ойдин кўринибтурган ҳақдан юз ўгирмоқдалар

ٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِٱلْكِتَـٰبِ وَبِمَآ أَرْسَلْنَا بِهِۦ رُسُلَنَا ۖ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ ﴿٧٠﴾

Улар шундай кимсаларки, Қуръонни ва Биз пайғамбарларимиз орқали юборган ҳақни ёлғонга чиқардилар. Яқинда улар буишнингўта аянчли оқибат билан якунланишини билиболадилар

إِذِ ٱلْأَغْلَـٰلُ فِىٓ أَعْنَـٰقِهِمْ وَٱلسَّلَـٰسِلُ يُسْحَبُونَ ﴿٧١﴾

Аянчли оқибатни билиболган пайтларида бўйинларида кишанлар ва занжирлар турган бўлиб, азобфаришталари уларни ўшалар билан судрабюрган бўладилар. بلغ Qur’on · Tafsir

فِى ٱلْحَمِيمِ ثُمَّ فِى ٱلنَّارِ يُسْجَرُونَ ﴿٧٢﴾

Азобфаришталари уларни вақирлабқайнаётган сувга, кейин эса ловуллабёнаётган дўзахга судрайдилар. ثم قيل لهم أين ما كنتمتشركون

ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ تُشْرِكُونَ ﴿٧٣﴾

Кейин уларга ваҳшат билан шундай дейилади:"Аллоҳга шерик қилаётган ўша худоларингиз қани?!"

مِن دُونِ ٱللَّهِ ۖ قَالُوا۟ ضَلُّوا۟ عَنَّا بَل لَّمْ نَكُن نَّدْعُوا۟ مِن قَبْلُ شَيْـًۭٔا ۚ كَذَٰلِكَ يُضِلُّ ٱللَّهُ ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٧٤﴾

Аллоҳни қўйиб, сизлар ибодат қилган ўша фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларингиз, худоларингиз қани?! Кофирлар дедилар: "Улар биздан ғойиб бўлдилар. Уларни кўрмаяпмиз. Дунёда ҳам маъбудликка лойиқ бўлган ҳеч нарсага ибодат қилмаган эканмиз". Аллоҳ ўшаларни адаштириб қўйганидек, ҳамма замонларда кофирларни ҳақ йўлдан оздирибқўяди

ذَٰلِكُم بِمَا كُنتُمْ تَفْرَحُونَ فِى ٱلْأَرْضِ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ وَبِمَا كُنتُمْ تَمْرَحُونَ ﴿٧٥﴾

Бу тортаётган азобингиз ер юзида ширк келтириш билан қувонганингиз ва ўзингиздан кетибкерилибюрганингиз сабабидандир

ٱدْخُلُوٓا۟ أَبْوَٰبَ جَهَنَّمَ خَـٰلِدِينَ فِيهَا ۖ فَبِئْسَ مَثْوَى ٱلْمُتَكَبِّرِينَ ﴿٧٦﴾

Жаҳаннам эшикларидан мангу қоладиган бўлиб киринглар! Ҳақни тан олишдан ўзини катта олган мутакаббирларнингжойи нақадар ёмон! ق

فَٱصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّۭ ۚ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ ٱلَّذِى نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا يُرْجَعُونَ ﴿٧٧﴾

Эй Пайғамбар, қавмингиз тарафидан етаётган озорларга сабр қилинг. Аллоҳнинг сизга нусрат бериши ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Ё Бадр ғазотида рўй берганидек, уларга ваъда қилганимиз азобни ўз кўзингиз билан кўрарсиз ёки ундан олдин сизни вафот эттирармиз. Шунда ҳам Қиёмат куни Бизга қайтарилурлар ва Биз уларни амалларига яраша жазолаб, дўзахга мангу қоладиган қилибулоқтирармиз

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًۭا مِّن قَبْلِكَ مِنْهُم مَّن قَصَصْنَا عَلَيْكَ وَمِنْهُم مَّن لَّمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ ۗ وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَن يَأْتِىَ بِـَٔايَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۚ فَإِذَا جَآءَ أَمْرُ ٱللَّهِ قُضِىَ بِٱلْحَقِّ وَخَسِرَ هُنَالِكَ ٱلْمُبْطِلُونَ ﴿٧٨﴾

Эй Пайғамбар, сиздан олдин ҳам кўп пайғамбарларни юборганмиз. Қавмлари уларни ёлғончига чиқарганлар, уларга озорлар берганлар. Ҳаммалари бу озорларга сабр қилганлар. Ўша пайғамбарларнинг айримлари ҳақида сизга ҳикоя қилиб берган бўлсак, бошқалари ҳақида ҳикоя қилмаганмиз. Бирон пайғамбар ўз қавмига Аллоҳнинг изнисиз бирон оят олиб келган эмас. Кофирларнинг ўзларича оятлар тўқиши, зулмдир. Аллоҳнинг пайғамбарлар билан уларнингқавмлари ўртасида адолат билан ажрим қилиш ҳақидаги фармони келганда кофирлар ҳалокатга учраб, пайғамбарлар нажот топадилар. Бу пайтда бузғунчилар мағлуб бўладилар. Чунки улар куфр ила ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига улоқтирадилар. بلغ Qur’on · Tafsir

ٱللَّهُ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلْأَنْعَـٰمَ لِتَرْكَبُوا۟ مِنْهَا وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ ﴿٧٩﴾

Аллоҳ шундай Зотки, сизларга туя, сигир, қўй каби чорва ҳайвонларини яратиб берди. Улардан айримларини минасизлар, айримларининг гўштларини ейсизлар

وَلَكُمْ فِيهَا مَنَـٰفِعُ وَلِتَبْلُغُوا۟ عَلَيْهَا حَاجَةًۭ فِى صُدُورِكُمْ وَعَلَيْهَا وَعَلَى ٱلْفُلْكِ تُحْمَلُونَ ﴿٨٠﴾

Сизлар учун бу махлуқотларда ҳар даврда янгиланибтурадиган кўп фойдалар бор. Улар орқали дилларингизга тугибқўйган орзуларингизга эришасизлар. Жумладан, қуруқлик ва денгизда сайр қиласизлар

وَيُرِيكُمْ ءَايَـٰتِهِۦ فَأَىَّ ءَايَـٰتِ ٱللَّهِ تُنكِرُونَ ﴿٨١﴾

Аллоҳ сизларга Ўзининг қудрати ва бирлигига далолат қиладиган оятларини намойиш қилади. Бас, бу белгилар Аллоҳ тарафидан экани аниқ бўлганидан кейин улардан қайси бирини инкор қила оласизлар?!

أَفَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَيَنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَـٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَانُوٓا۟ أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةًۭ وَءَاثَارًۭا فِى ٱلْأَرْضِ فَمَآ أَغْنَىٰ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ ﴿٨٢﴾

ى Анави ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқараётганлар ер юзини айланиб, ўзларидан олдинги ҳақни тан олмаганларнинг оқибати қандай бўлгани ҳақида фикр юритмайдиларми?! Улар булардан кўра бойроқ, қудратлироқ ва ер юзида кўпроқ из қолдирган эди-ку! Аллоҳнингазоби келган пайтда уларга мол-давлатлари ҳам, куч-қудратлари ҳам асқотмади-ку!

فَلَمَّا جَآءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَـٰتِ فَرِحُوا۟ بِمَا عِندَهُم مِّنَ ٱلْعِلْمِ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ ﴿٨٣﴾

Пайғамбарлари уларга ёрқин ҳужжатларни тақдим этганларида ўзларидаги бу ҳужжатларга қарши билимни танладилар.Ҳақни масхара қилганлари туфайли уларни ўша пайғамбарлари огоҳлантирган азобқамраболди

فَلَمَّا رَأَوْا۟ بَأْسَنَا قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَحْدَهُۥ وَكَفَرْنَا بِمَا كُنَّا بِهِۦ مُشْرِكِينَ ﴿٨٤﴾

Азобимизни кўришгач: "Ёлғиз Аллоҳга иймон келтирдик, У Зотга шерик қилиб юрган бут, санамларимиздан тондик", деб қоладилар. Аммо у пайтда уларнинг бу иқрори фойда бермайди

فَلَمْ يَكُ يَنفَعُهُمْ إِيمَـٰنُهُمْ لَمَّا رَأَوْا۟ بَأْسَنَا ۖ سُنَّتَ ٱللَّهِ ٱلَّتِى قَدْ خَلَتْ فِى عِبَادِهِۦ ۖ وَخَسِرَ هُنَالِكَ ٱلْكَـٰفِرُونَ ﴿٨٥﴾

Азобимизни кўрган пайтларида иймон келтиришлари уларга фойда бермайди. Бу Аллоҳнинг Ўз бандалари борасида ўтган қонуниятидир. Азоб кўз билан кўрилдими, тамом, энди пушаймондан фойда йўқ. Кофирлар куфр келтириб, ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига отдилар. Эндиги тавба фойда бермас. Manba: Al-Muxtasar fi tafsiril Qur’anil Karim