تفسیر التوبة — At-Tawba (9)

بَرَآءَةٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦٓ إِلَى ٱلَّذِينَ عَـٰهَدتُّم مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ﴿١﴾

این آیات اعلام بیزاری از جانب الله ورسولش، واعلان پایان پیمان‌هایی است که -ای مسلمانان- با مشرکان جزیرة العرب بسته‌اید

فَسِيحُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍۢ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِى ٱللَّهِ ۙ وَأَنَّ ٱللَّهَ مُخْزِى ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٢﴾

پس -ای مشرکان- مدت چهار ماه با امنیت در زمین بگردید، وپس از آن هیچ پیمان وامانی برای شما نیست، وبدانید که اگر بر کفر به الله ادامه دهید هرگز نخواهید توانست از عذاب وکیفر الله رهایی پیدا کنید، وبدانید که الله خوارکنندۀ کافران با قتل واسارت در دنیا، وبا ورود به آتش در روز قیامت است. این حکم شامل کسانی می‌شود که پیمان‌شان را شکستند، وکسانی‌که پیمان‌شان مطلق وهمیشگی است، اما کسی‌که پیمان موقتی دارد هر چند بیشتر از چهار ماه باشد پیمان او تا پایان مدت آن برایش کامل می‌شود

وَأَذَٰنٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦٓ إِلَى ٱلنَّاسِ يَوْمَ ٱلْحَجِّ ٱلْأَكْبَرِ أَنَّ ٱللَّهَ بَرِىٓءٌۭ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ۙ وَرَسُولُهُۥ ۚ فَإِن تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۖ وَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِى ٱللَّهِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ ﴿٣﴾

واعلامی است از جانب الله، واعلامی است از جانب رسولش صلی الله علیه وسلم به تمام مردم در روز عید قربان که الله سبحانه از مشرکان بیزار است، ورسولش صلی الله علیه وسلم نیز از آنها بیزار است، پس - ای مشرکان- اگر از ش رک‌تان توبه کنید توبۀ شما برای‌تان بهتر است، واگر از توبه روی گردانید بدانید که هرگز نمی‌توانید از الله پیشی بگیرید، وهرگز نمی‌توانید از کیفرش رهایی پیدا کنید، و-ای رسول- کسانی را که به الله کفر ورزیدند به آنچه که آنها را به ستوه می‌آورد، یعنی عذاب رنج‌آوری که منتظرشان است خبر بده

إِلَّا ٱلَّذِينَ عَـٰهَدتُّم مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنقُصُوكُمْ شَيْـًۭٔا وَلَمْ يُظَـٰهِرُوا۟ عَلَيْكُمْ أَحَدًۭا فَأَتِمُّوٓا۟ إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَىٰ مُدَّتِهِمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَّقِينَ ﴿٤﴾

مگر مشرکانی که با شما پیمان بستند، وبه پیمان‌شان وفا کردند، وذره‌ای از آن را نقض نکردند، که آنها از حکم سابق استثنا هستند، پس وفا به پیمان‌شان را برای آنها کامل کنید تا وقتی‌که مدتش سپری شود، همانا الله کسانی‌که با اجرای اوامرش از جمله وفا به پیمان واجتناب از نواهی‌اش از جمله خیانت، تقوا پیشه می‌کنند را دوست دارد

فَإِذَا ٱنسَلَخَ ٱلْأَشْهُرُ ٱلْحُرُمُ فَٱقْتُلُوا۟ ٱلْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَٱحْصُرُوهُمْ وَٱقْعُدُوا۟ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍۢ ۚ فَإِن تَابُوا۟ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُا۟ ٱلزَّكَوٰةَ فَخَلُّوا۟ سَبِيلَهُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿٥﴾

پس وقتی ماه های حرام که در آن به دشمنانتان امان دادید، تمام شد؛ مشرکان را هر جا که با آن ها روبه رو شدید، بکشید، وآن ها را به اسارت بگیرید، وآن ها را در پناهگاهايشان محاصره کنید، ودر راه هایشان به کمینشان بنشینید، پس اگر از شرک، به سوی الله توبه کردند، ونماز خواندند وزکات اموالشان را پرداختند؛ برادران دینی شما هستند واز جنگ کردن با آن ها دست بکشید، همانا الله نسبت به بندگان توبه کارش بسیار آمرزنده ومهربان است

وَإِنْ أَحَدٌۭ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ٱسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّىٰ يَسْمَعَ كَلَـٰمَ ٱللَّهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُۥ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌۭ لَّا يَعْلَمُونَ ﴿٦﴾

و-ای رسول- اگر یکی از مشرکان که خون ومالش مباح است وارد شد واز تو درخواست پناهندگی کرد درخواست او را اجابت کن تا قرآن را بشنود، آن‌گاه او را به مکانی که برایش امن باشد برسان، زیرا کافران مردمی هستند که حقایق این دین را نمی‌دانند، پس وقتی حقایق را از طریق شنیدن قرائت قرآن دانستند شاید هدایت یافتند. صفحه ۱ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِندَ ٱللَّهِ وَعِندَ رَسُولِهِۦٓ إِلَّا ٱلَّذِينَ عَـٰهَدتُّمْ عِندَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۖ فَمَا ٱسْتَقَـٰمُوا۟ لَكُمْ فَٱسْتَقِيمُوا۟ لَهُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَّقِينَ ﴿٧﴾

ای مسلمانان- صحیح نیست که برای مشرکان به الله، پیمان وامانی نزد الله ونزد رسولش باشد مگر پیمان آن مشرکانی که کنار مسجدالحرام در صلح حدیبیه با آنها پیمان بستید، پس تا زمانی‌که بر این پیمان که میان شما وآنها است پایدار ماندند وآن را نقض نکردند، شما هم بر آن پایدار بمانید وآن را نقض نکنید، همانا الله بندگان پرهیزکارش را که اوامرش را اجرا می‌کنند، واز نواهی او تعالی اجتنابل می‌کنند دوست دارد

كَيْفَ وَإِن يَظْهَرُوا۟ عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوا۟ فِيكُمْ إِلًّۭا وَلَا ذِمَّةًۭ ۚ يُرْضُونَكُم بِأَفْوَٰهِهِمْ وَتَأْبَىٰ قُلُوبُهُمْ وَأَكْثَرُهُمْ فَـٰسِقُونَ ﴿٨﴾

چگونه برای ایشان عهد وامانی خواهد بود در حالی که دشمنان شما هستند، واگر بر شما پیروز شوند؛ نه از ترس الله متعال ونه بخاطر خویشاوندی وپیمانی، ملاحظه ی شما را می کنند، بلکه شما را به سخت ترین شیوه، عذاب می دهند. با سخن نیکی که با زبان هایشان می گویند، شما را خشنود می کنند، اما دل هایشان از زبان هایشان فرمان نمی برد، به آنچه می گویند وفا نمی کنند، وبیشتر آن ها به خاطر نقض عهد وپیمان، از اطاعت الله متعال خارج هستند

ٱشْتَرَوْا۟ بِـَٔايَـٰتِ ٱللَّهِ ثَمَنًۭا قَلِيلًۭا فَصَدُّوا۟ عَن سَبِيلِهِۦٓ ۚ إِنَّهُمْ سَآءَ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿٩﴾

پیروی از آیات الله از جمله وفا به پیمان‌ها را با بهایی ناچیز از بهره دنیا که با آن به شهوات وهوس‌های‌شان می‌رسند عوض وتبدیل کردند، پس خودشان را از پیروی از حق بازداشتند، واز آن روی گرداندند، ودیگران را نیز از حق بازداشتند، به‌راستیل که عمل بسیاری بدی انجام می‌دادند

لَا يَرْقُبُونَ فِى مُؤْمِنٍ إِلًّۭا وَلَا ذِمَّةًۭ ۚ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُعْتَدُونَ ﴿١٠﴾

به‌سبب دشمنی‌ای که دارند، در مورد هیچ مؤمنی نه مراعات الله را می‌کنند ونه مراعات خویشاوندی ونه پیمانی را؛ پس آنها به‌سبب ظلم وعداوتی که مرتکب می‌شوند، تجاوزکاران از حدود الله هستند

فَإِن تَابُوا۟ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُا۟ ٱلزَّكَوٰةَ فَإِخْوَٰنُكُمْ فِى ٱلدِّينِ ۗ وَنُفَصِّلُ ٱلْـَٔايَـٰتِ لِقَوْمٍۢ يَعْلَمُونَ ﴿١١﴾

پس اگر از کفرشان به‌سوی الله توبه کنند، وشهادتین را بر زبان جاری سازند، ونماز را برپا دارند، وزکات اموال‌شان را بپردازند- به تحقیق که مسلمان شده‌اند، و برادران دینی شما هستند، وحقوق وتکالیفی که شما دارید آنها نیز دارند، وپیکار با آنها برای شما حلال نیست؛ زیرا اسلام آنها، از خون‌ها واموال ونوامیس‌شان محافظت می‌کند، واین آیات را برای مردمی که به دنبال علم ودانش هستند بیان می‌کنیم وتوضیح می‌دهیم، زیرا آنها هستند که از این آیات بهره می‌برند وبه دیگران نیز بهره می‌رسانند

وَإِن نَّكَثُوٓا۟ أَيْمَـٰنَهُم مِّنۢ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا۟ فِى دِينِكُمْ فَقَـٰتِلُوٓا۟ أَئِمَّةَ ٱلْكُفْرِ ۙ إِنَّهُمْ لَآ أَيْمَـٰنَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ ﴿١٢﴾

واگر این مشرکانی که بر ترک قتال برای مدت مشخصی با آنها پیمان دارید، عهد وپیمان‌های‌شان را شکستند، وبر دین شما ایراد گرفتند واز منزلت آن کاستند پس با آنها بجنگید، که آنها پیشوایان ورهبران کفر هستند، وعهد وپیمان‌هایی ندارند که خون‌شان را حفظ کند، با آنها بجنگید. امید است که از کفر وشکستن پیمان‌ها وکاستن از منزلت دین دست بکشند

أَلَا تُقَـٰتِلُونَ قَوْمًۭا نَّكَثُوٓا۟ أَيْمَـٰنَهُمْ وَهَمُّوا۟ بِإِخْرَاجِ ٱلرَّسُولِ وَهُم بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ۚ أَتَخْشَوْنَهُمْ ۚ فَٱللَّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَوْهُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ﴿١٣﴾

إ نكنتم م ؤمنين - ای مؤمنان- چرا با قومی نمی‌جنگید که عهد وپیمان‌های‌شان را شکستند، ودر اجتماع خویش در دار‌الندوه، به اخراج رسول صلی الله علیه وسلم از مکه تلاش نمودند. آنها بودند که نخستین بار جنگ را با شما آغاز کردند آن‌گاه که هم‌پیمان قریش یعنی (طایفه) بکر را در برابر هم‌پیمان رسول، یعنی (طایفه) خ زاعه یاری کردند. آیا از آنها می‌ترسید، که برای پیکار با آنها پیش نمی‌آیید؟! همانا الله سبحانه سزاوارتر است که از او بترسید اگر واقعا مؤمن هستید. صفحه ۲ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

قَـٰتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ ٱللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ وَيُخْزِهِمْ وَيَنصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَيَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍۢ مُّؤْمِنِينَ ﴿١٤﴾

ای مؤمنان- با این مشرکان بجنگید، زیرا اگر با آنها بجنگید الله آنها را به دستان شما عذاب می‌کند، واین‌کار با کشتن آنها توسط شما صورت می‌گیرد، وآنها را با شکست واسارت خوار می‌سازد، وبا قراردادن پیروزی برایتان، شما را در برابر آنها یاری می‌رساند، ودرد سینه‌های گروه مؤمنانی را که در پیکار حاضر نبوده‌اند با قتل واسارت وشکست که برای دشمن‌شان حاصل شد وپیروزی مؤمنان بر آنها شفا می‌دهد

وَيُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ ۗ وَيَتُوبُ ٱللَّهُ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿١٥﴾

وخشم را از دل‌های بندگان مؤمنش به‌سبب پیروزی‌ای که به آنها رسید می‌زداید، والله توبۀ هر یک از این معاندان را که بخواهد، اگر توبه کنند می‌پذیرد. چنان‌که برخی ساکنان مکه در روز فتح توبه کردند، والله به راستی نسبت به توبه‌کار آنها آگاه است، ودر آفرینش وتدبیر وتشریعش بسیار داناست

أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تُتْرَكُوا۟ وَلَمَّا يَعْلَمِ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ جَـٰهَدُوا۟ مِنكُمْ وَلَمْ يَتَّخِذُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَا رَسُولِهِۦ وَلَا ٱلْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةًۭ ۚ وَٱللَّهُ خَبِيرٌۢ بِمَا تَعْمَلُونَ ﴿١٦﴾

ای مؤمنان- آیا گمان کردید که الله شما را بدون آزمایش رها می‌کند؟! آزمایش یکی از سنت‌های او تعالی است، الله به‌زودی شما را آزمایش خواهد کرد تا با علمی عیان وآشکار، بندگان مجاهد از میان شما را که با اخلاص برای الله می‌جنگند معلوم کند، همان کسانی‌که به جای الله ورسولش ومؤمنان هیچ دوست پنهانی از کفار نگرفته‌اند که آنها را دوست بدارند، وهیچ دوست باوفایی از میان آنها نگرفته‌اند که با آنها مهرورزی کنند، والله به آنچه انجام می‌دهید داناست، ذره‌ای از آن بر او تعالی پوشیده نمی‌ماند، وبه‌زودی شما را در قبال اعمال‌تان جزا خواهد داد

مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَن يَعْمُرُوا۟ مَسَـٰجِدَ ٱللَّهِ شَـٰهِدِينَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِم بِٱلْكُفْرِ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَـٰلُهُمْ وَفِى ٱلنَّارِ هُمْ خَـٰلِدُونَ ﴿١٧﴾

خلدون مشرکان را نسزد که مساجد الله را با عبادت وانواع طاعت آباد کنند، درحالی‌که به کفر خویش با اموری که از آن آشکار می‌کنند اقرار دارند. اعمال مشرکان به دلیل نبود شرط قبول آن که ایمان است تباه شده است، ودر روز قیامت وارد آتش جهنم خواهند شد وبرای همیشه در آن می‌مانند مگر اینکه قبل از مرگ‌ از شرک توبه کنند

إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَـٰجِدَ ٱللَّهِ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا ٱللَّهَ ۖ فَعَسَىٰٓ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَن يَكُونُوا۟ مِنَ ٱلْمُهْتَدِينَ ﴿١٨﴾

فقط کسی شایستگی آبادانی مساجد را دارد وحق آن را برپا می‌دارد که فقط به الله ایمان آورده، وهیچ‌کس را با او شریک نگردانیده، وبه روز قیامت ایمان آورده، ونماز برپا داشته، وزکات مالش را داده است، واز هیچ‌کس جز الله سبحانه نترسیده است، پس اینها همان کسانی هستند که امید است از هدایت‌یافتگان به راه راست باشند، واما مشرکان دورترین اشخاص، از راه راست هستند

۞ أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَآجِّ وَعِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَجَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ لَا يَسْتَوُۥنَ عِندَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿١٩﴾

ه - ای مشرکان- آیا کسانی را که آب‌دادن حاجیان وآبادانی مسجدالحرام را انجام می‌دهند مانند کسی قرار دادید که به الله ایمان آورده، وهیچ‌کس را با او شریک نگردانیده، وبه روز قیامت ایمان آورده، وبا جان ومالش جهاد کرده تا سخن الله برتر باشد وسخن کسانی‌که کفر ورزیدند پایین‌تر باشد؛ آیا آنها را در فضل از جانب الله یکسان قرار داده‌اید؟! هرگز نزد الله یکسان نیستند، والله ستمکاران به‌سبب شرک را توفیق نمی‌دهد، هر چند اعمال خیری مانند آب‌دادن حاجیان انجام می‌دادند. صفحه ۳ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَهَاجَرُوا۟ وَجَـٰهَدُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللَّهِ ۚ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَآئِزُونَ ﴿٢٠﴾

کسانی‌که ایمان به الله وهجرت از سرزمین کفر به سرزمین اسلام، وجهاد در راه الله با اموال وجان‌ها را با هم داشتند، رتبۀ بالاتری از دیگران نزد الله دارند، واینها همان دست‌یافتگان به بهشت هستند. يبشرهم رب هم برحمة منهورضون وجنت لهم فيها نعيم م قيم

يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍۢ مِّنْهُ وَرِضْوَٰنٍۢ وَجَنَّـٰتٍۢ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌۭ مُّقِيمٌ ﴿٢١﴾

پروردگارشان الله، آنها را مژده می‌دهد به رحمت خویش که آنها را شادمان می‌سازد، وواجب گردانیدن خشنودی‌اش از آنها، به‌گونه‌ای که هرگز بر آنها خشم نمی‌گیرد، وورود به بهشت‌هایی که در آنها برای‌شان نعمت‌هایی همیشگی است که هرگز قطع نمی‌شود

خَـٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌۭ ﴿٢٢﴾

در این بهشت‌ها، جاودانه وبرای همیشه می‌مانند. این پاداش آنها است در قبال اعمال صالحی که در دنیا انجام می‌دادند. همانا الله ذاتی است که نزد او پاداش بزرگی وجود دارد برای کسی‌که برای خالص گردانیدن دین برای او تعالی، اوامرش را اجرا کند واز نواهی‌اش بپرهیزد

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَّخِذُوٓا۟ ءَابَآءَكُمْ وَإِخْوَٰنَكُمْ أَوْلِيَآءَ إِنِ ٱسْتَحَبُّوا۟ ٱلْكُفْرَ عَلَى ٱلْإِيمَـٰنِ ۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ ﴿٢٣﴾

ای کسانی‌که به الله ایمان آورده‌اید واز آنچه که رسولش آورده پیروی کرده‌اید، اگر پدران وبرادران نس بی‌تان وسایر خویشاوندان‌تان، کفر را بر ایمان به یگانکی الله ترجیح دهند، آنها را به عنوان دوستان برگزیده نگیرید که برای افشای اسرار مؤمنان به‌سوی آنها، ومشورت‌کردن با آنها، با آنها دوستی کنید، وهرکس با آنها با وجود ماندن‌شان بر کفر دوستی کند، ومودت به آنها را آشکار نماید به تحقیق از الله نافرمانی کرده است، وبا قراردادن خویش در معرض نابودی به‌سبب معصیت، بر خود ستم کرده است

قُلْ إِن كَانَ ءَابَآؤُكُمْ وَأَبْنَآؤُكُمْ وَإِخْوَٰنُكُمْ وَأَزْوَٰجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَـٰرَةٌۭ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَآ أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَجِهَادٍۢ فِى سَبِيلِهِۦ فَتَرَبَّصُوا۟ حَتَّىٰ يَأْتِىَ ٱللَّهُ بِأَمْرِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ ﴿٢٤﴾

ى ه ه - ای رسول- بگو: - ای مؤمنان- اگر پدران‌تان، وپسران‌تان وبرادران‌تان وهمسران‌تان وخویشاوندان‌تان، واموال‌تان که کسب کرده‌اید، وتجارت‌تان که رواج آن را دوست دارید، واز کسادش می‌ترسید، وخانه‌های‌تان که به اقامت در آن دلخوش هستید- اگر تمام این موارد نزد شما از الله ورسولش، وجهاد در راه الله دوست داشتنی‌تر است پس منتظر کیفر وعذابی بمانید که الله بر شما نازل می‌کند، والله کسانی را که از طاعت او تعالی وعمل به آنچه او را راضی می‌سازد خارج می‌شوند توفیق نمی‌دهد

لَقَدْ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ فِى مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍۢ ۙ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ ۙ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيْـًۭٔا وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ ٱلْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُم مُّدْبِرِينَ ﴿٢٥﴾

ای مؤمنان- الله متعال در غزوه های زیادی شما را با وجود کمی تعداد وضعف تجهیزات، زمانی که بر الله توکل کردید واسباب را گرفتید، واز زیادی تعدادتان به شگفت نیامدید؛ بر دشمنان مشرکتان پیروز کرد، پس زیاد بودن افرادتان سبب پیروزی شما بر آن ها نبود، ودر جنگ حنین نیز شما را پیروز کرد هنگامی که زیاد بودن تعدادتان شما را به شگفت آورد وگفتید: امروز دیگر به سبب کم بودن تعدادمان شکست نخواهیم خورد، اما این فزونی که به آن شگفت زده شده بودید، نفعی به شما نرساند ودشمنتان (در ابتدا) بر شما غلبه کردند، وزمین با تمام وسعتش بر شما تنگ آمد، سپس گریزان، شکست خورده پشت به میدان جنگ نموده، از دشمنانتان فرار کردید. صفحه ۴ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

ثُمَّ أَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَعَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًۭا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٢٦﴾

سپس الله بعد از فرارتان از دشمن‌تان، بر رسولش وبر مؤمنان آرامش فرو فرستاد، آن‌گاه بر قتال پایداری کردید، وفرشتگانی که آنها را نمی‌دیدید فرو فرستاد، و کسانی را که کفر ورزیدند با قتل واسارت وگرفتن اموال وبه اسارت‌درآوردن فرزندان عذاب کرد. واین مجازات که با آن جزا داده شدند همان مجازات کافرانی است که رسول‌شان را تکذیب کنند واز آنچه آورده است روی گردانند

ثُمَّ يَتُوبُ ٱللَّهُ مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿٢٧﴾

سپس بعد از این عذاب‌ اگر کسی از کفر وگمراهی‌اش توبه کند همانا الله او را می‌بخشد، وتوبه‌اش را می‌پذیرد، والله نسبت به بندگان توبه‌کارش بسیار آمرزنده و مهربان است، چون توبۀ آنها را پس از کفر وارتکاب گناهان می‌پذیرد

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْمُشْرِكُونَ نَجَسٌۭ فَلَا يَقْرَبُوا۟ ٱلْمَسْجِدَ ٱلْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَـٰذَا ۚ وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةًۭ فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦٓ إِن شَآءَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ ﴿٢٨﴾

ای کسانی‌که به الله ورسولش ایمان آورده‌اید واز احکامی که برای‌تان تشریع کرده است پیروی کرده‌اید، همانا مشرکان به‌سبب کفر وستم واخلاق ناشایست و عادت‌های بدی که دارند نجس هستند، پس نباید پس از این سال یعنی سال نهم هجری به حرم مکی - از جملۀ آن مسجد‌الحرام- وارد شوند، حتی اگر حاجی یا عمره‌گذار باشند، و-ای مؤمنان- اگر از قطع‌شدن طعام‌ها وتجارت‌های مختلفی که به‌سوی شما می‌کشاندند ترسیدید پس بدانید که الله اگر بخواهد شما را به فضل خویش بی‌نیاز خواهد گرداند، همانا الله به‌حال شما آگاه است، ودر آنچه که برای شما تدبیر می‌کند بسیار داناست

قَـٰتِلُوا۟ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ ٱلْحَقِّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ حَتَّىٰ يُعْطُوا۟ ٱلْجِزْيَةَ عَن يَدٍۢ وَهُمْ صَـٰغِرُونَ ﴿٢٩﴾

ى -ای مؤمنان- با کافران یهودی ونصرانی که به الله متعال به عنوان معبود يگانه وبه روز قیامت، ایمان نمی آورند واز چیزی که الله متعال وپیامبرش حرام کرده اند از جمله گوشت مردار، گوشت خوک، خمر وربا، پرهیز نمی کنند وتسلیم شریعت الهی نمی شوند؛ بجنگید تا زمانی که خوار وذلیلانه با دست خویش جزیه بدهند

وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ عُزَيْرٌ ٱبْنُ ٱللَّهِ وَقَالَتِ ٱلنَّصَـٰرَى ٱلْمَسِيحُ ٱبْنُ ٱللَّهِ ۖ ذَٰلِكَ قَوْلُهُم بِأَفْوَٰهِهِمْ ۖ يُضَـٰهِـُٔونَ قَوْلَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَبْلُ ۚ قَـٰتَلَهُمُ ٱللَّهُ ۚ أَنَّىٰ يُؤْفَكُونَ ﴿٣٠﴾

همانا هم یهود وهم نصاری مشرک هستند، زیرا یهود به الله شرک ورزیدند آن‌گاه که ادعا کردند عزیر پسر الله است، ونصاری به الله شرک ورزیدند آن‌گاه که ادعا کردند عیسی پسر الله است، این سخن که آن را افترا بستند بدون اثبات، بر زبان جاری نمودند، واین سخن آنها به سخن مشرکان قبل از آنها شباهت دارد که گفتند: فرشتگان دختران الله هستند، الله از این سخن بسیار برتر است، الله آنها را نابود سازد، چگونه از حق آشکار به باطل برمی‌گردند؟!

ٱتَّخَذُوٓا۟ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَـٰنَهُمْ أَرْبَابًۭا مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَٱلْمَسِيحَ ٱبْنَ مَرْيَمَ وَمَآ أُمِرُوٓا۟ إِلَّا لِيَعْبُدُوٓا۟ إِلَـٰهًۭا وَٰحِدًۭا ۖ لَّآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ سُبْحَـٰنَهُۥ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿٣١﴾

یهودیان علمایشان ونصاری راهبانشان را معبودانی به جای الله گرفتند، که حرام های الهی را برایشان حلال، وحلال های الهی را بر ایشان حرام می کردند، و نصاری عیسی مسیح پسر مریم را معبودی همراه الله گرفتند، در حالی که الله متعال به علمای یهود، راهبان مسیحی، عزیر وعیسی پسر مریم فرمان نداده بود، جز این که تنها او را عبادت کنند، وهیچ چیز را با او شریک نسازند چرا که او معبودى یگانه است، وهیچ معبود به حقی جز او نیست، واز داشتن شریک آن گونه که این مشرکان وغیر آنان می گویند، پاک ومنزه است. صفحه ۵ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

يُرِيدُونَ أَن يُطْفِـُٔوا۟ نُورَ ٱللَّهِ بِأَفْوَٰهِهِمْ وَيَأْبَى ٱللَّهُ إِلَّآ أَن يُتِمَّ نُورَهُۥ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْكَـٰفِرُونَ ﴿٣٢﴾

این کافران ودیگران از کسانی‌که بر یکی از ملت‌های کفر هستند با این افترای‌شان وتکذیب آنچه محمد صلی الله علیه وسلم آورده است می‌خواهند که اسلام را از بین ببرند، ودلایل آشکار وبراهین روشن بر توحید الله را که در آن آمده است تباه کنند، درحالی‌که آنچه رسولش آورده حق است، اما الله نمی‌خواهد جز اینکه دینش را کامل کند وآشکار سازد، وآن را بر سایر دین‌ها برتری دهد، هر چند کافران کامل‌ کردن واظهار وبرتری دین او تعالی را نخواهند، همانا الله کامل‌ کننده و آشکار کننده وبرتری‌دهندۀ دینش است، وهرگاه الله امری را اراده کرد ارادۀ دیگران بی‌نتیجه ماند

هُوَ ٱلَّذِىٓ أَرْسَلَ رَسُولَهُۥ بِٱلْهُدَىٰ وَدِينِ ٱلْحَقِّ لِيُظْهِرَهُۥ عَلَى ٱلدِّينِ كُلِّهِۦ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْمُشْرِكُونَ ﴿٣٣﴾

والله سبحانه همان ذاتی است که رسولش محمد صلی الله علیه وسلم را با قرآن که مایۀ هدایت مردم است، ودین حقی که همان دین اسلام است فرستاد تا آن را با حجت‌ها ودلایل واحکامی که دارد بر سایر ادیان برتری دهد، هر چند مشرکان این امر را نپسندند

۞ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلْأَحْبَارِ وَٱلرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَٰلَ ٱلنَّاسِ بِٱلْبَـٰطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۗ وَٱلَّذِينَ يَكْنِزُونَ ٱلذَّهَبَ وَٱلْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍۢ ﴿٣٤﴾

ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید، وبه احکامی که الله برای‌تان تشریع کرده است عمل کرده‌اید، همانا بسیاری از علمای یهود، وبسیاری از راهبان مسیحی، اموال مردم را به غیر حق شرعی می‌گیرند، آنها این اموال را با رشوه وغیر آن می‌گیرند، ومردم را از ورود به دین الله بازمی‌دارند. و- ای رسول- کسانی‌که طلا ونقره جمع می‌کنند، وزکاتش را که بر آنها واجب است نمی‌پردازند، آنها را به عذابی رنج‌آور در روز قیامت خبر ده

يَوْمَ يُحْمَىٰ عَلَيْهَا فِى نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَىٰ بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ ۖ هَـٰذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنفُسِكُمْ فَذُوقُوا۟ مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ ﴿٣٥﴾

كنتم تك نزون روز قیامت آنچه را که جمع کردند وحقش را نپرداختند در آتش جهنم می‌سوزد، آن‌گاه وقتی که حرارتش شدت یافت بر پیشانی وپهلو وپشت‌شان قرار داده می‌شود، واز روی توبیخ به آنها گفته می‌شود: این همان اموال‌تان است که جمع کردید وحقوق واجب در آن را نپرداختید، پس پایان غم‌انگیز وسرانجام بد آنچه را که جمع می‌کردید وحقوقش را نمی‌پرداختید بچشید

إِنَّ عِدَّةَ ٱلشُّهُورِ عِندَ ٱللَّهِ ٱثْنَا عَشَرَ شَهْرًۭا فِى كِتَـٰبِ ٱللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ مِنْهَآ أَرْبَعَةٌ حُرُمٌۭ ۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ ۚ فَلَا تَظْلِمُوا۟ فِيهِنَّ أَنفُسَكُمْ ۚ وَقَـٰتِلُوا۟ ٱلْمُشْرِكِينَ كَآفَّةًۭ كَمَا يُقَـٰتِلُونَكُمْ كَآفَّةًۭ ۚ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ ﴿٣٦﴾

در حقیقت تعداد ماه‌های سال در حکم وقضای الله، که الله در آغاز آفرینش آسمان‌ها وزمین در لوح محفوظ ثبت کرده دوازده ماه است، در این دوازده ماه، چهار ماه است که الله قتال در آنها را حرام کرده است، که عبارتند از سه ماه پیاپی: (ذوالقعده، ذوالحجه، ومحرم) ویک ماه جدا (رجب). این تعداد ماه‌های سال، و تحریم چهار ماه از آنها، که بیان شد، همان دین درست است، پس در این ماه‌های حرام با قتال وهتک حرمت آنها، به خودتان ستم نکنید، وهمگی، با مشرکان بجنگید چنان‌که آنها همگی با شما می‌جنگند، وبدانید که الله با یاری وپایدارسازی، همراه کسانی است که با اجرای آنچه به آن فرمان داده واجتناب از آنچه نهی کرده از او می‌ترسند، وهرکس الله همراهش باشد هیچ‌کس بر او پیروز نخواهد شد

إِنَّمَا ٱلنَّسِىٓءُ زِيَادَةٌۭ فِى ٱلْكُفْرِ ۖ يُضَلُّ بِهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يُحِلُّونَهُۥ عَامًۭا وَيُحَرِّمُونَهُۥ عَامًۭا لِّيُوَاطِـُٔوا۟ عِدَّةَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ فَيُحِلُّوا۟ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ ۚ زُيِّنَ لَهُمْ سُوٓءُ أَعْمَـٰلِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٣٧﴾

به‌راستی‌که به تأخیر انداختن حرمت ماهی حرام به ماهی غیر حرام وقراردادن آن در مکانش- آن‌گونه که عرب در جاهلیت انجام می‌داد- افزودن در کفرشان به الله است؛ چون به حکم او تعالی در مورد ماه‌های حرام کفر ورزیدند، شیطان با این کار، کسانی را که به الله کفر ورزیدند گمراه می‌سازد آن‌گاه که این سنت بد را برای‌شان قرار داد، که یک سال ماه حرام را با تبدیل‌کردن آن به یکی از ماه‌های حلال، حلال می‌کنند، ویک سال آن را بر تحریمش باقی می‌گذارند تا با تعداد ماه‌هایی که الله حرام کرده است موافقت کنند هر چند با عین آن ماه‌ها مخالفت ورزند. پس ماهی را حلال نمی‌کنند مگر اینکه یک ماه را به جای آن حرام گردانند، صفحه ۶ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر با این کار آنچه را الله از ماه‌های حرام، حرام قرار داده است حلال می‌کنند، وبا حکم او مخالفت می‌ورزند، شیطان این اعمال بد از جمله به تأخیر انداختن را که ابداع کردند برای‌شان آراست پس آن را انجام دادند، والله کافران را که بر کفرشان اصرار می‌ورزند توفیق نمی‌دهد

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ ٱنفِرُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱثَّاقَلْتُمْ إِلَى ٱلْأَرْضِ ۚ أَرَضِيتُم بِٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا مِنَ ٱلْـَٔاخِرَةِ ۚ فَمَا مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ ﴿٣٨﴾

ای کسانی‌که به الله ورسولش ایمان آورده‌اید وبه احكامش عمل کرده‌اید، چرا وقتی به جهاد در راه الله برای قتال با دشمن‌تان فراخوانده می‌شوید سستی می‌کنید، وبه ماندن در مسکن‌های‌تان روی می‌آورید؟! آیا به جای نعمت‌های همیشگی آخرت که الله برای مجاهدان در راه خویش آماده ساخته است به کالای نابودشدنی زندگی دنیا وخوشی‌های موقتی آن راضی شده‌اید؟! درحالی‌که کالای زندگی دنیا در کنار آخرت، جز چیزی خوار وکوچک نیست. پس عاقل چگونه فانی را بر باقی، وخوار وکوچک را بر بزرگ ترجیح می‌دهد؟!

إِلَّا تَنفِرُوا۟ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًۭا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْـًۭٔا ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ ﴿٣٩﴾

ای مؤمنان- اگر برای جهاد در راه الله جهت قتال با دشمن‌تان خارج نشوید الله شما را با به زانو درآوردن وخوارساختن وسایر کیفرها عذاب می‌دهد، وبه جای شما مردمی فرمان‌بردار می‌آورد که وقتی به جهاد فراخوانده شوند به‌سوی آن بشتابند، وشما با مخالفت با امر او تعالی، ذره‌ای به او آسیب نمی‌رسانید، زیرا او از شما بی‌نیاز است، وشما به او نیازمند هستید، والله بر هر چیزی تواناست، وهیچ‌چیز او را ناتوان نمی‌سازد، زیرا او تعالی بدون شما بر پیروزی دین وپیامبرش تواناست

إِلَّا تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ ٱللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ثَانِىَ ٱثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِى ٱلْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَـٰحِبِهِۦ لَا تَحْزَنْ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَنَا ۖ فَأَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُۥ بِجُنُودٍۢ لَّمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلسُّفْلَىٰ ۗ وَكَلِمَةُ ٱللَّهِ هِىَ ٱلْعُلْيَا ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿٤٠﴾

ه ه ى -ای مؤمنان- اگر رسول الله -صلی الله علیه وسلم- را یاری نکنید، ودعوت او را برای جهاد در راه الله اجابت نکنید؛ الله متعال او را بدون همراهی شما، یاری کرده است، آنگاه که مشرکان، او وابوبکر -رضی الله عنه- را بیرون کردند، بدون این که نفر سومی با آن ها باشد، در غار ثور از کافرانی که در جستجوی آنان بودند، مخفی شدند، وزمانی که رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به یارش ابوبکر صدیق که از آشكار شدن رسول الله می ترسید، گفت: اندوهگین مباش، یقینا الله با تأیید ویاری خویش با ماست. پس الله متعال آرامش را بر دل رسولش فرو فرستاد، وسربازانى که از ديد آنان پنهان بودند، فرو فرستاد؛ سربازانى از فرشته ها که او را تأیید و حمايت می کردند. همچنین کلام مشرکان را پست ترين كلام قرار داد، وکلام الله متعال را برترین کلام قرار داد، آنگاه که اسلام را پيروز گرداند. الله در ذات، تسلط وفرمانروایی خویش، غالب است که هیچ کس بر او چیره نمی شود، ودر تدبیر، تقدیر وشريعتش بسیار حكيم است

ٱنفِرُوا۟ خِفَافًۭا وَثِقَالًۭا وَجَـٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿٤١﴾

ای مؤمنان- برای جهاد در راه الله در سختی وگشایش، در جوانی وپیری سفر کنید، وبا اموال وجان‌های‌تان جهاد کنید، زیرا این خروج وجهاد با اموال وجان‌ها از نشستن ودلبستگی به سلامت اموال وجان‌ها، نفع بیشتری در زندگی دنیا وآخرت دارد. اگر به این امر آگاه هستید پس بر آن اشتیاق ورزید

لَوْ كَانَ عَرَضًۭا قَرِيبًۭا وَسَفَرًۭا قَاصِدًۭا لَّٱتَّبَعُوكَ وَلَـٰكِنۢ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ ٱلشُّقَّةُ ۚ وَسَيَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ لَوِ ٱسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنفُسَهُمْ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَـٰذِبُونَ ﴿٤٢﴾

ای پیامبر- منافقانی که از تو اجازۀ تخلف از جهاد را می‌خواهند اگر آنچه که به آن فراخوانده می‌شوند غنیمتی آسان وسفری بدون مشقت بود، به‌طور قطع از تو پیروی می‌کردند، اما مسافتی که آنها را برای پیمودن آن به‌سوی دشمن فراخواندی برای‌شان دور می‌نماید، پس تخلف ورزیدند. وآن‌گاه که به‌سوی‌شان بازگردی، به‌زودی این منافقان اجازه‌گیرنده در تخلف، به الله سوگند خواهند خورد که: اگر توانایی خروج به جهاد همراه شما را داشتیم به‌طور قطع خارج می‌شدیم، جان‌های‌شان را با قراردادن آن در برابر کیفر الله به‌سبب تخلف‌شان وبه‌سبب این سوگندهای دروغین نابود می‌کنند، والله می‌داند که آنها در ادعای خویش واین سوگندهای‌شان دروغ می‌گویند. صفحه ۷ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

عَفَا ٱللَّهُ عَنكَ لِمَ أَذِنتَ لَهُمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُوا۟ وَتَعْلَمَ ٱلْكَـٰذِبِينَ ﴿٤٣﴾

ای رسول- الله تو را در این اجتهادت که اجازه تخلف را به آنها دادی ببخشد، چرا این اجازه را به آنها دادی؟ پیش از آن‌که راستگویان در عذرهای‌شان که پیش می‌کنند، ودروغگویان آنها برایت آشکار شوند، آن‌گاه به راستگویان آنها، نه دروغگویان اجازه دهی

لَا يَسْتَـْٔذِنُكَ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ أَن يُجَـٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلْمُتَّقِينَ ﴿٤٤﴾

ای رسول- در شأن مؤمنان راستین به الله وروز قیامت نیست که اجازه تخلف از جهاد در راه الله با اموال وجان‌های‌شان را از تو بخواهند، بلکه سزاوار است که هرگاه برای جهاد فراخوانده شدند شتابان به‌سوی آن بروند، وبا اموال وجان‌های‌شان جهاد کنند. والله از بندگان پرهیزکارش که از تو اجازه نمی‌خواهند جز به‌سبب عذرهایی که مانع خروج آنها همراه تو می شود، آگاه است

إِنَّمَا يَسْتَـْٔذِنُكَ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَٱرْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِى رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ ﴿٤٥﴾

ای رسول- همانا کسانی‌که از تو در تخلف از جهاد در راه الله اجازه می‌خواهند همان منافقانی هستند که به الله وروز آخرت ایمان ندارند، وشک در دین الله بر دل‌های‌شان اصابت کرده است، پس آنها در شک خویش سرگشته ودو دل هستند وبه حق هدایت نمی‌شوند

۞ وَلَوْ أَرَادُوا۟ ٱلْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا۟ لَهُۥ عُدَّةًۭ وَلَـٰكِن كَرِهَ ٱللَّهُ ٱنۢبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ ٱقْعُدُوا۟ مَعَ ٱلْقَـٰعِدِينَ ﴿٤٦﴾

واگر در این ادعا که خروج همراه تو برای جهاد در راه الله را می‌خواهند راستگو بودند به‌طور قطع با آماده‌کردن تجهیزات، برای پیکار آماده می‌شدند، اما الله خروج آنها همراه تو را نپسندید. پس خروج بر آنها سنگینی کرد تا اینکه نشستن در خانه‌های‌شان را ترجیح دادند

لَوْ خَرَجُوا۟ فِيكُم مَّا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًۭا وَلَأَوْضَعُوا۟ خِلَـٰلَكُمْ يَبْغُونَكُمُ ٱلْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّـٰعُونَ لَهُمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٤٧﴾

بهتر است که این منافقان همراه شما خارج نشوند، زیرا اگر همراه شما خارج شوند به‌سبب سستی ونجنگیدن وافکندن شبهات، جز فساد برای‌تان نمی‌افزایند، و برای پراکندگی شما به نشر خبرچینی در میان صف‌های‌تان خواهند کوشید، و-ای مؤمنان- در میان شما کسانی هستند که به دروغی که آنها ترویج می‌دهند گوش می‌دهند، آن‌گاه آن را می‌پذیرند ومنتشر می‌کنند، پس اختلاف میان شما ایجاد می‌شود، والله از حال منافقان ستمکار که دسیسه‌ها وتردیدها را میان مؤمنان می‌افکنند آگاه است

لَقَدِ ٱبْتَغَوُا۟ ٱلْفِتْنَةَ مِن قَبْلُ وَقَلَّبُوا۟ لَكَ ٱلْأُمُورَ حَتَّىٰ جَآءَ ٱلْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ ٱللَّهِ وَهُمْ كَـٰرِهُونَ ﴿٤٨﴾

این منافقان بر ایجاد فساد از طریق اختلاف در دیدگاه مؤمنان، وپراکنده‌کردن جمع آنها قبل از غزوۀ تبوک حریص بودند، و-ای رسول- امور گوناگونی را برای تدبیر حیله‌ها برایت به‌کار گرفتند، که شاید حیله‌های‌شان در عزم تو بر جهاد مؤثر افتد، تا اینکه یاری وتأیید الله برایت آمد، والله دینش را نیرو بخشید ودشمنانش را مغلوب کرد، درحالی‌که از این کار اکراه داشتند؛ چون آنها در پیروزساختن باطل بر حق می‌کوشیدند

وَمِنْهُم مَّن يَقُولُ ٱئْذَن لِّى وَلَا تَفْتِنِّىٓ ۚ أَلَا فِى ٱلْفِتْنَةِ سَقَطُوا۟ ۗ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌۢ بِٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٤٩﴾

از منافقان کسی است که عذرهای مختلفی می‌آورد ومی‌گوید: ای رسول الله، در تخلف از جهاد به من اجازه بده، ومرا بر خروج همراه خود وادار نکن تا به‌سبب فتنۀ زنان دشمن - روم- وقتی آنها را ببینم گناهی بر من وارد نشود. بدانید در فتنه‌ای بزرگ‌تر از آنچه که گمان کردند افتاده‌اند، که همان فتنۀ نفاق، وفتنۀ تخلف است، همانا جهنم در روز قیامت به کافران احاطه دارد، وهیچ‌یک از آنها از جهنم رهایی نمی‌یابد، وگریزگاهی از آن نمی‌یابند. صفحه ۸ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

إِن تُصِبْكَ حَسَنَةٌۭ تَسُؤْهُمْ ۖ وَإِن تُصِبْكَ مُصِيبَةٌۭ يَقُولُوا۟ قَدْ أَخَذْنَآ أَمْرَنَا مِن قَبْلُ وَيَتَوَلَّوا۟ وَّهُمْ فَرِحُونَ ﴿٥٠﴾

ای رسول الله- اگر نعمت پیروزی یا غنیمتی از جانب الله به تو برسد که تو را خشنود می‌سازد، آنها آن را نمی‌پسندد، وبه خاطر آن اندوهگین می‌شوند، واگر مصیبت حمله یا پیروزی دشمن به تو برسد این منافقان می‌گویند: ما به نفع خویش احتیاط ودوراندیشی کرده‌ایم وآن‌گونه که مؤمنان خارج شدند برای قتال خارج نشدیم، به این ترتیب مؤمنان کشته واسیر شدند. سپس این منافقان با خوشحالی از سلامت به‌سوی خانواده‌های‌شان بازمی‌گردند

قُل لَّن يُصِيبَنَآ إِلَّا مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَىٰنَا ۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ ﴿٥١﴾

ای رسول- به این منافقان بگو: هیچ‌‌چیز به ما نمی‌رسد مگر آنچه که الله برایمان نوشته است؛ زیرا او سبحانه سرور وپناهگاه ماست که به او پناه می‌بریم، ودر کارهای‌مان به او توکل می‌کنیم، ومؤمنان کارهای‌شان را فقط به او واگذار می‌کنند، زیرا او تعالی برای‌شان کافی، ونیکو نگهبانی است

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَآ إِلَّآ إِحْدَى ٱلْحُسْنَيَيْنِ ۖ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَن يُصِيبَكُمُ ٱللَّهُ بِعَذَابٍۢ مِّنْ عِندِهِۦٓ أَوْ بِأَيْدِينَا ۖ فَتَرَبَّصُوٓا۟ إِنَّا مَعَكُم مُّتَرَبِّصُونَ ﴿٥٢﴾

ای رسول- به آنها بگو: آیا منتظر هستید که چیزی جز پیروزی یا شهادت بر ما واقع شود؟! درحالی‌که ما منتظر هستیم الله عذابی از جانب خودش بر شما نازل کند که شما را به دست ما با قتل یا اسیرکردن‌تان نابود یا عذاب کند، آن‌گاه که به ما اجازه قتال با شما را بدهد. پس منتظر سرانجام ما باشید، که ما منتظر سرانجام شما هستیم

قُلْ أَنفِقُوا۟ طَوْعًا أَوْ كَرْهًۭا لَّن يُتَقَبَّلَ مِنكُمْ ۖ إِنَّكُمْ كُنتُمْ قَوْمًۭا فَـٰسِقِينَ ﴿٥٣﴾

ای رسول- به آنها بگو: آنچه از اموال‌تان را که میخواهید چه به رغبت وچه به اکراه انفاق کنید، به‌سبب کفر وخروجتان از طاعت الله هرگز از شما پذیرفته نمی‌شود

وَمَا مَنَعَهُمْ أَن تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَـٰتُهُمْ إِلَّآ أَنَّهُمْ كَفَرُوا۟ بِٱللَّهِ وَبِرَسُولِهِۦ وَلَا يَأْتُونَ ٱلصَّلَوٰةَ إِلَّا وَهُمْ كُسَالَىٰ وَلَا يُنفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ كَـٰرِهُونَ ﴿٥٤﴾

ينفقون إلا وهم كرهون وچیزی مانع پذیرش انفاق‌شان نشد مگر سه امر: کفرشان به الله ورسولش، کسالت وسنگینی‌شان هنگامی‌که نماز می‌خوانند، واینکه اموال‌شان را به رغبت انفاق نمی‌کنند، بلکه فقط از روی اکراه آن را انفاق می‌کنند؛ زیرا نه در نمازشان، ونه در انفاقشان امید ثواب ندارند

فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَٰلُهُمْ وَلَآ أَوْلَـٰدُهُمْ ۚ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُعَذِّبَهُم بِهَا فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنفُسُهُمْ وَهُمْ كَـٰفِرُونَ ﴿٥٥﴾

ای رسول- نه اموال منافقان تو را به شگفت آورد ونه فرزندانشان، وآنها را نیکو مشمار، زیرا سرانجام اموال وفرزندان‌شان بد است، چون الله این دو را با تلاش و زحمتی که برای حصول آنها متحمل می‌شوند، ومصیبت‌هایی که در آنها نازل می‌کند عذابی بر آنها قرار می‌دهد تا اینکه الله ارواح‌شان را در حال کفرشان بیرون می‌آورد، آن‌گاه با جاودانگی در پایین‌ترین طبقۀ جهنم عذاب می‌شوند

وَيَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنكُمْ وَمَا هُم مِّنكُمْ وَلَـٰكِنَّهُمْ قَوْمٌۭ يَفْرَقُونَ ﴿٥٦﴾

و-ای مؤمنان- منافقان به دروغ به شما سوگند یاد می‌کنند که: آنها در زمرۀ شما هستند، درحالی‌که در باطن‌شان از شما نیستند، هر چند تظاهر کنند که از شما هستند، اما آنها مردمی هستند که می‌ترسند همانند مشرکان گرفتار قتل واسارت شوند، به این سبب از روی تقیه، اظهار اسلام می‌کنند. صفحه ۹ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر لو يجدون ملجٔا أو مغرت أو مد خلا لولوا إليه وهم يجمحون

لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَـًٔا أَوْ مَغَـٰرَٰتٍ أَوْ مُدَّخَلًۭا لَّوَلَّوْا۟ إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ ﴿٥٧﴾

اگر این منافقان پناهگاهی از دژها بیابند خود را در آن محافظت می‌کنند، یا غارهایی در کوه‌ها بیابند در آنها پنهان می‌شوند، یا سوراخی بیابند که در آن داخل شوند به‌طور قطع به آن پناه می‌برند، وبه شتاب در آن وارد می‌شوند

وَمِنْهُم مَّن يَلْمِزُكَ فِى ٱلصَّدَقَـٰتِ فَإِنْ أُعْطُوا۟ مِنْهَا رَضُوا۟ وَإِن لَّمْ يُعْطَوْا۟ مِنْهَآ إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ ﴿٥٨﴾

و-ای پیامبر- گروهی از منافقان در هنگام تقسیم صدقات، اگر از آن ها به مقدار دلخواهشان، دست نیابند؛ بر تو عيب وايراد مى گيرند. اگر از آن ها به مقداری دلخواهشان، ببخشى؛ از تو راضی می شوند واگر به آن ها مقدار دلخواهشان را نبخشى؛ خشمشان را ابراز می کنند

وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا۟ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَقَالُوا۟ حَسْبُنَا ٱللَّهُ سَيُؤْتِينَا ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ وَرَسُولُهُۥٓ إِنَّآ إِلَى ٱللَّهِ رَٰغِبُونَ ﴿٥٩﴾

واگر این منافقانی که در تقسیم صدقات به تو ایراد می‌گیرند به آنچه الله برای‌شان فرض گردانده بود، وآنچه رسولش از صدقات به آنها‌ داده بود راضی می‌شدند، و می‌گفتند: الله برای ما کافی است، الله به زودی آنچه را بخواهد از فضل خویش به ما عطا می‌کند، ورسولش به‌زودی از آنچه که الله برایش عطا کرده است به ما می‌دهد، همانا ما فقط به الله مشتاقیم که از فضل خویش به ما عطا کند، اگر آنها‌ این کار را کرده بودند به‌طور قطع برای‌شان بهتر بود از اینکه به تو ایراد بگیرند

۞ إِنَّمَا ٱلصَّدَقَـٰتُ لِلْفُقَرَآءِ وَٱلْمَسَـٰكِينِ وَٱلْعَـٰمِلِينَ عَلَيْهَا وَٱلْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِى ٱلرِّقَابِ وَٱلْغَـٰرِمِينَ وَفِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةًۭ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ ﴿٦٠﴾

ه همانا زکات واجب، باید برای فقرا، وآن ها نیازمندانی هستند که از پیشه یا شغلی که دارند درآمدی کسب می کنند اما برای تأمین معیشتشان کافی نیست وکسی از حالشان آگاه نیست؛ ومساکین، کسانی که تقریبا مالک چیزی نیستند وبه سبب وضعیت ظاهری یا گفته هایشان، حالشان بر مردم پنهان است؛ ومأمورانی که حاکم، آن ها را برای جمع آوری زکات می فرستد؛ وکافرانی که پرداخت زکات به آن ها سبب ایمانشان می شود ویا کسانی که ایمان ضعیفی دارند تا ایمانشان تقویت شود ویا کسانی که شرشان با پرداخت زکات به آن ها کم می شود؛ وآزاد سازی بردگان؛ وبدهکارانی که بدونه اسراف كردن وگناه كردن توانایی پرداخت بدهیشان را ندارند؛ وآماده سازی مجاهدان در راه الله؛ ومسافری که توشه اش به پايان رسيده است، مصرف شود. منحصر کردن پرداخت زکات به این گروه ها، فریضه ای از جانب الله متعال است، والله متعال از مصالح بندگانش آگاه تر است ودر تدبیر وتشریعش بسیار حكيم مى باشد

وَمِنْهُمُ ٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ ٱلنَّبِىَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌۭ ۚ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍۢ لَّكُمْ يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَرَحْمَةٌۭ لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مِنكُمْ ۚ وَٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ ٱللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ ﴿٦١﴾

وگروهی از منافقان با گفتارشان، رسول الله -صلی الله علیه وسلم- را آزار می دهند، وهنگامی که بردباری ایشان را می بینند، می گویند: همانا او سخن هر کسی را گوش داده وباور می کند، وحق وباطل (این سخنان) را تشخیص نمی دهد. -ای پیامبر- به آن ها بگو: همانا پیامبر چیزی جز نیکی را نمی شنود وبه الله متعال ایمان دارد وگفته ىمؤمنان راستین را تصدیق می کند وبا آن ها مهربان است چرا که بعثت او، رحمتی است برای کسانی که به او ایمان آورده اند، وکسانی که به هر شیوه ای پیامبر -صلی الله علیه وسلم- را آزار می دهند، عذابی رنج آور (در پیش) دارند

يَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ وَٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥٓ أَحَقُّ أَن يُرْضُوهُ إِن كَانُوا۟ مُؤْمِنِينَ ﴿٦٢﴾

ای مؤمنان- برای اینکه منافقان شما را از خودشان راضی کنند به الله برای‌تان سوگند می‌خورند که آنها چیزی نگفته‌اند که پیامبر صلی الله علیه وسلم را اذیت کند، درحالی‌که اگر واقعا مؤمن هستند، الله ورسولش سزاوارتر هستند که با ایمان وعمل صالح راضی شوند

أَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّهُۥ مَن يُحَادِدِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَأَنَّ لَهُۥ نَارَ جَهَنَّمَ خَـٰلِدًۭا فِيهَا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْخِزْىُ ٱلْعَظِيمُ ﴿٦٣﴾

آیا این منافقان ندانسته‌اند که آنها با این کارشان با الله ورسولش دشمنی می‌کنند، وهرکس با آن دو دشمنی کند در روز قیامت وارد آتش جهنم می‌شود وبرای همیشه در آن می‌ماند؟! این امر خواری وذلت بزرگی است. صفحه ۱۰ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

يَحْذَرُ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ أَن تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌۭ تُنَبِّئُهُم بِمَا فِى قُلُوبِهِمْ ۚ قُلِ ٱسْتَهْزِءُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ مُخْرِجٌۭ مَّا تَحْذَرُونَ ﴿٦٤﴾

منافقان از این می ترسند که الله متعال سوره ای بر رسولش نازل کند ومؤمنان را از کفری که منافقان در دل پنهان می کنند، آگاه سازد. -ای پیامبر- بگو: -ای منافقان- به تمسخر وریشخندتان به دین ادامه دهید، چرا که الله متعال آنچه را كه از آن بيم داريد (و در پنهان داشتنش مى كوشيد) با نزول سوره ای یا آگاه کردن رسولش، آن ها را آشكار وهويدا مى سازد

وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ۚ قُلْ أَبِٱللَّهِ وَءَايَـٰتِهِۦ وَرَسُولِهِۦ كُنتُمْ تَسْتَهْزِءُونَ ﴿٦٥﴾

و-ای رسول- اگر پس از آن‌که الله تو را از آن آگاه ساخت از منافقان در مورد طعن ودشنامی که به مؤمنان گفتند بپرسی به‌طور قطع خواهند گفت: ما به مزاح سخن می‌گفتیم وجدی نبودیم، - ای رسول- بگو: آیا الله وآیات او ورسولش را مسخره می‌کردید؟!

لَا تَعْتَذِرُوا۟ قَدْ كَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَـٰنِكُمْ ۚ إِن نَّعْفُ عَن طَآئِفَةٍۢ مِّنكُمْ نُعَذِّبْ طَآئِفَةًۢ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ مُجْرِمِينَ ﴿٦٦﴾

این عذرهای دروغین را نیاورید، زیرا کفر را که پنهان می‌کردید با تسمخرکردن آشکار کرده‌اید، اگر از گروهی از شما به خاطر ترک نفاق وتوبه از جانب او و اخلاصش برای الله بگذریم، گروهی از شما را به‌سبب اصرارشان بر نفاق وتوبه‌نکردن‌شان از نفاق عذاب می‌کنیم

ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَٱلْمُنَـٰفِقَـٰتُ بَعْضُهُم مِّنۢ بَعْضٍۢ ۚ يَأْمُرُونَ بِٱلْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ ۚ نَسُوا۟ ٱللَّهَ فَنَسِيَهُمْ ۗ إِنَّ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ هُمُ ٱلْفَـٰسِقُونَ ﴿٦٧﴾

منافقان، چه مردان وچه زنان، در احوال نفاق یکسان هستند، وآنها برخلاف مؤمنان هستند، زیرا امر به منکر، ونهی از معروف می‌کنند، ودر اموال‌شان بخل می‌ورزند پس آن را در راه الله انفاق نمی‌کنند، والله را در اطاعت از او رها می‌کنند، پس الله نیز آنها را از توفیق خویش رها کرد، به‌راستی‌که منافقان از طاعت الله و راه حق به‌سوی معصیت وگمراهی خارج هستند

وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ وَٱلْمُنَـٰفِقَـٰتِ وَٱلْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَـٰلِدِينَ فِيهَا ۚ هِىَ حَسْبُهُمْ ۚ وَلَعَنَهُمُ ٱللَّهُ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌۭ مُّقِيمٌۭ ﴿٦٨﴾

الله به منافقان وکافرانی که توبه نکرده‌اند وعده داده است که آنها را وارد جهنمی می‌کند که برای همیشه در آن می‌مانند، این امر برای عذاب‌شان کافی است، و الله آنها را از رحمت خویش رانده است، وعذابی همیشگی دارند

كَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ كَانُوٓا۟ أَشَدَّ مِنكُمْ قُوَّةًۭ وَأَكْثَرَ أَمْوَٰلًۭا وَأَوْلَـٰدًۭا فَٱسْتَمْتَعُوا۟ بِخَلَـٰقِهِمْ فَٱسْتَمْتَعْتُم بِخَلَـٰقِكُمْ كَمَا ٱسْتَمْتَعَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُم بِخَلَـٰقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَٱلَّذِى خَاضُوٓا۟ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَـٰلُهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْـَٔاخِرَةِ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَـٰسِرُونَ ﴿٦٩﴾

ای گروه منافقان- شما در کفر ومسخره‌کردن همانند امت‌های تکذیب‌کنندۀ پیش از خودتان هستید، آنها از شما نیرومندتر ودارای اموال وفرزندان بیشتری بودند، پس از سهم خویش از خوشی‌ها وشهوات دنیا که برای‌شان نوشته شده بود بهره‌مند شدند، پس -ای منافقان- شما نیز از نصیب‌تان که برای‌تان مقدر شده بود بهره‌مند شدید، چنان‌که امت‌های تکذیب‌کنندۀ گذشته از نصیب‌شان بهره بردند، ودر تکذیب حق وطعنه‌زدن به رسول صلی الله علیه وسلم فرو رفتید همان‌گونه که آنها در تکذیب حق وطعنه‌زدن به رسولان‌شان فرو رفتند، اینها که صفات ناپسند مذکور را دارند، همان کسانی هستند که اعمال‌شان به‌سبب کفر، نزد الله تباه شد، وآنها زیان‌کاران هستند که با قراردادن خویش در معرض نابودی، بر خویشتن ستم کردند. صفحه ۱۱ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍۢ وَعَادٍۢ وَثَمُودَ وَقَوْمِ إِبْرَٰهِيمَ وَأَصْحَـٰبِ مَدْيَنَ وَٱلْمُؤْتَفِكَـٰتِ ۚ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَـٰتِ ۖ فَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَـٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ﴿٧٠﴾

آیا خبر آنچه که امت‌های تکذیب‌کننده انجام دادند، وکیفری که در مورد آنها اجرا شد به این منافقان نرسیده است: قوم نوح، قوم هود، قوم صالح، قوم ابراهیم، و اصحاب مدین، وقریه‌های قوم لوط؛ که رسولان‌شان دلایل آشکار وحجت‌های واضح برای‌شان آوردند، پس الله ذاتی نیست که بر آنها ستم کند؛ زیرا رسولان‌شان به آنها انذار دادند، اما آنها خودشان بودند که به‌سبب کفر به الله وتکذیب رسولانش که انجام می‌دادند بر خویشتن ستم می‌کردند

وَٱلْمُؤْمِنُونَ وَٱلْمُؤْمِنَـٰتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَآءُ بَعْضٍۢ ۚ يَأْمُرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَيُطِيعُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ ٱللَّهُ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ ﴿٧١﴾

مردان وزنان مؤمن یاران ومددکاران یکدیگر هستند؛ وایمان، آنها را متحد کرده است، امر به معروف می‌کنند؛ -معروف هر طاعتی است که نزد الله تعالی محبوب است، مانند توحید ونماز-، واز منکر نهی می‌کنند؛ -منکر هر گناهی است که الله تعالی آن را نمی‌پسندد مانند کفر وربا-، ونماز را به صورت کامل به بهترین وجه ادا می‌کنند، واز الله، واز رسولش فرمان‌برداری می‌کنند، اینها که این صفات نیکو را دارند الله به‌زودی آنها را در رحمت خویش وارد می‌سازد، همانا الله ذات شکست‌ناپذیری است که هیچ‌کس بر او چیره نمی‌شود، واو تعالی در آفرینش وتدبیر وشرعش بسیار داناست

وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَـٰتِ جَنَّـٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَا وَمَسَـٰكِنَ طَيِّبَةًۭ فِى جَنَّـٰتِ عَدْنٍۢ ۚ وَرِضْوَٰنٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ أَكْبَرُ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ ﴿٧٢﴾

الله به مردان وزنان مؤمن به خویش وعده داده است که روز قیامت آنها را وارد بهشت‌هایی می‌کند که رودها از زیر کاخ‌های‌شان جاری است وبرای همیشه در آنجا می‌مانند، در آنجا نمی‌میرند ونعمت‌های‌شان تمام نمی‌شود، وبه آنها وعده داده است که آنها را برای اقامت وارد مسکن‌هایی نیکو در بهشت‌ها می‌کند، ورضایتی که الله بر آنها نازل می‌کند از تمام این موارد بزرگ‌تر است، این پاداش بزرگترین رستگاری است که هیچ رستگاری دیگری با آن برابری نمی‌کند

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ جَـٰهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَٱلْمُنَـٰفِقِينَ وَٱغْلُظْ عَلَيْهِمْ ۚ وَمَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ ﴿٧٣﴾

ای رسول، در برابر کافران با شمشیر، ودر برابر منافقان با زبان واستدلال جهاد کن، وبر هر دو گروه سخت بگیر؛ زیرا آنها سزاوار سخت‌گیری هستند، و جایگاهشان در روز قیامت جهنم است، وسرانجام بسیار بدی دارند

يَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ مَا قَالُوا۟ وَلَقَدْ قَالُوا۟ كَلِمَةَ ٱلْكُفْرِ وَكَفَرُوا۟ بَعْدَ إِسْلَـٰمِهِمْ وَهَمُّوا۟ بِمَا لَمْ يَنَالُوا۟ ۚ وَمَا نَقَمُوٓا۟ إِلَّآ أَنْ أَغْنَىٰهُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ مِن فَضْلِهِۦ ۚ فَإِن يَتُوبُوا۟ يَكُ خَيْرًۭا لَّهُمْ ۖ وَإِن يَتَوَلَّوْا۟ يُعَذِّبْهُمُ ٱللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًۭا فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْـَٔاخِرَةِ ۚ وَمَا لَهُمْ فِى ٱلْأَرْضِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍۢ ﴿٧٤﴾

منافقان سوگند دروغ به الله یاد می‌کنند که: سخنی که از جانب آنها، به تو رسیده است مبنی بر ناسزاگویی به تو وعیبجویی در دینت نگفته‌اند؛ در حقیقت سخنی که از آنها به تو رسیده است وآنها را کافر می‌کند گفته‌اند، وپس از اظهار ایمان، آشکارا کفر نموده‌اند، وبه‌طور قطع به ترور پیامبر صلی الله علیه وسلم که در آن موفق نشدند تصمیم گرفته‌اند، وتا توانستند بر هرچیزی اعتراض کرده‌اند، درحالی‌که الله با بی‌نیازساختن آنها از غنیمت‌هایی که بر پیامبرش ارزانی بخشید بر آنها لطف کرد، پس اگر از نفاق‌شان به‌سوی الله توبه کنند توبۀ آنها از ماندن بر نفاق برای‌شان بهتر است، واگر از توبه به‌سوی الله روی بگردانند، او تعالی آنها را به عذابی‌ دردآور در دنیا با قتل واسارت، وعذابی رنج‌آور در آخرت با آتش عذاب می‌کند، ویاوری ندارند که آنها را یاری نموده واز عذاب نجات بخشد، ونه هیچ پشتیبانی دارند که عذاب را از آنها دورکند. صفحه ۱۲ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

۞ وَمِنْهُم مَّنْ عَـٰهَدَ ٱللَّهَ لَئِنْ ءَاتَىٰنَا مِن فَضْلِهِۦ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿٧٥﴾

واز میان منافقان کسانی هستند که با الله پیمان بسته ومی‌گویند: اگر الله از فضل خویش به ما ببخشد به‌طور قطع به نیازمندان صدقه می‌دهیم، واز صالحان خواهیم بود

فَلَمَّآ ءَاتَىٰهُم مِّن فَضْلِهِۦ بَخِلُوا۟ بِهِۦ وَتَوَلَّوا۟ وَّهُم مُّعْرِضُونَ ﴿٧٦﴾

اما وقتی الله سبحانه از فضل خویش به آنها بخشید به کاری که در مورد آن با الله عهد بسته بودند وفا نکردند، بلکه اموال‌شان را بازداشتند وچیزی صدقه ندادند، و با رویگردانی از ایمان پشت کردند

فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًۭا فِى قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُۥ بِمَآ أَخْلَفُوا۟ ٱللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا۟ يَكْذِبُونَ ﴿٧٧﴾

پس او تعالی به کیفر خلاف‌کردن آنها با وعدۀ الله، ودروغشان، سرانجام آنها را تا روز قیامت، نفاقی ثابت در دل‌های‌شان قرار داد

أَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَىٰهُمْ وَأَنَّ ٱللَّهَ عَلَّـٰمُ ٱلْغُيُوبِ ﴿٧٨﴾

آیا منافقان ندانسته‌اند که الله از کید ومکری که در مجالس‌شان پنهان می‌کنند آگاه است، واو سبحانه دانای امور نهان است؟ پس ذره‌ای از اعمال‌شان بر او تعالی پوشیده نمی‌ماند، وبه‌زودی آنها را در قبال اعمال‌شان جزا خواهد داد

ٱلَّذِينَ يَلْمِزُونَ ٱلْمُطَّوِّعِينَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ فِى ٱلصَّدَقَـٰتِ وَٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ ۙ سَخِرَ ٱللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿٧٩﴾

منهم ولهم عذاب أليم کسانی‌که به مؤمنانی که داوطلبانه صدقات اندک می‌بخشند ایراد می‌گیرند، همان مؤمنانی که جز چیزی اندک که حاصل تلاششان است نمی‌یابند، واین‌گونه آنها را مسخره می‌کنند که: چه چیزی از صدقۀ آنها حاصل می‌شود؟! الله به سزای اینکه مؤمنان را به استهزا می‌گیرند آنها را به استهزا می‌گیرد، وعذابی رنج‌آور برای‌شان است

ٱسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةًۭ فَلَن يَغْفِرَ ٱللَّهُ لَهُمْ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ ﴿٨٠﴾

ای رسول- برای‌شان آمرزش طلب کنی یا طلب آمرزش نکنی، اگر هفتاد بار هم برای‌شان آمرزش بخواهی، با وجود فراوانی طلب آمرزش، الله هرگز آنها را نخواهد بخشید؛ زیرا آنها به الله ورسولش کافر هستند، والله کسانی را که به عمد وقصد از شریعت خارج شدند به حق توفیق نمی‌دهد

فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَـٰفَ رَسُولِ ٱللَّهِ وَكَرِهُوٓا۟ أَن يُجَـٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَقَالُوا۟ لَا تَنفِرُوا۟ فِى ٱلْحَرِّ ۗ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّۭا ۚ لَّوْ كَانُوا۟ يَفْقَهُونَ ﴿٨١﴾

منافقان متخلف از غزوۀ تبوک، از برنخاستن خویش برای جهاد در راه الله که با رسول‌الله صلی الله علیه وسلم مخالفت کردند خوشحال شدند، واز اینکه همانند مؤمنان با اموال وجان‌های‌شان در راه الله جهاد کنند ناخشنود بودند، وچون غزوۀ تبوک در زمان گرما بود برای بازداشتن برادران منافق خویش گفتند: در گرما سفر نکنید، - ای رسول- به آنها بگو: اگر دانا بودند می‌فهمیدند که آتش جهنم که منتظر منافقان است از این گرما که از آن فرار کردند سوزان‌تر است. صفحه ۱۳ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

فَلْيَضْحَكُوا۟ قَلِيلًۭا وَلْيَبْكُوا۟ كَثِيرًۭا جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ ﴿٨٢﴾

پس این منافقان متخلف از جهاد، به‌سبب کفر ومعاصی وگناهانی که در دنیا کسب می‌کردند باید در زندگی فانی دنیای‌شان کم بخندند، ودر زندگی باقی آخرت‌شان زیاد بگریند

فَإِن رَّجَعَكَ ٱللَّهُ إِلَىٰ طَآئِفَةٍۢ مِّنْهُمْ فَٱسْتَـْٔذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُل لَّن تَخْرُجُوا۟ مَعِىَ أَبَدًۭا وَلَن تُقَـٰتِلُوا۟ مَعِىَ عَدُوًّا ۖ إِنَّكُمْ رَضِيتُم بِٱلْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍۢ فَٱقْعُدُوا۟ مَعَ ٱلْخَـٰلِفِينَ ﴿٨٣﴾

پس -ای پیامبر- اگر الله تو را به گروهی از این منافقان که بر نفاق‌شان ثابت ماندند بازگرداند، آن‌گاه از تو اجازه خروج به همراه تو در غزوه‌ای دیگر را خواستند، به آنها بگو: - ای منافقان- به‌خاطر مجازات‌تان وپرهیز از مفاسد ناشی از همراهی شما، هرگز به همراه من، برای جهاد در راه الله خارج نخواهید شد، زیرا به نشستن و تخلف از غزوۀ تبوک راضی شده‌اید، پس بنشینید وهمراه بازماندگان، از جمله بیماران وزنان وکودکان، بمانید

وَلَا تُصَلِّ عَلَىٰٓ أَحَدٍۢ مِّنْهُم مَّاتَ أَبَدًۭا وَلَا تَقُمْ عَلَىٰ قَبْرِهِۦٓ ۖ إِنَّهُمْ كَفَرُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَمَاتُوا۟ وَهُمْ فَـٰسِقُونَ ﴿٨٤﴾

و-ای رسول- هرگز بر هیچ‌یک از مردگان منافقان نماز نگزار، وبرای دعای طلب آمرزش برای او بر سر قبرش نایست، زیرا آنها به الله ورسولش کفر ورزیدند، ودر حال نافرمانی از الله مردند، وهرکس که چنین باشد نه بر او نماز گزارده می‌شود ونه برایش دعا می‌شود

وَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَٰلُهُمْ وَأَوْلَـٰدُهُمْ ۚ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُعَذِّبَهُم بِهَا فِى ٱلدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنفُسُهُمْ وَهُمْ كَـٰفِرُونَ ﴿٨٥﴾

و-ای رسول- نه اموال این منافقان تو را به شگفت آو رد ونه فرزندان‌شان، همانا الله می‌خواهد آنان را به وسیلۀ اموال وفرزندان‌شان در زندگی دنیا عذاب کند، واین عذاب با رنج ومصیبت‌هایی است که در راه اموال وفرزندان متحمل می‌شوند، ومی‌خواهد که در حالی ارواح‌شان را از بدن‌های‌شان درآورد که بر کفرشان قرار دارند

وَإِذَآ أُنزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ ءَامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَجَـٰهِدُوا۟ مَعَ رَسُولِهِ ٱسْتَـْٔذَنَكَ أُو۟لُوا۟ ٱلطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوا۟ ذَرْنَا نَكُن مَّعَ ٱلْقَـٰعِدِينَ ﴿٨٦﴾

وهرگاه الله سوره‌ای بر پیامبرش محمد صلی الله علیه وسلم نازل کند که امر به ایمان به الله وجهاد در راه او تعالی را دربرداشته باشد، ثروتمندان وتوانگران‌شان برای نرفتن به جهاد از تو اجازه می‌خواهند، ومی‌گویند: ما را رها کن تا همراه معذوران همانند ضعیفان وزمین‌گیران بنشینیم

رَضُوا۟ بِأَن يَكُونُوا۟ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ ﴿٨٧﴾

وقتی این منافقان راضی شدند همراه معذورها تخلف کنند، (در واقع) به ذلت وخواری خویش راضی شدند وبه‌سبب کفر ونفاق‌شان الله بر دل‌های‌شان مهر زد، پس آنها نمی‌دانند که مصلحت‌شان در چه چیزی است

لَـٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ جَـٰهَدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ ۚ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَٰتُ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ ﴿٨٨﴾

اما رسول صلی الله علیه وسلم ومؤمنان همراهش مانند اینها از جهاد در راه الله تخلف نورزیدند، بلکه با اموال وجان‌های‌شان در راه الله جهاد کردند، وجزای‌شان نزد الله کسب منافع دنیوی برای‌شان مانند پیروزی وغنیمت‌ها، وکسب منافع اخروی از جمله ورود به بهشت، ودستیابی به مطلوب ونجات از ترس وهلاکت است. صفحه ۱۴ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

أَعَدَّ ٱللَّهُ لَهُمْ جَنَّـٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ ﴿٨٩﴾

الله برای آنها بهشت‌هایی را آماده ساخته است که از زیر کاخ‌هایش نهرها جاری است وهمیشه در آن می‌مانند، ومرگ به آنها نمی‌رسد، این پاداش، بزرگترین رستگاری است که هیچ رستگاری‌ای با آن برابری نمی‌کند

وَجَآءَ ٱلْمُعَذِّرُونَ مِنَ ٱلْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ ٱلَّذِينَ كَذَبُوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ ۚ سَيُصِيبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ ﴿٩٠﴾

عذاب أليم وگروهی از بادیه‌نشینان مدینه وپیرامون آن برای عذرخواهی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمدند؛ تا به آنها اجازۀ ترک خروج وجهاد در راه الله دهد، وگروهی دیگر که به‌سبب عدم تصدیق پیامبر صلی الله علیه وسلم وعدم ایمان به وعده‌های الله، هرگز برای تخلف از خروج عذرخواهی ننمودند؛ به‌زودی به اینها به‌سبب این کفرشان عذابی رنج‌آور ودردآور خواهد رسید

لَّيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَآءِ وَلَا عَلَى ٱلْمَرْضَىٰ وَلَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا۟ لِلَّهِ وَرَسُولِهِۦ ۚ مَا عَلَى ٱلْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍۢ ۚ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿٩١﴾

ى زنان وکودکان وبیماران وناتوانان وکوران وفقیرانی که مالی برای هزینه کردن نمی‌یابند که با آن خودشان را تجهیز کنند، بر تمامی این گروه‌ها گناهی در تخلف از خروج نیست؛ زیرا عذرهای‌شان موج هاست، اگر برای الله ورسولش اخلاص ورزند، وبه شریعت او تعالی عمل کنند، راهی برای مجازات نیکوکاران این معذورین نیست، والله گناهان نیکوکاران را می‌آمرزد، ونسبت به آنها مهربان است

وَلَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَآ أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَآ أَجِدُ مَآ أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوا۟ وَّأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا۟ مَا يُنفِقُونَ ﴿٩٢﴾

يجدوا ما ينفقون و- ای رسول- نیز گناهی نیست بر آن بازماندگانی که وقتی برای طلب سواری‌ها نزد تو آمدند که آنها را بر آن سوار کنی، به آنها گفتی: سواری‌ای نمی‌یابم که شما را بر آن سوار کنم؛ به تو پشت کردند درحالی‌که از افسوس بر اینکه نزد خودشان یا نزد تو چیزی برای هزینه نیافته‌اند از چشمان‌شان سیل اشک روان بود

۞ إِنَّمَا ٱلسَّبِيلُ عَلَى ٱلَّذِينَ يَسْتَـْٔذِنُونَكَ وَهُمْ أَغْنِيَآءُ ۚ رَضُوا۟ بِأَن يَكُونُوا۟ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ وَطَبَعَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ﴿٩٣﴾

لا يعلمون پس از معافیت معذوران، کسانی را که سزاوار مجازات ومؤاخذه هستند بیان نمود وفرمود: - ای رسول- همانا راه کیفر ومؤاخذه بر کسانی باز است که از تو در حالی برای ترک جهاد اجازه می‌خواهند که به علت دارابودن آنچه با آن تجهیز شوند قادر به جهادکردن هستند، وخواری وذلت را برای خودشان راضی شدند به این‌ ترتیب که همراه بازماندگان در خانه‌ها بمانند، والله بر دل‌های‌شان مهر زد. پس هیچ اندرزی بر دل‌های‌شان اثر نمی‌گذارد، وآنها به‌سبب این مهر، نمی‌دانند که مصلحت‌شان در چه چیزی است تا آن را انتخاب کنند، وتباهی‌شان در چه چیزی است تا از آن بپرهیزند

يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ ۚ قُل لَّا تَعْتَذِرُوا۟ لَن نُّؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا ٱللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ ۚ وَسَيَرَى ٱللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُۥ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَىٰ عَـٰلِمِ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَـٰدَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿٩٤﴾

هنگام بازگشت مسلمانان از جهاد، منافقان متخلف از جهاد عذرهایی واهی برای‌شان عرضه می‌کنند، والله به پیامبرش ومؤمنان سفارش می‌کند که این‌گونه به آنها پاسخ دهند: عذرهای دروغین نیاورید، هرگز در آنچه به ما خبر می‌دهید شما را تصدیق نخواهیم کرد، زیرا الله ما را از آنچه در نفس‌های‌تان وجود دارد، آگاه ساخته است، والله ورسولش به زودی خواهند دید که: آیا توبه می‌کنید، تا الله توبۀ شما را بپذیرد، یا بر نفاق‌تان ادامه می‌دهید؟ سپس به‌سوی الله که از هر چیزی آگاه است بازگردانده می‌شوید، آن‌گاه شما را از آنچه انجام می‌دادید آگاه می‌سازد، وشما را در قبال آن مجازات می‌کند، پس به توبه وعمل صالح اقدام کنید. صفحه ۱۵ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

سَيَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ لَكُمْ إِذَا ٱنقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا۟ عَنْهُمْ ۖ فَأَعْرِضُوا۟ عَنْهُمْ ۖ إِنَّهُمْ رِجْسٌۭ ۖ وَمَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ ﴿٩٥﴾

كانوا يك سبون - ای مؤمنان- این متخلفان آن‌گاه که نزدشان بازگردید برای تقویت عذرهای باطل‌شان به الله سوگند خواهند خورد، تا از سرزنش وتوبیخ آنها خودداری کنید، پس مانند شخص خشمگین آنها را رها کنید واز آنها دوری گزینید، زیرا آنها نجس‌هایی هستند که باطن پلیدی دارند، وبه سزای نفاق وگناهانی که کسب می‌کنند جایگاه‌شان که به آن پناه می‌برند جهنم است

يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا۟ عَنْهُمْ ۖ فَإِن تَرْضَوْا۟ عَنْهُمْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يَرْضَىٰ عَنِ ٱلْقَوْمِ ٱلْفَـٰسِقِينَ ﴿٩٦﴾

ای مؤمنان- این متخلفان از جهاد برای‌تان سوگند یاد می‌کنند تا از آنها راضی شوید، وعذرهای‌شان را بپذیرید، اما از آنها راضی نشوید، زیرا اگر از آنها راضی شوید با پروردگارتان مخالفت کرده‌اید، چون او تعالی از گروهی که با کفر ونفاق از طاعت او تعالی خارج شده‌اند راضی نمی‌شود؛ پس -ای مسلمانان- برحذر باشید از اینکه از کسی که الله از او راضی نمی‌شود راضی شوید

ٱلْأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْرًۭا وَنِفَاقًۭا وَأَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُوا۟ حُدُودَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ ﴿٩٧﴾

بادیه‌نشینان اگر کفر یا نفاق ورزند، کفر ونفاق‌شان سخت‌تر از کفر ونفاق شهرنشینان است، وآنها سزاوارترند که به دین جهل داشته باشند، ومستحق‌تر هستند از اینکه فرایض وسنن وضوابط احکام را که الله بر رسولش نازل فرموده است ندانند؛ زیرا سخت وخشن هستند ومعاشرت کمی دارند، والله از احوال‌شان آگاه است، به گونه‌ای که ذره‌ای از احوال‌شان بر او تعالی پوشیده نمی‌ماند، واو تعالی در تدبیر وشرعش بسیار داناست

وَمِنَ ٱلْأَعْرَابِ مَن يَتَّخِذُ مَا يُنفِقُ مَغْرَمًۭا وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ ٱلدَّوَآئِرَ ۚ عَلَيْهِمْ دَآئِرَةُ ٱلسَّوْءِ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌۭ ﴿٩٨﴾

واز بادیه نشینان منافق کسانی هستند که اعتقاد دارند، مالی را که در راه الله انفاق می کنند زیان وخسارت است؛ چرا که گمان می کنند اگر انفاق کنند، پاداشی به آن ها نمی رسد، واگر از انفاق خودداری کنند الله متعال سزای آن ها را نمی دهد، اما با وجود این گاهی از روی ریا وتظاهر، انفاق می کنند، و-ای مؤمنان- آنان منتظر هستند که بلايى ناگواری بر شما نازل شود تا از شما رهایی یابند. الله متعال، بلاها ومصيبت های ناگوار وبدفرجامى که وقوع آن ها را برای مؤمنان آرزو می کردند، گريبان گير خودشان مى سازد، نه مؤمنان؛ الله متعال به آنچه می گویند، شنوا؛ واز آنچه که پنهان می کنند، آگاه است

وَمِنَ ٱلْأَعْرَابِ مَن يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنفِقُ قُرُبَـٰتٍ عِندَ ٱللَّهِ وَصَلَوَٰتِ ٱلرَّسُولِ ۚ أَلَآ إِنَّهَا قُرْبَةٌۭ لَّهُمْ ۚ سَيُدْخِلُهُمُ ٱللَّهُ فِى رَحْمَتِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿٩٩﴾

واز بادیه‌نشینان کسی است که به الله وروز قیامت ایمان دارد، ومالی را که در راه الله انفاق می‌کند به عنوان عبادتی انجام می‌دهد که به‌وسیلۀ آنها به الله نزدیکی صورت می‌گیرد، وآن را وسیله‌ای برای دست‌یابی به دعا وطلب آمرزش رسول صلی الله علیه وسلم برای خودش قرار می‌دهد، همانا انفاق او در راه الله ودعای رسول صلی الله علیه وسلم برایش، عباداتی برای او نزد الله است، که به‌زودی ثوابش را نزد او تعالی خواهد یافت به این ترتیب که الله او را در رحمت گستردۀ خویش که شامل مغفرت وبهشت او تعالی است وارد می‌سازد. همانا الله نسبت به بندگان توبه‌کارش بسیار آمرزنده ومهربان است

وَٱلسَّـٰبِقُونَ ٱلْأَوَّلُونَ مِنَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَٱلْأَنصَارِ وَٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحْسَـٰنٍۢ رَّضِىَ ٱللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا۟ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّـٰتٍۢ تَجْرِى تَحْتَهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًۭا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ ﴿١٠٠﴾

کسانی‌که نخستین بار به ایمان پیشی گرفتند، چه مهاجران که از خانه وسرزمین‌شان به‌سوی الله مهاجرت کردند، وچه انصار که پیامبرش را یاری رساندند، و کسانی‌که در اعتقاد واقوال وافعال از مهاجران وانصار پیشگام به ایمان، به نیکی پیروی کردند- الله از آنها راضی شد پس طاعت‌شان را قبول کرد، وآنها از او تعالی راضی شدند چون پاداش بزرگش را به آنها اعطا کرده است، وبهشت‌هایی را که در زیر کاخ‌هایش نهرها جاری است، وجاودانه در آن می‌مانند، برای‌شان آماده کرده است، این پاداش همان رستگاری بزرگ است. صفحه ۱۶ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

وَمِمَّنْ حَوْلَكُم مِّنَ ٱلْأَعْرَابِ مُنَـٰفِقُونَ ۖ وَمِنْ أَهْلِ ٱلْمَدِينَةِ ۖ مَرَدُوا۟ عَلَى ٱلنِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ ۖ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ ۚ سَنُعَذِّبُهُم مَّرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَىٰ عَذَابٍ عَظِيمٍۢ ﴿١٠١﴾

سنعذبهم مر تين ثم يرد ون إ لى عذاب عظيم وبرخی از بادیه‌نشینان نزدیک مدینه منافق هستند واز ساکنان مدینه منافقانی هستند که بر نفاق خویش ادامه داده وبر آن پایدار مانده‌اند، - ای رسول- تو آنها را نمی‌شناسی الله همان ذاتی است که آنها را می‌شناسد، وبه‌زودی دو بار آنها را مجازات خواهد کرد: یک‌بار در دنیا با برملا ساختن نفاق وقتل واسارت‌شان، وبار دیگر در آخرت با عذاب قبر، سپس در روز قیامت به عذابی بزرگ در پایین‌ترین طبقۀ جهنم بازگردانده می‌شوند

وَءَاخَرُونَ ٱعْتَرَفُوا۟ بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا۟ عَمَلًۭا صَـٰلِحًۭا وَءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى ٱللَّهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌ ﴿١٠٢﴾

واز ساکنان مدینه گروهی هستند که بدون عذر از جهاد تخلف ورزیدند، پس علیه خویش اقرار کردند که عذری نداشته‌اند، وعذرهایی دروغین نیاوردند، واعمال صالح گذشتۀ خودشان از انجام طاعت الله، وتمسک به احکام او تعالی، وجهاد در راه الله را با عمل بد درآمیخته‌اند، آنها به الله امید دارند که توبۀ‌شان را بپذیرد و از آنها درگذرد، همانا الله نسبت به بندگان توبه‌‌کارش بسیار آمرزنده ومهربان است

خُذْ مِنْ أَمْوَٰلِهِمْ صَدَقَةًۭ تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ ۖ إِنَّ صَلَوٰتَكَ سَكَنٌۭ لَّهُمْ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿١٠٣﴾

ای رسول- از اموال آنها زکاتی بگیر تا آنها را با آن از پلیدی‌های معاصی وگناهان پاکیزه سازی، ونیکی‌های‌شان را رشد دهی، وپس از گرفتن زکات از آنها برای‌شان دعا کن، زیرا دعای تو رحمت وآرامشی برای‌شان است، والله دعای تو را می‌شنود، واز اعمال ونیت‌های آنها آگاه است

أَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ ٱلتَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِۦ وَيَأْخُذُ ٱلصَّدَقَـٰتِ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ﴿١٠٤﴾

تا این متخلفان از جهاد وتوبه‌کنندگان بدانند که الله توبۀ آن بندگانش را که به‌سوی او توبه کنند می‌پذیرد، واینکه صدقات را می‌پذیرد هر چند از آنها بی‌نیاز است، وپاداش صدقه را به صدقه‌‌دهنده می‌دهد، واینکه او سبحانه توبۀ بندگان توبه‌‌کارش را می‌پذیرد، ونسبت به آنها بسیار مهربان است

وَقُلِ ٱعْمَلُوا۟ فَسَيَرَى ٱللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُۥ وَٱلْمُؤْمِنُونَ ۖ وَسَتُرَدُّونَ إِلَىٰ عَـٰلِمِ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَـٰدَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿١٠٥﴾

تعملون و-ای رسول- به این متخلفان از جهاد وتوبه‌کنندگان از گناهان‌شان بگو: زیان آنچه را که از دست دادید جبران کنید، واعمال‌تان را برای الله خالص گردانید، و اعمالی را که سبب رضایت او تعالی است انجام دهید، زیرا الله ورسولش ومؤمنان، اعمال شما را خواهند دید، ودر روز قیامت به‌سوی پروردگارتان که از هر چیزی آگاه است، وآنچه را پنهان یا آشکار می‌کنید می‌داند، وشما را از آنچه که در دنیا انجام می‌دادید باخبر خواهد کرد، وجزای آن را به شما خواهد داد، بازگردانده می‌شوید

وَءَاخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ ٱللَّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ ﴿١٠٦﴾

واز متخلفان از غزوۀ تبوک، گروهی دیگر هستند که عذری نداشته‌اند، که قضا وحکم الله در مورد آنها به تأخیر افتاده است، وهر حکمی که بخواهد در مورد آنها صادر می‌کند: یا آنها را عذاب می‌کند در صورتی که به‌سوی او تعالی توبه نکنند، ویا توبه‌شان را می‌پذیرد اگر توبه کنند، والله می‌داند چه کسی سزاوار کیفرش و چه کسی سزاوار بخشش اوست، ودر شرع وتدبیرش بسیار داناست. افراد مورد نظر، مرارة بن ربیع، کعب بن مالک وهلال بن امیه هستند

وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُوا۟ مَسْجِدًۭا ضِرَارًۭا وَكُفْرًۭا وَتَفْرِيقًۢا بَيْنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًۭا لِّمَنْ حَارَبَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ مِن قَبْلُ ۚ وَلَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَآ إِلَّا ٱلْحُسْنَىٰ ۖ وَٱللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَـٰذِبُونَ ﴿١٠٧﴾

ى واز منافقان کسانی دیگر هستند که مسجدی را برای غیر طاعت الله، بلکه برای ضرر رساندن به مسلمانان، ویاری‌رساندن کفر با تقویت اهل نفاق، وپراکندگی میان مؤمنان، وآماده‌کردن وچشم به راه بودن کسی‌که قبل از ساختن مسجد با الله ورسولش به جنگ برخاسته بود بنا کردند، واین منافقان به شما سوگند یاد صفحه ۱۷ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر می‌کنند که: قصدی جز سود رساندن به مسلمانان نداشتیم، والله گواهی می‌دهد که آنها در این ادعای‌شان دروغگو هستند

لَا تَقُمْ فِيهِ أَبَدًۭا ۚ لَّمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ ۚ فِيهِ رِجَالٌۭ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُوا۟ ۚ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ ﴿١٠٨﴾

ای پیامبر- مسجدی که چنین صفتی دارد، دعوت منافقان را برای اینکه در آن نماز بگزاری اجابت نکن، زیرا مسجد قبا که از ابتدا بر تقوا بنا شده است از این مسجد که بر کفر بنا شده سزاوارتر است که در آن نماز بگزاری، در مسجد قبا مردانی هستند که دوست دارند از احداث (بی‌وضویی وبی‌غسلی) واخباث (ناپاکی‌ها) با آب، واز گناهان با توبه واستغفار پاک شوند، والله پاکیزه‌ شدگان از احداث واخباث وگناهان را دوست دارد

أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَـٰنَهُۥ عَلَىٰ تَقْوَىٰ مِنَ ٱللَّهِ وَرِضْوَٰنٍ خَيْرٌ أَم مَّنْ أَسَّسَ بُنْيَـٰنَهُۥ عَلَىٰ شَفَا جُرُفٍ هَارٍۢ فَٱنْهَارَ بِهِۦ فِى نَارِ جَهَنَّمَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿١٠٩﴾

آیا کسی‌که بنیانش را بر تقوای الهی با اجرای اوامر، واجتناب از نواهی او، ورضایت الله با گسترش در اعمال نیکو بنا نهاده است یکسان است با کسی‌که مسجدی برای ضرر رساندن به مسلمانان وتقویت کفر، وپراکندگی میان مؤمنان بنا نهاده است؟! این دو هرگز یکسان نیستند، زیرا بنیان اولی قوی ومنسجم است که از سقوط آن نمی‌ترسد، ومثال دومی مانند مثال کسی است که بنیانش را بر لبۀ پرتگاهی بنا نهاده که منهدم شده وسقوط می‌کند، آن‌گاه بنیانش او را در قعر جهنم فرو می‌برد، والله قوم ستمکار را به‌سبب کفر ونفاق وغیر آن، توفیق نمی‌دهد

لَا يَزَالُ بُنْيَـٰنُهُمُ ٱلَّذِى بَنَوْا۟ رِيبَةًۭ فِى قُلُوبِهِمْ إِلَّآ أَن تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿١١٠﴾

مسجدشان که آن را برای ضرر رساندن بنا کردند همیشه در دل‌های‌شان مایۀ شک ونفاق است تا اینکه دل‌های‌شان با مرگ یا قتل با شمشیر پاره پاره شود، والله از اعمال بندگانش آگاه است، ودر آنچه که حکم می‌کند، چه جزا به خیر یا شر، بسیار داناست

۞ إِنَّ ٱللَّهَ ٱشْتَرَىٰ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلْجَنَّةَ ۚ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ ۖ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّۭا فِى ٱلتَّوْرَىٰةِ وَٱلْإِنجِيلِ وَٱلْقُرْءَانِ ۚ وَمَنْ أَوْفَىٰ بِعَهْدِهِۦ مِنَ ٱللَّهِ ۚ فَٱسْتَبْشِرُوا۟ بِبَيْعِكُمُ ٱلَّذِى بَايَعْتُم بِهِۦ ۚ وَذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ ﴿١١١﴾

ى همانا الله از مؤمنان جان‌های‌شان را - از روی لطف خویش؛ با وجود اینکه آنها ملک خود او تعالی هستند - به بهایی گران یعنی بهشت خریده است، چون با کفار می‌جنگند تا سخن الله برتر باشد، سپس کفار را می‌کشند، وکفار آنها را می‌کشند، الله این پاداش را به وعدۀ حقی در تورات، کتاب موسی علیه السلام؛ و انجیل، کتاب عیسی علیه السلام؛ وکتاب محمد صلی الله علیه وسلم وعده داده است، وهیچ‌کس از الله سبحانه وفادارتر به عهد خویش نیست؛ پس -ای مؤمنان- به معامله‌ای که با الله کرده‌اید شاد وخوشحال باشید، زیرا سود زیادی در آن برده‌اید، واین معامله همان رستگاری بزرگ است

ٱلتَّـٰٓئِبُونَ ٱلْعَـٰبِدُونَ ٱلْحَـٰمِدُونَ ٱلسَّـٰٓئِحُونَ ٱلرَّٰكِعُونَ ٱلسَّـٰجِدُونَ ٱلْـَٔامِرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَٱلنَّاهُونَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَٱلْحَـٰفِظُونَ لِحُدُودِ ٱللَّهِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ ﴿١١٢﴾

اینها که این پاداش را به دست آورده‌اند همان کسانی‌ هستند که از آنچه الله نمی‌پسندد واز آن به خشم می‌آید به آنچه او تعالی دوست دارد واز آن راضی می‌شود برمی‌گردند، همان کسانی‌که از خشیت الله واز روی تواضع فروتنی کردند پس در طاعت او تعالی کوشیدند. ستایش‌گران پروردگارشان در همه حال، روزه‌داران، نمازگزاران، امرکنندگان به آنچه الله یا رسولش به آن فرمان داده‌اند، نهی‌کنندگان از آنچه الله ورسولش از آن نهی کرده‌اند، پاسداران اوامر الله با انجام آنها، و پاسداران نواهی او تعالی با ترک آنها، - ای رسول- مؤمنان متصف به این صفات را به آنچه آنها را در دنیا وآخرت راضی می‌سازد، خبر بده. صفحه ۱۸ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

مَا كَانَ لِلنَّبِىِّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَن يَسْتَغْفِرُوا۟ لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوٓا۟ أُو۟لِى قُرْبَىٰ مِنۢ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَـٰبُ ٱلْجَحِيمِ ﴿١١٣﴾

نه برای پیامبر صلی الله علیه وسلم سزاوار است ونه برای مؤمنان که از الله برای مشرکان آمرزش بخواهند، هر چند نزدیکان‌شان باشند، پس از آن‌که برای‌شان مشخص شد آنها به‌سبب مرگ‌شان در حال شرک جهنمی هستند. و

وَمَا كَانَ ٱسْتِغْفَارُ إِبْرَٰهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَن مَّوْعِدَةٍۢ وَعَدَهَآ إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُۥٓ أَنَّهُۥ عَدُوٌّۭ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ ۚ إِنَّ إِبْرَٰهِيمَ لَأَوَّٰهٌ حَلِيمٌۭ ﴿١١٤﴾

حليم وطلب آمرزش از سوی ابراهیم برای پدرش نبود جز به‌سبب وعده‌ای که به او داده بود تا آمرزش را برایش بخواهد؛ به این امید که اسلام بیاورد، اما وقتی به دلیل فایده ‌نداشتن نصیحت برای پدرش، یا به دلیل آگاهی ابراهیم از طریق وحی به اینکه پدرش در حال کفر می‌میرد ومشخص شد که پدرش دشمن الله است، از او بیزاری جست، وآمرزش‌ خواستن ابراهیم علیه السلام برای پدرش اجتهادی از جانب او بود، نه مخالفتی با حکمی که الله به‌سوی او وحی کرده بود، به‌راستی که ابراهیم بسیار نیایش‌کننده به‌سوی الله، وبسیار بخشنده وگذشت‌کننده از قوم ستمکارش بود

وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمًۢا بَعْدَ إِذْ هَدَىٰهُمْ حَتَّىٰ يُبَيِّنَ لَهُم مَّا يَتَّقُونَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ ﴿١١٥﴾

والله نمی‌خواهد برای قومی به گمراهی حکم کند پس از اینکه آنها را به هدایت توفیق داد مگر اینکه محرماتی را که باید از آن اجتناب کنند برای‌شان بیان کرده باشد. پس اگر پس از بیان تحریم آنچه که برای‌شان حرام کرده است آنها را مرتکب شدند به گمراهی آنها حکم کرده است. همانا الله از هر چیزی آگاه است، و ذره‌ای بر او پوشیده نمی‌ماند، وشما را از آنچه که نمی‌دانستید آگاه کرده است

إِنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلْكُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ يُحْىِۦ وَيُمِيتُ ۚ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍۢ ﴿١١٦﴾

همانا فرمانروایی آسمان‌ها وزمین از آن الله است، ودر آن دو هیچ شریکی ندارد، در آن دو هیچ امر پنهانی بر او پوشیده نمی‌ماند، هرکس را که زنده‌کردنش را بخواهد زنده می‌گرداند، وهرکس را که مردنش را بخواهد می‌میراند، و-ای مردم- غیر از الله هیچ دوست وکارسازی ندارید که کارهای‌تان را به عهده بگیرد، وهیچ یاوری جز او تعالی ندارید که آسیب را از شما دفع کند، وشما را بر دشمن‌تان پیروز گرداند

لَّقَد تَّابَ ٱللَّهُ عَلَى ٱلنَّبِىِّ وَٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَٱلْأَنصَارِ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ فِى سَاعَةِ ٱلْعُسْرَةِ مِنۢ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍۢ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ ۚ إِنَّهُۥ بِهِمْ رَءُوفٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿١١٧﴾

همانا الله پیامبرش محمد صلی الله علیه وسلم را بخشیده است آن‌گاه که به منافقان در تخلف از غزوۀ تبوک اجازه داد. ومهاجران وانصار را نیز بخشیده است؛ زیرا از او تخلف نورزیدند، بلکه با وجود گرمای زیاد، وکمی مال، وبا وجود نیروی زیاد دشمنان، او را در غزوۀ تبوک پیروی کردند. پس از آن‌که نزدیک بود به‌سبب سختی بزرگی که در آن بودند دل‌های گروهی از آنها منحرف شود وبه ترک پیکار تصمیم گرفتند، سپس الله آنها را به پایداری وخروج برای پیکار توفیق داد، وآنها را بخشید، همانا او سبحانه نسبت به آنها بسیار بخشنده ومهربان است، واز جلمه رحمت او تعالی این است که به آنها توفیق توبه داد وتوبه‌شان را پذیرفت

وَعَلَى ٱلثَّلَـٰثَةِ ٱلَّذِينَ خُلِّفُوا۟ حَتَّىٰٓ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَظَنُّوٓا۟ أَن لَّا مَلْجَأَ مِنَ ٱللَّهِ إِلَّآ إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ﴿١١٨﴾

ه وبه‌راستی که الله آن سه نفر یعنی کعب بن مالک، مرارة بن ربیع وهلال بن امیه را بخشیده است؛ همان سه نفری که پس از تخلف آنها از خروج همراه رسول الله صلی الله علیه وسلم به‌سوی تبوک، از پذیرش توبه جا مانده بودند وقبول توبه‌شان به تأخیر افتاد، آن‌گاه پیامبر صلی الله علیه وسلم به مردم دستور داد تا با آنها قطع رابطه کنند، وبه‌سبب این امر غم واندوهی به آنها رسید تا جایی‌که زمین با وجود گستردگی‌اش برای‌شان تنگ شد، وبه‌سبب وحشتی که برای‌شان حاصل گشت سینه‌های‌شان تنگ گردید، ودانستند که جز به‌سوی الله یگانه، پناهگاهی برای پناه بردن به آن ندارند، پس الله بر آنها رحم کرد که توفیق توبه به آنها داد. سپس توبه‌شان را پذیرفت. همانا او نسبت به بندگان توبه‌کارش بسیار توبه‌‌پذیر ومهربان است. صفحه ۱۹ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَكُونُوا۟ مَعَ ٱلصَّـٰدِقِينَ ﴿١١٩﴾

ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید واز رسولش پیروی نموده وبه شریعتش عمل کرده‌اید، با اجرای اوامر واجتناب از نواهی الله از او تعالی بترسید، وبا راستان در ایمان و اقوال واعمال‌شان باشید، زیرا هیچ وسیلۀ نجات ورهایی‌ای جز راستی برای‌تان نیست

مَا كَانَ لِأَهْلِ ٱلْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُم مِّنَ ٱلْأَعْرَابِ أَن يَتَخَلَّفُوا۟ عَن رَّسُولِ ٱللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا۟ بِأَنفُسِهِمْ عَن نَّفْسِهِۦ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌۭ وَلَا نَصَبٌۭ وَلَا مَخْمَصَةٌۭ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا يَطَـُٔونَ مَوْطِئًۭا يَغِيظُ ٱلْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّۢ نَّيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُم بِهِۦ عَمَلٌۭ صَـٰلِحٌ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿١٢٠﴾

ساکنان مدینه وبادیه‌ نشینان پیرامون آن را نسزد که از رسول‌الله صلی الله علیه وسلم هنگامی‌که خودش برای جهاد خارج شود تخلف ورزند، وآنها را نسزد که نسبت به جان خویش بخل ورزند، وجان خودشان را در برابر جان رسول الله صلی الله علیه وسلم محافظت کنند، بلکه بر آنها واجب است که جان‌شان را به جای جان او ببخشند؛ زیرا هیچ عطش، وسختی ورنجی در راه الله بر آنها نمی‌رسد، ودر هیچ مکانی‌که وجودشان در آنجا خشم کفار را به جوش می‌آورد فرود نمی‌آیند، واز جانب دشمن هیچ قتل یا اسارت یا غنیمت یا شکستی به آنها نمی‌رسد- مگر اینکه الله به‌سبب آن، برای‌شان پاداش عملی صالح وپذیرفته شده می‌نویسد، همانا الله مزد نیکوکاران را تباه نمی‌سازد، بلکه آن را به صورت کامل به آنها می‌دهد، وبر مزدشان می‌افزاید

وَلَا يُنفِقُونَ نَفَقَةًۭ صَغِيرَةًۭ وَلَا كَبِيرَةًۭ وَلَا يَقْطَعُونَ وَادِيًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ ٱللَّهُ أَحْسَنَ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿١٢١﴾

وهیچ مالی، چه کم چه زیاد، نمی‌بخشند، واز هیچ دره‌ای نمی‌گذرند مگر اینکه هر بخشش وسفری که انجام می‌دهند برای‌شان نوشته می‌شود تا الله پاداش آن را برای‌شان بدهد، پس در آخرت پاداش نیکوترین عملی را که انجام می‌دادند برای‌شان عطا می‌کند (یعنی پاداششان برحسب نیکوترین اعمال‌شان سنجیده می‌شود)

۞ وَمَا كَانَ ٱلْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُوا۟ كَآفَّةًۭ ۚ فَلَوْلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍۢ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌۭ لِّيَتَفَقَّهُوا۟ فِى ٱلدِّينِ وَلِيُنذِرُوا۟ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوٓا۟ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ ﴿١٢٢﴾

وبرای مؤمنان شایسته نیست که همگی برای قتال خارج شوند تا اگر دشمن‌شان بر آنها پیروز شد از ریشه کنده نشوند، پس چرا گروهی از آنها برای جهاد خارج نمی‌شوند، وگروهی باقی نمی‌مانند تا با رسول‌ الله صلی الله علیه وسلم همراهی کنند، وبه‌سبب آنچه از قرآن واحکام شرع که از او می‌شنوند در دین آگاهی پیدا کنند، وقوم‌شان را هنگامی‌که به‌سوی‌شان بازگشتند با آنچه که آموخته‌اند انذار کنند، امید است که از عذاب وکیفر الله بترسند، آن‌گاه اوامرش را اجرا، واز نواهی‌اش اجتناب کنند. این امر در مورد سریه‌هایی بود که رسول الله صلی الله علیه وسلم به‌سوی نواحی می‌فرستاد، وگروهی از اصحابش را برای این کار انتخاب می‌کرد

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قَـٰتِلُوا۟ ٱلَّذِينَ يَلُونَكُم مِّنَ ٱلْكُفَّارِ وَلْيَجِدُوا۟ فِيكُمْ غِلْظَةًۭ ۚ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ ﴿١٢٣﴾

الله تعالی به مؤمنان فرمان داده است تا با کافران مجاور خویش قتال کنند؛ زیرا به‌سبب نزدیکی‌شان موجب خطر برای مؤمنان می‌شوند، وهم‌چنین به مؤمنان فرمان داده است تا برای ترساندن ودفع شر آنها از خودشان قدرت وخشونت نشان دهند، والله تعالی با یاری وتأیید خویش همراه مؤمنان پرهیزکار است

وَإِذَا مَآ أُنزِلَتْ سُورَةٌۭ فَمِنْهُم مَّن يَقُولُ أَيُّكُمْ زَادَتْهُ هَـٰذِهِۦٓ إِيمَـٰنًۭا ۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فَزَادَتْهُمْ إِيمَـٰنًۭا وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ ﴿١٢٤﴾

يستبشرون وهرگاه الله سوره‌ای بر رسولش نازل کند از میان منافقان کسی است که از روی تمسخر وریشخند می‌پرسد: این سورۀ نازل‌ شده، بر ایمان کدام‌یک از شما به آنچه محمد صلی الله علیه وسلم آورده است افزود؟ اما کسانی‌که به الله ایمان آورده‌اند ورسولش را تصدیق کرده‌اند نزول سوره، ایمانی بر ایمان سابق‌شان افزوده است، وآنها از آنچه از وحی نازل شده است شادمانند، زیرا منافع دنیوی واخروی‌شان در آن وجود دارد. صفحه ۲۰ از ۲۱ moc.hgelp بلغ قرآن کریم · تفسیر

وَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌۭ فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا إِلَىٰ رِجْسِهِمْ وَمَاتُوا۟ وَهُمْ كَـٰفِرُونَ ﴿١٢٥﴾

واما منافقان به‌سبب تکذیب‌شان بر آنچه نازل می‌شود، نزول قرآن با احکام وقصصی که در آن وجود دارد، بر بیماری وپلیدی‌شان می‌افزاید. پس بیماری دل‌های‌شان با افزایش نزول قرآن افزوده می‌شود؛ زیرا هرگاه چیزی نازل شود به آنچه در آن است تردید می‌کنند ودر حال کفر می‌میرند. أولا يرون أن هم يفتنون فى كل عام مر ة أو مر تين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون

أَوَلَا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِى كُلِّ عَامٍۢ مَّرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ ﴿١٢٦﴾

آیا منافقان برای عبرت‌گیری نمی‌بینند که الله سالی یک یا دو بار آنها را با کشف حال‌شان ورسوا ساختن نفاق‌شان می‌آزماید؟! سپس با وجود اینکه می‌دانند الله تعالی این کار را در مورد آنها انجام می‌دهد از کفرشان به‌سوی او توبه نمی‌کنند، واز نفاق‌شان دست نمی‌کشند، واز آنچه که به آنها می‌رسد واینکه از جانب الله است پند نمی‌گیرند!

وَإِذَا مَآ أُنزِلَتْ سُورَةٌۭ نَّظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ هَلْ يَرَىٰكُم مِّنْ أَحَدٍۢ ثُمَّ ٱنصَرَفُوا۟ ۚ صَرَفَ ٱللَّهُ قُلُوبَهُم بِأَنَّهُمْ قَوْمٌۭ لَّا يَفْقَهُونَ ﴿١٢٧﴾

يفقهون وهرگاه الله سوره‌ای بر رسولش نازل کند که در آن احوال منافقان بیان شده باشد منافقان به یکدیگر می‌نگرند ومی‌گویند: آیا کسی شما را می‌بیند؟ پس اگر کسی آنها را نبیند از مجلس بازمی‌گردند، بدانید الله دل‌های‌شان را از هدایت وخیر بازگرداند، وآنها را یاری نکرد، چون گروهی هستند که نمی‌فهمند

لَقَدْ جَآءَكُمْ رَسُولٌۭ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِٱلْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿١٢٨﴾

ای گروه عرب- رسولی از جنس خودتان نزد شما آمده است، یعنی مانند شما عربی است، وآنچه برای شما مشقت‌آور باشد بر او دشوار است، وبرای هدایت و توجه به شما تمایل زیادی دارد، واو به‌خصوص نسبت به مؤمنان بسیار مهربان ودلسوز است

فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَقُلْ حَسْبِىَ ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَهُوَ رَبُّ ٱلْعَرْشِ ٱلْعَظِيمِ ﴿١٢٩﴾

پس اگر از تو روی گرداندند، وبه آنچه آورده‌ای ایمان نیاورند، - ای رسول- به آنها بگو: الله برایم کافی است همان ذاتی که معبود برحقی جز او نیست، فقط بر او اعتماد کرده‌ام، واو سبحانه پروردگار عرش بزرگ است. صفحه ۲۱ از ۲۱ moc.hgelp