Tafsir Al-Baqara (2) — البقرة

الٓمٓ ﴿١﴾

Қуръоннингайрим суралари мана шундай ҳарфлар билан бошланади. Бир қараганда улар ҳеч қандай маънони англатмайдиган оддий ҳарфлардек кўринади. Аслида эса уларда чуқур маъно ва ҳикмат бор. Зеро, Қуръондаги биронта ҳарф беҳикмат эмас. Энг аҳамиятли ҳикматларидан бири шуки, Қуръон ўша араблар биладиган, танийдиган, гапирадиган тилда нозил бўлган ва уларни беллашувга чорлаган. Шунинг учун ҳам кўпинча бундай ҳарфлардан кейин Қуръони каримнинг бирон номи зикр қилинади. Чунончи, шу сурада ҳам айни ҳолатни кўрамиз

ذَٰلِكَ ٱلْكِتَـٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ هُدًۭى لِّلْمُتَّقِينَ ﴿٢﴾

Ҳа, буюк Қуръоннинг ҳақлигига нозил бўлиш жиҳатидан ҳам, шакли ва мазмуни жиҳатидан ҳам ҳеч қандай шак- шубҳа йўқ.У Аллоҳнингкаломи бўлиб,тақводорларни У Зот сари элтадиган йўлга бошлайди

ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱلْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقْنَـٰهُمْ يُنفِقُونَ ﴿٣﴾

وَٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَبِٱلْـَٔاخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ ﴿٤﴾

Ғайбга иймон келтирурлар. Аллоҳ ва Унинг пайғамбари берган хабарлар ичида охират куни каби инсонга ато этилган ҳислар ила идрок этиб бўлмайдиган, биз учун ноаниқ бўлган олам ғайбдир. Намозни тўкис адо этурлар. Яъни, намознинг шартлари, вожиблари, суннатлари, рукнлари, ҳамма-ҳаммасини Аллоҳ буюргандек, шариатга мувофиқ тарзда бажарурлар. Биз уларга берган ризқдан инфоқ-эҳсон қилурлар. Фарз закот бўладими, нафл садақа бўладими, ҳаммасини Аллоҳнинг савобини умид қилиб берурлар. Улар сизга нозил қилинган ваҳийга ҳам, сиздан олдинги пайғамбарларга нозил қилинган ваҳийга ҳам бирдек иймон келтирадилар. Айни пайтда улар охиратга ҳам, унда содир бўладиган жазова мукофотга ҳам аниқ ишонадилар

أُو۟لَـٰٓئِكَ عَلَىٰ هُدًۭى مِّن رَّبِّهِمْ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ ﴿٥﴾

Мазкур сифатларга эга бўлган зотлар ҳидоят йўлида барқарор бўлиб, дунё ва охиратда зафар қучадилар, орзу- умидларига эришадилар, хавфсираш ўринларидан нажот топадилар

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ سَوَآءٌ عَلَيْهِمْ ءَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿٦﴾

Аллоҳ кимнинг пешонасига иймонсизликни ёзиб қўйган бўлса, улар залолатда ва саркашлигида давом этаверадилар. Уларни огоҳлантирасизми, огоҳлантирмайсизми, фарқи йўқ. بلغ Qur’on · Tafsir

خَتَمَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَعَلَىٰ سَمْعِهِمْ ۖ وَعَلَىٰٓ أَبْصَـٰرِهِمْ غِشَـٰوَةٌۭ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ ﴿٧﴾

Чунки Аллоҳ уларнинг ноҳақликка ошён бўлган дилларини муҳрлаб, қулфлаб, беркитиб қўйган. Қулоқларини ҳам муҳрлаган. Энди улар ҳақиқатга қулоқ солишга, эргашишга, уни қабул қилишга яроқли бўлмай қолган. Кўзларига эса парда тортилган. Энди улар ҳақиқат ҳар қанча равшан бўлмасин, уни кўрмайдилар. Ва оқибатда уларга охиратда улкан азоббордир

وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَبِٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَمَا هُم بِمُؤْمِنِينَ ﴿٨﴾

Бир тоифа одамлар ўзларини мўмин қилиб кўрсатадилар. Тили мўмин, дили кофир бу кимсалар моллари ва жонларини асрабқолиш учун шундай қиладилар

يُخَـٰدِعُونَ ٱللَّهَ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ ﴿٩﴾

Нодонликлари туфайли ўзларини мўмин кўрсатиб, кофирлигини яшириб, Аллоҳни ва мўминларни алдамоқчи бўладилар. Лекин, Аллоҳ уларнинг яширин сирларидан ҳам огоҳ эканини, мўминларни уларнинг белгилари ва аҳволидан хабардор қилибқўйганини сезмайдилар

فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌۭ فَزَادَهُمُ ٱللَّهُ مَرَضًۭا ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۢ بِمَا كَانُوا۟ يَكْذِبُونَ ﴿١٠﴾

Негаки, уларнингқалбларида шубҳа бор эди. Бас, Аллоҳ уларнингшубҳаларига шубҳа қўшди. Ҳа, ҳар ким экканини ўради. Аллоҳга ва одамларга ёлғон гапирганлари ҳамда Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган ваҳийни ёлғонга чиқарганлари учун энди уларга дўзахнингэнгчуқур жойида аламли азоббордир

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ قَالُوٓا۟ إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ ﴿١١﴾

Куфр, гуноҳлар ва бошқа ишлар билан заминни бузишдан, булғашдан қайтарилсалар, айбларини тан олмай, ўзларини солиҳ ва муслиҳлар (ислоҳ қилувчилар) қилибкўрсатадилар

أَلَآ إِنَّهُمْ هُمُ ٱلْمُفْسِدُونَ وَلَـٰكِن لَّا يَشْعُرُونَ ﴿١٢﴾

Ҳақиқат шуки, айнан уларнинг ўзлари бузғунчилардир. Лекин улар буни сезмайдилар. Қилаётган ишлари айни фасод эканини ҳис этмайдилар

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ ءَامِنُوا۟ كَمَآ ءَامَنَ ٱلنَّاسُ قَالُوٓا۟ أَنُؤْمِنُ كَمَآ ءَامَنَ ٱلسُّفَهَآءُ ۗ أَلَآ إِنَّهُمْ هُمُ ٱلسُّفَهَآءُ وَلَـٰكِن لَّا يَعْلَمُونَ ﴿١٣﴾

Пайғамбар алайҳиссаломнингсаҳобалари каби иймон келтиришга буюрилсалар,уни масхара оҳангида рад этиб, эси пастларга ўхшаб иймон келтирайликми, дейишади. Аслида эса уларнинг ўзлари эси пастлардир. Лекин буни ўзлари билмайдилар. بلغ Qur’on · Tafsir

وَإِذَا لَقُوا۟ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوْا۟ إِلَىٰ شَيَـٰطِينِهِمْ قَالُوٓا۟ إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُونَ ﴿١٤﴾

Мўминлар билан учрашганларида қўрққанларидан, сизлар иймон келтираётган ваҳийни рост деб биламиз, дейдилар. Ўзларининг бошлиқлари, раҳбарлари билан холи қолганларида эса, биз ҳали ҳам сизлар биланмиз, сизларнинг йўлингиздамиз, мўминларнинг устидан кулиш, уларни масхара қилиш учун тил учида уларни тасдиқлаб қўйяпмиз, дейдилар

ٱللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِى طُغْيَـٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ ﴿١٥﴾

Улар мўминларнинг устидан кулаётган бўлсалар, Аллоҳ уларнинг устидан кулади. Нима эккан бўлсалар, ўшани ўрадилар. Шунинг учун уларга бу дунёда мусулмонларнинг ҳукмлари жорий қилинса-да, охиратда мукофот олиш ўрнига кофирлиги ва мунофиқлиги туфайли жазога тортиладилар. Айни пайтда Аллоҳ уларни ўз туғёнларию залолатлари гирдобида қолиб кетишларига қўйиб беради. Шу билан ҳайронлигу иккиланиш уларнинг доимий ҳамроҳига айланади

أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشْتَرَوُا۟ ٱلضَّلَـٰلَةَ بِٱلْهُدَىٰ فَمَا رَبِحَت تِّجَـٰرَتُهُمْ وَمَا كَانُوا۟ مُهْتَدِينَ ﴿١٦﴾

Мана шу сифатларга эга бўлган мунофиқлар, куфрни иймонга алиштирган бадбахтлардир. Аллоҳга иймон келтиришдек даромадни қўлдан бой бериб,ҳақ йўлини топа олмай,савдоси касодга учраган бечоралардир

مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ ٱلَّذِى ٱسْتَوْقَدَ نَارًۭا فَلَمَّآ أَضَآءَتْ مَا حَوْلَهُۥ ذَهَبَ ٱللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِى ظُلُمَـٰتٍۢ لَّا يُبْصِرُونَ ﴿١٧﴾

Аллоҳ бу мунофиқлар учун икки масални зарб этди. Бири ўтга, иккинчиси эса сувга оид. Ўтга оид масал шуки, улар худди ёруғлик учун ўт ёққан ва ўти энди атрофини ёритиб, ундан фойдаланамиз, деб туришганида ўт қолса ҳам ёруғлиги кетиб,ўзлари қоронғуда ҳечнарсани кўрмай,йўлини тополмаётган одамларга ўхшайдилар. صم بكمعمى فهم لا يرجعون

صُمٌّۢ بُكْمٌ عُمْىٌۭ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ ﴿١٨﴾

Ҳа, улар ҳақиқатга қулоқ солмайдиган кардирлар. Ҳақиқатни гапирмайдиган соқовдирлар. Ҳақиқатни кўрмайдиган кўрдирлар.Шундай бўлгач,улар ўзларинингзалолатларидан қайтмайдилар

أَوْ كَصَيِّبٍۢ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ فِيهِ ظُلُمَـٰتٌۭ وَرَعْدٌۭ وَبَرْقٌۭ يَجْعَلُونَ أَصَـٰبِعَهُمْ فِىٓ ءَاذَانِهِم مِّنَ ٱلصَّوَٰعِقِ حَذَرَ ٱلْمَوْتِ ۚ وَٱللَّهُ مُحِيطٌۢ بِٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿١٩﴾

Сувга оид масалшуки,улар осмонни қора булут қоплаб,момақалдироқ ва чақмоқлар билан қуяётган ёмғир остида қолиб, қўрқув ва даҳшатдан эсини йўқотаёзган, ўлимдан қўрқиб, момақалдироқнинг даҳшатли овозидан бармоқларини қулоқларига тиқиб олган кимсаларга ўхшайдилар. Аллоҳ кофирларни ҳар тарафдан ўраб олгувчидирки, улар аслочап бера олмаслар. بلغ Qur’on · Tafsir

يَكَادُ ٱلْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَـٰرَهُمْ ۖ كُلَّمَآ أَضَآءَ لَهُم مَّشَوْا۟ فِيهِ وَإِذَآ أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا۟ ۚ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَـٰرِهِمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ ﴿٢٠﴾

ى Яшин нурининг ўткирлиги билан уларнинг кўзларини олиб қўяй дейди. У атрофни ёритганида юриб оладилар, ўчганида эса турган жойларида қимирламасдан қотибқоладилар. Агар Аллоҳ хоҳласа, ҳақиқатдан юз ўгирганлари туфайли уларнингкўзу қулоқларини Ўзинингчексиз қудрати ила батамом йўқ қилиб юбориши ҳам мумкин. Ёмғир Қуръонга, момақалдироқ овози ундаги тақиқлару огоҳлантиришларга, чақмоқнинг чақиши гоҳида бир ҳақиқатнинг ялт этиб кўринишига, қулоқларни бармоқлар билан тўсиш эса ҳақдан юз ўгириб, унга қулоқ солмасликка ўхшатиляпти. Мунофиқлар билан бу икки масалдагиларнинг ўхшашлик жиҳати фойдалана билмасликдир. Ўтга оид масалда олган фойдалари қоронғулик ва куйиш бўлди, холос. Сувга оид масалда эса қўрқув ва безовталик бўлди. Мунофиқлар ҳам худди шундай. Уларга Ислом фақат қийинчилик ва оғир юк бўлиб кўринади

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱعْبُدُوا۟ رَبَّكُمُ ٱلَّذِى خَلَقَكُمْ وَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿٢١﴾

Эй одамлар,ёлғиз Парвардигорингизгагина бандалик қилинг.Ундан ўзгани маъбуд тутманг.Чунки сизларни ҳам, сизлардан олдингиларни ҳам яратган Ўша Зотдир. Шоядки, шунда Аллоҳнинг буйруқларию тақиқларига риоя этиб, азобидан қутулиб қолсангизлар

ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلْأَرْضَ فِرَٰشًۭا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءًۭ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَأَخْرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزْقًۭا لَّكُمْ ۖ فَلَا تَجْعَلُوا۟ لِلَّهِ أَندَادًۭا وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿٢٢﴾

تجعلوا لله أندادا وأنتم تعلمون Ерни сизларга тўшаб, маскан қилиб берган ҳам, унинг устига мустаҳкам самони бино қилган ҳам, сизларга ризқ бўлсин деб, ёмғир ёғдириб, турли меваларни етилтирган ҳам Ўша Зотдир. Шундай экан, улуғ ва буюк Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигини била туриб, У Зотга бошқаларни тенглаштирманг, ширк келтирманг

وَإِن كُنتُمْ فِى رَيْبٍۢ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا فَأْتُوا۟ بِسُورَةٍۢ مِّن مِّثْلِهِۦ وَٱدْعُوا۟ شُهَدَآءَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ﴿٢٣﴾

صدقين Эй одамлар, бандамиз Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган Қуръонга шак-шубҳа қилаётган бўлсангиз, сизларни беллашувга чорлаймиз. Унга ўхшаган биргина сурани ёзинглар-чи, энг қисқаси бўлса ҳам майли. Қилаётган даъвойинглар рост бўлса,қўлингиздан келганча ёрдамчиларингизни чақираверинглар

فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا۟ وَلَن تَفْعَلُوا۟ فَٱتَّقُوا۟ ٱلنَّارَ ٱلَّتِى وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلْحِجَارَةُ ۖ أُعِدَّتْ لِلْكَـٰفِرِينَ ﴿٢٤﴾

Бу иш қўлингиздан келмаса, келмайди ҳам, азобга лойиқ бўлган одамларни ҳам, сизлар маъбуд қилиб олганлари бўладими, бошқаси бўладими, турли хил тошларни ҳам куйдирадиган ўтдан қўрқинглар. Бу ўтни - дўзахни Аллоҳ кофирлар учун тайёрлабқўйган. بلغ Qur’on · Tafsir

وَبَشِّرِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّـٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ ۖ كُلَّمَا رُزِقُوا۟ مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍۢ رِّزْقًۭا ۙ قَالُوا۟ هَـٰذَا ٱلَّذِى رُزِقْنَا مِن قَبْلُ ۖ وَأُتُوا۟ بِهِۦ مُتَشَـٰبِهًۭا ۖ وَلَهُمْ فِيهَآ أَزْوَٰجٌۭ مُّطَهَّرَةٌۭ ۖ وَهُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٢٥﴾

Олдинги оятда кофирлар дўзахдан огоҳлантирилган бўлсалар, бунисида мўминларга - Аллоҳга ишонган ва яхши ишларни қилган кишиларга жаннат хушхабари бериляпти. Жаннатки, қасрлари ва дарахтлари остидан анҳорлар оқибтуради.Бир мевасини еганларида,худди шунақасини олдин ҳам еган эдик,дебқоладилар.Чунки улар дунё меваларига жуда ўхшаб кетади. Ўзларига олдиндан таниш бўлган мевани кўргандек иштаҳалари очилиши учун шакли ва номи бир-бирига ўхшаган, таъми ва мазаси эса ҳар хил бўлган мевалар тақдим қилинади. Уларга жаннатда одам ижирғанадиган, таъби кўтармайдиган ҳар қандай кирликдан пок бўлган жуфтлар ато этилади. Бундай кирликлар шу дунёгагина хосдир. Бу дунё неъмати ўткинчи бўлса, у дунё неъмати боқийдир. Улар ана шундай боқий неъмат ичида умргузаронлик қиладилар

۞ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَسْتَحْىِۦٓ أَن يَضْرِبَ مَثَلًۭا مَّا بَعُوضَةًۭ فَمَا فَوْقَهَا ۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ ۖ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَيَقُولُونَ مَاذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِهَـٰذَا مَثَلًۭا ۘ يُضِلُّ بِهِۦ كَثِيرًۭا وَيَهْدِى بِهِۦ كَثِيرًۭا ۚ وَمَا يُضِلُّ بِهِۦٓ إِلَّا ٱلْفَـٰسِقِينَ ﴿٢٦﴾

Ҳа, Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло Ўзи истаган нарсаси ҳақида масал зарб этади. Чивин ҳақида ҳам, ундан йирикроқ ёки майдароқ нарсалар ҳақида ҳам масал зарбэтаверади. У Зот зарбэтган масал қаршисида одамлар икки турга бўлинадилар: Мўминлар ва кофирлар. Мўминлар уни тасдиқлайдилар, масал ортида бир ҳикмат турганини англайдилар. Кофирлар эса масхара қилиш ва устидан кулиш учун чивин, пашша, ўргимчак каби бу қадар майда махлуқотлар ҳақида масал зарб этишнинг сабабини сўрай бошлайдилар. Аллоҳнинг жавоби шундай янграйди: Бу масалларда ҳидоятлар, кўрсатмалар ва синов бор. Улар ҳақида фикр юритмасдан, тушунмасдан, англамасдан юз ўгириб, залолатга кетганлар ҳам кўп. Улардан насиҳатланиб, ибрат олиб ҳидоят топганлар ҳам кўп. Залолатга лойиқларгина, сазоворларгина, яъни, Аллоҳга итоат этмаган мунофиқларгина адашадилар

ٱلَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهْدَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مِيثَـٰقِهِۦ وَيَقْطَعُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَـٰسِرُونَ ﴿٢٧﴾

Аллоҳ улардан Ўзигагина ибодат қилиш ҳамда олдинги пайғамбарлар тарафидан хабари берилган Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссаломга тобе бўлиш ҳақида аҳд олганди. Улар шу аҳдни буздилар, Аллоҳ боғланишни буюрган ақраболик ришталарини уздилар ва гуноҳлардан тийилмай ер юзида бузғунчилик қилдилар.Энди бундай кимсаларнингдунё ва охиратдаги насибалари кемтикдир

كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِٱللَّهِ وَكُنتُمْ أَمْوَٰتًۭا فَأَحْيَـٰكُمْ ۖ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٢٨﴾

Эй кофирлар,қилаётган ишларингиз жуда қизиқ-ку!Аллоҳни қандай инкор қиласизлар?Ахир У Зотнингқудратини ўз жисмингларда кўриб турибсизлар-ку! Йўқ эдинглар. Сизларни йўқдан бор қилди, танангларга жон киритди. Кейин у жонни яна олади. Кейин сизларни қайта тирилтиради. Кейин У Зотга қайтасизлар ва қилган амалларингизнинг ҳисобини берасизлар. بلغ Qur’on · Tafsir

هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ لَكُم مَّا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًۭا ثُمَّ ٱسْتَوَىٰٓ إِلَى ٱلسَّمَآءِ فَسَوَّىٰهُنَّ سَبْعَ سَمَـٰوَٰتٍۢ ۚ وَهُوَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ ﴿٢٩﴾

Ер юзидаги ҳамма нарсаларни, дарёларни, дарахтларни ва бошқа сон-саноқсиз сизлар фойдаланаётган нарсаларни ёлғиз Аллоҳ яратган ва сизларга бўйсундириб берган. Кейин эса осмонни яратишни қасд қилиб, уларни етти қават қилибяратган.У Зотнингилми ҳамма-ҳамма нарсани қамраболгандир

وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَـٰٓئِكَةِ إِنِّى جَاعِلٌۭ فِى ٱلْأَرْضِ خَلِيفَةًۭ ۖ قَالُوٓا۟ أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ ٱلدِّمَآءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّىٓ أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿٣٠﴾

Аллоҳ таоло фаришталарга, ер юзида ўзидан кўпаядиган, насл қолдирадиган ва Аллоҳга итоат қилиш орқали заминни ободонлаштирадиган инсониятни яратишини айтди. Фаришталар эса бу ишнинг остидаги маънони, ҳикматни тушуна олмаганларидан аниқлаштириб олиш учун, ахир улар ер юзида бузғунчилик қиладилар-ку, ноҳақ қонлар тўкадилар-ку, Сенга ҳар қанча итоат қилиш, ҳамд айтиш, тасбеҳ айтиш ва Сени ҳар қанча улуғлаш бўлса, мана, биз турибмиз-ку, дейишди. Шунда Аллоҳ уларга жавобан, бу ишнинг остидаги мен билган олий ҳикматларни ва буюк ғояларни сизлар билмайсизлар,деди

وَعَلَّمَ ءَادَمَ ٱلْأَسْمَآءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ فَقَالَ أَنۢبِـُٔونِى بِأَسْمَآءِ هَـٰٓؤُلَآءِ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ﴿٣١﴾

Одам алайҳиссаломнинг мартабасини билдириб қўйиш учун Аллоҳ таоло у кишига жонли, жонсиз нарсаларнинг номларини ва бу номлар қандай маъно англатишини ўргатиб, ортидан фаришталарга: "Ўзларингизни мана бу махлуқдан мукаррам ва афзал билаётган бўлсангизлар, мана бу нарсаларнинг номларини айтиб беринглар-чи?", деди

قَالُوا۟ سُبْحَـٰنَكَ لَا عِلْمَ لَنَآ إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ ﴿٣٢﴾

Фаришталар ўз нуқсонларини тан олиб, ҳамма фазл Аллоҳники эканини эътироф этиб, Пок Парвардигоро, Сенинг ҳукминг ва шариатингга эътироз билдиришга ҳаддимиз сиғмайди, чунки Улуғсан ва ҳар қандай нуқсондан поксан, бизга Ўзинг ўргатганингдан бошқа нарсани билмаймиз, ҳамма-ҳамма нарсани биладиган, ҳамма ишни ҳикмат билан жой-жойига қўйибқиладиган зот Ўзингсан,дейишди

قَالَ يَـٰٓـَٔادَمُ أَنۢبِئْهُم بِأَسْمَآئِهِمْ ۖ فَلَمَّآ أَنۢبَأَهُم بِأَسْمَآئِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّىٓ أَعْلَمُ غَيْبَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ ﴿٣٣﴾

ما تبدون وما كنتمتكتمون Шунда Аллоҳ таоло Одам алайҳиссаломга қараб: "Эй Одам, уларга бу нарсаларнинг номларини айтиб бер", деди. Одам уларнинг номларини айтиб бергач, (Аллоҳ фаришталарга): "Сизларга еру осмонларнинг сирларини ва сизлар ошкор қилган нарсаларни ҳам,яширган ишларни ҳам биламан,демаганмидим",деди

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَـٰٓئِكَةِ ٱسْجُدُوا۟ لِـَٔادَمَ فَسَجَدُوٓا۟ إِلَّآ إِبْلِيسَ أَبَىٰ وَٱسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٣٤﴾

Бу ердаги сажда қадрлаш ва эҳтиром маъносида. Аллоҳ фаришталарга шундай сажда қилишни буюргани заҳоти уни бажардилар. Асли жиндан бўлган Иблисгина бу ишдан бош тортди. Аллоҳнингбуйруғига қарши чиқди, Одамга сажда қилишдан ўзини катта олиб,кибр қилди ва шубилан кофирлар сафига қўшилди. بلغ Qur’on · Tafsir

وَقُلْنَا يَـٰٓـَٔادَمُ ٱسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ ٱلْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَـٰذِهِ ٱلشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٣٥﴾

"Эй Одам, жуфтинг Ҳаво билан жаннатда тураверинглар, ундан истаганингларча бемалол тановул қилаверинглар, ош бўлсин, фақат мана бу дарахтдан тановул қилиш ман қилинган, унга яқинлашманглар, яқинлашсангизлар, буйруққаر бўйсунмаганингизوтуфайли золимлар сафига ўтибқоласизлар", дедик

فَأَزَلَّهُمَا ٱلشَّيْطَـٰنُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ ۖ وَقُلْنَا ٱهْبِطُوا۟ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّۭ ۖ وَلَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّۭ وَمَتَـٰعٌ إِلَىٰ حِينٍۢ ﴿٣٦﴾

ومتع إلى حين Шайтон уларни тинимсиз васваса қилаверди. Охири улар йўлдан озиб, Аллоҳ ман қилган дарахтдан тановул қилдилар. Бунинг жазоси ўлароқ, ўзлари яшаётган жойларидан - жаннатдан қувилдилар. Аллоҳ уларга ва шайтонга: "Ерга тушинглар, энди сизлар бир-бирингизга душмансиз ва то ажалингиз етиб, қиёмат қоим бўлгунига қадар уни маскан тутибяшайсиз,ундаги неъматлардан баҳраманд бўласиз",деди

فَتَلَقَّىٰٓ ءَادَمُ مِن رَّبِّهِۦ كَلِمَـٰتٍۢ فَتَابَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ﴿٣٧﴾

Одам алайҳиссалом Аллоҳ таоло юборган сўзларни қабул қилди. Яъни, Аллоҳ унинг қалбига қандай дуо қилиши илҳомини солди. Бу маъно Аллоҳнинг тубандаги оятида ҳам зикр қилинган: "Улар (Одам ва Ҳаво), Парвардигоро, биз ўзимизга зулм қилдик. Агар Сен бизни кечирмасанг ва бизга раҳм қилмасанг, зиён кўргувчилардан бўлиб қолишимиз муқаррар". (Аъроф сураси, 23-оят) Кейин Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилди ва уни кечирди. Зеро, ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ бандаларинингтавбаларини қабулқиладиган,уларга Меҳрибон Зотдир

قُلْنَا ٱهْبِطُوا۟ مِنْهَا جَمِيعًۭا ۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّى هُدًۭى فَمَن تَبِعَ هُدَاىَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿٣٨﴾

Уларга, ҳаммаларингиз жаннатдан ерга тушинглар, сизларга пайғамбарларим орқали ҳидоят борганида, ҳидоятимга эргашиб, пайғамбарларимга иймон келтирганларга охиратда ҳеч қандай хавф-хатар йўқ ва улар дунёда йўқотган нарсалари учун хафа бўлмаслар,дедик

وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَكَذَّبُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَآ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٣٩﴾

Куфр келтириб,оятларимизни ёлғонга чиқарганлар дўзахийлардир ва ундан ҳечқачон чиқмаслар

يَـٰبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتِىَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا۟ بِعَهْدِىٓ أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّـٰىَ فَٱرْهَبُونِ ﴿٤٠﴾

Эй Аллоҳнинг пайғамбари Ёқубнинг болалари, Аллоҳнинг сизларга кетма-кет ато этган неъматларини эсланглар ва уларга шукр қилинглар! Менга ва пайғамбарларимга иймон келтириш ҳамда шариатларимга амал қилиш ҳақида берган аҳдингизга вафо қилинглар. Шунда мен ҳам бу дунёда фаровон ҳаёт, охиратда эса гўзал мукофот ҳақида сизларга берган аҳдимга вафоқиламан. Мендангина қўрқинглар ва аҳдни бузманглар! بلغ Qur’on · Tafsir

وَءَامِنُوا۟ بِمَآ أَنزَلْتُ مُصَدِّقًۭا لِّمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُونُوٓا۟ أَوَّلَ كَافِرٍۭ بِهِۦ ۖ وَلَا تَشْتَرُوا۟ بِـَٔايَـٰتِى ثَمَنًۭا قَلِيلًۭا وَإِيَّـٰىَ فَٱتَّقُونِ ﴿٤١﴾

Ҳали ўзгартирилмаган ҳақиқий Тавротда келган тавҳидга – Аллоҳни бир деб билишга ва Муҳаммад алайҳиссаломнингпайғамбар қилибюборилиши ҳақидаги хабарни тасдиқлабкелган Қуръонга иймон келтиринг! Унга биринчи бўлиб куфр келтирганлар бўла кўрманг! Мен нозил қилган оятларни обрў, мансаб каби арзимас пулга сотибюборманг! Менингғазабим ва азобимдан қўрқинг!

وَلَا تَلْبِسُوا۟ ٱلْحَقَّ بِٱلْبَـٰطِلِ وَتَكْتُمُوا۟ ٱلْحَقَّ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿٤٢﴾

Мен пайғамбарларимга нозил қилган ҳақни ўзингиз тўқиб чиқарган ёлғонларга аралаштирманг. Китобингизда келган Муҳаммад алайҳиссаломнингсифати ҳақидаги ҳақиқатни билибтурибяширманг!

وَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱرْكَعُوا۟ مَعَ ٱلرَّٰكِعِينَ ﴿٤٣﴾

Намозни ҳамма рукнлари - фарзлари, вожиблари ва суннатлари билан тўкис адо этинг! Аллоҳ қўлингларга бериб қўйган бойликдан закот чиқаринг. Муҳаммад алайҳиссаломнингАллоҳга бўйсунадиган умматига қўшилибсиз ҳам бўсунинг!

۞ أَتَأْمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ ٱلْكِتَـٰبَ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ﴿٤٤﴾

Бошқаларни иймон ва яхши амалга чорлаб туриб, ўзингларни унутишинглар ва улардан юз ўгиришинглар нақадар қабоҳат! Ахир сизлар Тавротни ўқиб турибсизлар-ку! Унда баён этилган Аллоҳнинг динига эргашиш, пайғамбарларини тасдиқлаш каби гаплардан хабардорсизлар-ку!Ақлларингизни ишлатмайсизларми?!

وَٱسْتَعِينُوا۟ بِٱلصَّبْرِ وَٱلصَّلَوٰةِ ۚ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى ٱلْخَـٰشِعِينَ ﴿٤٥﴾

Барча диний ва дунёвий ишларингда сабр билан ҳамда сизларни Аллоҳга боғлайдиган, яқинлаштирадиган намоз билан мадад сўранглар. Шунда Аллоҳ сизларга ёрдам бериб, сизларни Ўз паноҳида сақлайди ва сизлардаги ғамни аритади. Намоз Парвардигорларига бўйсунадиган зотлардан бошқаларга жуда катта ва оғир ишдир

ٱلَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَـٰقُوا۟ رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ ﴿٤٦﴾

Чунки улар Парвардигорлари қошида туришларига ва У Зотга қайтишлари ҳамда амалларига яраша жазо ёки мукофот олишларига аниқ ишонадилар

يَـٰبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتِىَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّى فَضَّلْتُكُمْ عَلَى ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٤٧﴾

Эй Аллоҳнинг пайғамбари Ёқубнинг болалари, Мен сизларга ато этган диний ва дунёвий неъматларни эсланг! Сизларни пайғамбарлик ва подшоҳлик ила замондошларингиздан афзалқилибқўйганимни эсланг! بلغ Qur’on · Tafsir

وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًۭا لَّا تَجْزِى نَفْسٌ عَن نَّفْسٍۢ شَيْـًۭٔا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَـٰعَةٌۭ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌۭ وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ ﴿٤٨﴾

Буйруқларни бажариш ва тақиқлардан тийилиш ила ўзингизни Қиёмат азобидан халос этинг. У кунда ҳеч ким ҳеч кимга ҳеч нарса қилиб бера олмайди. Ҳеч ким ҳеч кимнинг оғирини енгил қилолмайди. Ҳеч ким ҳеч кимга фойда беролмайди. Бундай ишлар содир бўлганда ҳам фақат ва фақат Аллоҳнинг изни ила бўлади. Замин тўла олтин бўлса ҳам ҳеч қандай тўлов қабул қилинмайди. У кунда уларга ҳеч ким ёрдам беролмайди. Ҳеч ким ёрдам беролмаса, ҳеч ким шафоат қилолмаса, ҳеч қандай тўлов қабул қилинмаса, қаёққа ҳам қочардилар?!

وَإِذْ نَجَّيْنَـٰكُم مِّنْ ءَالِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوٓءَ ٱلْعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبْنَآءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَآءَكُمْ ۚ وَفِى ذَٰلِكُم بَلَآءٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ عَظِيمٌۭ ﴿٤٩﴾

ر بكم عظيم Эй Бану Исроил, сизларни турли хил азобларга солган, ўғилларингизни сўйиб, қизларингизни хизматкор қилиш учун тирик қолдирган ва бу билан сизларни ерга урган, хор қилган Фиръавн одамларидан қутқарганимизни эсланг! Бу ишда сизлар учун Раббингиз тарафидан катта бир синов бор эди. Шоядки, шукр қилсангизлар

وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ ٱلْبَحْرَ فَأَنجَيْنَـٰكُمْ وَأَغْرَقْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ ﴿٥٠﴾

Берган неъматларимизни эсланглар.Денгизни ёриб,ўртасидан ўтиболишингиз учун қуруқлик йўли қилиббердик. Душманингиз Фиръавн ва унингодамларини эса кўз ўнгингизда ғарқ этдик

وَإِذْ وَٰعَدْنَا مُوسَىٰٓ أَرْبَعِينَ لَيْلَةًۭ ثُمَّ ٱتَّخَذْتُمُ ٱلْعِجْلَ مِنۢ بَعْدِهِۦ وَأَنتُمْ ظَـٰلِمُونَ ﴿٥١﴾

Неъматларимиздан яна бири шу эдики, Таврот нур ва ҳидоят бўлиб тўла нозил бўлиши учун Мусо билан қирқ кечага ваъдалашган эдик. Сизлар эса шу муддат ичида бузоққа ибодат қилдинглар ва бу ишинглар билан золимларга айландинглар. ثم عفونا عنكممن بعد ذلك لعلكم تشكرون

ثُمَّ عَفَوْنَا عَنكُم مِّنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ﴿٥٢﴾

Тавба қилганинглардан кейин сизларни кечирдик, жазоламадик. Шоядки, Аллоҳга расо тарзда тоат ва ибодат қилиш ила шукр қилсангизлар

وَإِذْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿٥٣﴾

Неъматларимиздан яна бири Мусо алайҳиссаломга ҳақ билан ноҳақни, ҳидоят билан залолатни ажратиб берадиган Тавротни нозил қилганимиз бўлди. Шоядки, у билан тўғри йўлни топиб олсангизлар!

وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦ يَـٰقَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنفُسَكُم بِٱتِّخَاذِكُمُ ٱلْعِجْلَ فَتُوبُوٓا۟ إِلَىٰ بَارِئِكُمْ فَٱقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ عِندَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ﴿٥٤﴾

Неъматларимиздан яна бири шу эдики, Аллоҳ сизларни бузоққа ибодат қилишдан тавба қилишга муваффақ айлади. Мусо алайҳиссалом сизларга шундай деди: "Бузоқни ўзингларга Худо қилиб олиб, ўзингларга ўзинглар зулм қилдинглар. Энди тавба қилиб, сизларни яратган, йўқдан бор қилган Зотга қайтинглар! Бу иш бир- бирингларни ўлдириш билан бўлади. Шу тарзда тавба қилиш сизлар учун дўзахда абадий қолишдан кўра بلغ Qur’on · Tafsir яхшироқдир". Аллоҳнингмадади ва тавфиқи ила бу ишни амалга оширдинглар ва Аллоҳ сизларни кечирди. Чунки У Кечиримли,Меҳрибон Зотдир

وَإِذْ قُلْتُمْ يَـٰمُوسَىٰ لَن نُّؤْمِنَ لَكَ حَتَّىٰ نَرَى ٱللَّهَ جَهْرَةًۭ فَأَخَذَتْكُمُ ٱلصَّـٰعِقَةُ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ ﴿٥٥﴾

Ота-бобонглар ҳаддидан ошиб, Мусо алайҳиссаломга, Аллоҳни очиқ, аниқ кўрмагунимизча сенга ишонмаймиз, деганларини эсланг. Ўшанда сизларни - бир-бирингларга қарабтурган ҳолингизда - яшин урибўлдирганди. ثم بعثنكممن بعدموتكم لعلكم تشكرون

ثُمَّ بَعَثْنَـٰكُم مِّنۢ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ﴿٥٦﴾

Шоядки, Аллоҳнинг сизларга ато этган неъматларига шукр қилсангизлар деб, ўлганинглардан кейин сизларни қайта тирилтирдик

وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ ٱلْغَمَامَ وَأَنزَلْنَا عَلَيْكُمُ ٱلْمَنَّ وَٱلسَّلْوَىٰ ۖ كُلُوا۟ مِن طَيِّبَـٰتِ مَا رَزَقْنَـٰكُمْ ۖ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَـٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ﴿٥٧﴾

أ نفسهم يظلمون Неъматларимиздан яна бири шу эдики, ер юзида қуёшнинг ҳароратидан толиқиб қолганингларда булутни сизларга соябон қилдик.Болдек ширин ичимликни,беданадек гўшти ширин қушчани нозилқилиб,сизларга ризқ қилиб берганимиз бу хуш нарсалардан еб-ичинглар, дедик. Бу неъматларга ношукрлик, нонкўрлик қилиш билан улар Бизга эмас, ўзларига зулм қилдилар. Савобдан мосуво, азобга эса сазовор бўлдилар

وَإِذْ قُلْنَا ٱدْخُلُوا۟ هَـٰذِهِ ٱلْقَرْيَةَ فَكُلُوا۟ مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًۭا وَٱدْخُلُوا۟ ٱلْبَابَ سُجَّدًۭا وَقُولُوا۟ حِطَّةٌۭ نَّغْفِرْ لَكُمْ خَطَـٰيَـٰكُمْ ۚ وَسَنَزِيدُ ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿٥٨﴾

Неъматларимиздан яна бири шундай деганимиз бўлди: "Қуддусга киринглар. Ундаги неъматлардан истаганингизча ва истаган жойингизда еб-ичинглар. Ош бўлсин! Фақат кираётганда Аллоҳга эгилинглар, таъзим қилинглар ва "Аллоҳим гуноҳларимизни кечир", - денглар. Шунда дуоларингизни ижобат қиламиз ва яхшилик қилганларнинг савобларини зиёда қилиб берамиз"

فَبَدَّلَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ قَوْلًا غَيْرَ ٱلَّذِى قِيلَ لَهُمْ فَأَنزَلْنَا عَلَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ رِجْزًۭا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ بِمَا كَانُوا۟ يَفْسُقُونَ ﴿٥٩﴾

Золимлар эса амалида ҳам, сўзида ҳам айнидилар. Қуддусга орқалари билан кириб бордилар ва Аллоҳнинг буйруғини мазах-масхара қилишиб, "кечир" сўзининг ўрнига "дон" сўзини айтдилар. (Арабчада бу икки сўз шаклда бир-бирига жуда яқин. Нуқталар ишлатилмаганда эса бир хил) Оқибатда Аллоҳ шариат чегарасидан чиқибкетган, буйруққа бўйсунмаган золимлар устига осмондан азобёғдирди

۞ وَإِذِ ٱسْتَسْقَىٰ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦ فَقُلْنَا ٱضْرِب بِّعَصَاكَ ٱلْحَجَرَ ۖ فَٱنفَجَرَتْ مِنْهُ ٱثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًۭا ۖ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍۢ مَّشْرَبَهُمْ ۖ كُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ مِن رِّزْقِ ٱللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ ﴿٦٠﴾

Аллоҳнинг сизларга ато этган неъматларини эсланглар. Чўлда сувсизликдан мадоринглар қуриб турганда Мусо алайҳиссалом Парвардигорига нола қилиб сув сўраганида унга "Асоингни тошга ур", дедик ва у шу ишни қилганида ундан неча қабила бўлсанглар ўшанча, яъни, ўн икки булоқ отилиб чиқди-ку! Шу билан ҳар бир қабила учун ўзига хос ичадиган чашма бўлиб, ўзароталашиб-тортишишга ҳожат қолмади-ку! Кейин сизларга: " Аллоҳ بلغ Qur’on · Tafsir сизларга ҳеч бир машаққатсиз атоэтган ризқдан еб-ичинглар ва ер юзида бузғунчилик қилибюрманглар", дедик

وَإِذْ قُلْتُمْ يَـٰمُوسَىٰ لَن نَّصْبِرَ عَلَىٰ طَعَامٍۢ وَٰحِدٍۢ فَٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلْأَرْضُ مِنۢ بَقْلِهَا وَقِثَّآئِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا ۖ قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ ٱلَّذِى هُوَ أَدْنَىٰ بِٱلَّذِى هُوَ خَيْرٌ ۚ ٱهْبِطُوا۟ مِصْرًۭا فَإِنَّ لَكُم مَّا سَأَلْتُمْ ۗ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ وَٱلْمَسْكَنَةُ وَبَآءُو بِغَضَبٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَـٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ ۗ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا۟ وَّكَانُوا۟ يَعْتَدُونَ ﴿٦١﴾

Эсланглар! Парвардигорингизнинг неъматига нонкўрлик қилиб, Аллоҳ нозил қилган бедана ва ширинликларни ейишдан малолланиб: "Доим бир хил таом бўлса, ҳеч ўзгармаса, унга қаноат қила олмаймиз" деб, Мусо алайҳиссломдан сизларга ерда униб-ўсадиган сабзавотлардан; бодринг, саримсоқ, мош, пиёзга ўхшаган ўсимликлардан чиқариб беришини сўраб Аллоҳга дуо қилишини талаб қилдинглар. Шунда Мусо алайҳиссалом бу талабингларни рад этиб: "Меҳнат ва машаққатсиз, ўз-ўзидан келиб турган бедана ва ширинликлардек яхши нарсани арзимас паст нарсага алмаштирмоқчи бўляпсизларми, марҳамат, бу ердан тушинглар-да, анави қишлоққа боринглар, ўша ердаги экинзорлар ва бозорларда тилаган нарсаларингизни топасизлар", деганди. Улар ҳавойи нафсларига эргашиб, Аллоҳ ихтиёр этган нарсадан такрор-такрор юз ўгираверганлари туфайли хорлик, камбағаллик, бахтсизлик гирдобига ғарқ бўлдилар. Динидан юз ўгириб, оятларига куфр келтириб, пайғамбарларини зулму тажовузкорлик билан ўлдирганлари сабабли Аллоҳнингғазабига йўлиқдилар. Буларнинг ҳаммаси Аллоҳга осийлик қилиш,Аллоҳ белгилабқўйган чегарадан ошиш оқибати бўлди

إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَٱلَّذِينَ هَادُوا۟ وَٱلنَّصَـٰرَىٰ وَٱلصَّـٰبِـِٔينَ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَعَمِلَ صَـٰلِحًۭا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿٦٢﴾

عندربهم ولاخوف عليهم ولا هم يحزنون Шу умматдан бўладими, Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб юборилишидан олдин ўтган яҳудий, насроний, собиий умматларидан бўладими, қайси бири Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, савобини Парвардигорининг ўзи беради. Охиратда уларни нима кутаётганидан қўрқмайдилар ва бу дунёда қўлларидан чиқибкетган нарсага хафа бўлмайдилар

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَـٰقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ ٱلطُّورَ خُذُوا۟ مَآ ءَاتَيْنَـٰكُم بِقُوَّةٍۢ وَٱذْكُرُوا۟ مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿٦٣﴾

Сиздан Аллоҳга ва пайғамбарларига иймон келтириш ҳақида аҳду паймон олганимизни ҳамда аҳдга вафо қилмаслик оқибати ёмон бўлишидан огоҳлантириш учун устингизга Тур тоғини кўтарибқўйганимизни ва сизларга нозил қилганимиз Тавротни дангасалик, лоқайдлик қилмасдан, қаттиқ, жидду жаҳд билан ушлашга ва ундаги гапларни ёдлаб, тадаббур қилишга буюрганимизни эсланг. Шояд шундан кейин Аллоҳнингазобидан қўрқадиган бўлиб қолсангиз

ثُمَّ تَوَلَّيْتُم مِّنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ ۖ فَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُۥ لَكُنتُم مِّنَ ٱلْخَـٰسِرِينَ ﴿٦٤﴾

Сизлар эса шу аҳду паймондан кейин юз ўгирдинглар ва гуноҳга ботдинглар. Аллоҳ фазл қилиб, гуноҳинглардан ўтмаганида,раҳм қилиб,тавбаларингни қабулқилмаганида зиён кўргувчилардан бўлар эдинглар. بلغ Qur’on · Tafsir

وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ ٱلَّذِينَ ٱعْتَدَوْا۟ مِنكُمْ فِى ٱلسَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا۟ قِرَدَةً خَـٰسِـِٔينَ ﴿٦٥﴾

Аждодингиз ҳақида аниқ билдингларки, уларга Шанба куни ов қилиш ҳаром қилинса-да, ҳийла-найранг ишлатиб, Шанбадан бир кун олдин тўр ташлаб қўйишарди ва уни якшанба куни олишарди. Аллоҳ бу ҳийлакорларни. найрангбозларни бадбахт маймунларга айлантирибқўйди. فجعلنها نكلا لما بين يديها وما خلفها وموعظةللمتقين

فَجَعَلْنَـٰهَا نَكَـٰلًۭا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةًۭ لِّلْمُتَّقِينَ ﴿٦٦﴾

Биз бутажовузкор қишлоқни атрофидаги бошқа қишлоқлар учун ҳам,кейинги авлод учун ҳам ибрат қилдик.Токи, оқибати жазога-азобга олиб борадиган ишларни қилмасинлар. Уни Аллоҳнинг азоби ва тажовузкорлардан интиқом олишидан қўрқадиган тақводорлар учун эслатма ҳам қилдик

وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تَذْبَحُوا۟ بَقَرَةًۭ ۖ قَالُوٓا۟ أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًۭا ۖ قَالَ أَعُوذُ بِٱللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ ٱلْجَـٰهِلِينَ ﴿٦٧﴾

Энг сара аждодинглар билан Мусо алайҳиссалом ўртасида нималар кечганини эсланглар. Уларга, бир сигир сўйинглар, деса, дарров сўя қолмасдан, бизни масхара қиляпсанми, дейишди. Бунга жавобан Мусо, Аллоҳ айтмаган гапни айтди дейдиган ёлғончи ва одамларни масхара қиладиган нодон бўлишдан Аллоҳ паноҳ берсин, деди

قَالُوا۟ ٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِىَ ۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌۭ لَّا فَارِضٌۭ وَلَا بِكْرٌ عَوَانٌۢ بَيْنَ ذَٰلِكَ ۖ فَٱفْعَلُوا۟ مَا تُؤْمَرُونَ ﴿٦٨﴾

تؤمرون Мусога, Парвардгорингга дуо қилиб, сўйишимиз керак бўлган сигир ҳақида сўраб бер, дейишди. Шунда Мусо, у қари ҳам, ёш ғунажин ҳам бўлмаган ўрта бир сигир, энди Парвардигорингларнинг буйруғини тез бажаринглар, деб жавоб берди

قَالُوا۟ ٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا لَوْنُهَا ۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌۭ صَفْرَآءُ فَاقِعٌۭ لَّوْنُهَا تَسُرُّ ٱلنَّـٰظِرِينَ ﴿٦٩﴾

Улар саркашлик ва тортишишда давом этиб, Мусо алайҳиссаломга, Парвардигорингга дуо қилиб, унинг ранги қандай бўлишини сўраб бер, дейишди. Шунда Мусо алайҳиссалом, у сап-сариқ, кўрган одамнинг кўзи қувонадиган сигир, деб жавоб берди

قَالُوا۟ ٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِىَ إِنَّ ٱلْبَقَرَ تَشَـٰبَهَ عَلَيْنَا وَإِنَّآ إِن شَآءَ ٱللَّهُ لَمُهْتَدُونَ ﴿٧٠﴾

Саркашликларида давом этиб, Парвардигорингга дуо қилиб, сигирнинг белгиларини батафсил баён қилиб беришини сўра,чунки сен тавсифлагандек сигирлар кўп,биз улардан қайси бирини сўйишни билмаймиз ва аниқ сифатлари айтилса, биз иншооллоҳ ўша айтилган сигирни топа оламиз, дейишди. بلغ Qur’on · Tafsir

قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌۭ لَّا ذَلُولٌۭ تُثِيرُ ٱلْأَرْضَ وَلَا تَسْقِى ٱلْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌۭ لَّا شِيَةَ فِيهَا ۚ قَالُوا۟ ٱلْـَٔـٰنَ جِئْتَ بِٱلْحَقِّ ۚ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُوا۟ يَفْعَلُونَ ﴿٧١﴾

فذبحوها وما كادوايفعلون Мусо деди: "Аллоҳ айтурки, у сигир ер ҳайдаш, экин суғориш каби ишларда хор бўлиб ишламаган, ўзи соппа-соғ, ҳеч қандай айби йўқ, сап-сариқ рангидан бошқа ранги йўқ". Шунда улар, мана энди сигирни аниқ тавсифладинг, дедилар ва уни топиб сўйдилар. Саркашликлари оқибатида бу ишнинг уддасидан чиқа олмай қолишларига бир баҳя қолганди

وَإِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًۭا فَٱدَّٰرَْٰٔتُمْ فِيهَا ۖ وَٱللَّهُ مُخْرِجٌۭ مَّا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ ﴿٧٢﴾

Бир бегуноҳни ўлдириб қўйиб, ҳамма ўзини оқлаган ва ўзгаларга туҳмат қилган воқеани эсланг. Ўшанда ўртада жанжал чиққанди. Бу ишда сизлар яшираётган сирни Аллоҳ очибберувчидир

فَقُلْنَا ٱضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا ۚ كَذَٰلِكَ يُحْىِ ٱللَّهُ ٱلْمَوْتَىٰ وَيُرِيكُمْ ءَايَـٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿٧٣﴾

Шунда сизларга, мақтулни ўша сўйилган сигирнинг бир бўлаги билан уринглар, дедик. Шундай қилишганди, ўлик тирилиб, қотили ким эканини айтиб берди. Аллоҳ худди шу ўликни тирилтирганидек Қиёмат кунида ҳам ўликларни тирилтиради. Сизларга қудратини кўрсатувчи аломатларни кўрсатади. Шояд, шунда ақлингларни ишлатиб,Аллоҳ таолога чин дилдан иймон келтирсангизлар!

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُم مِّنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ فَهِىَ كَٱلْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةًۭ ۚ وَإِنَّ مِنَ ٱلْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ ٱلْأَنْهَـٰرُ ۚ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ ٱلْمَآءُ ۚ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ ٱللَّهِ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَـٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ﴿٧٤﴾

ه Кейин эса мана шундай етук аломатларни ва ҳайратомуз мўъжизаларни кўра-била туриб, қалбинглар тошдан бадтар қотиб кетди. Тош ўзгарса ўзгарадики, қалбинглар ўзгармайди. Шундай тошлар борки, улардан дарёлар отилиб чиқади, яна шундайлари борки, улардан одамларга ҳам, чорпойларга фойдали бўлган булоқлар чиқади, яна шундайлари ҳам борки, Аллоҳдан қўрққанидан тоғлар устидан ерга қулайди. Сизларнингқалбинглар эса шу тошларчалик ҳам бўлмасдан қилт этмай тураверади. Аллоҳ сизларнинг қилаётган ошларингдан ғофил эмас, ҳаммасини кўриб-билибтурибди, яқинда қилмишларингга яраша жазоёки мукофот беради

۞ أَفَتَطْمَعُونَ أَن يُؤْمِنُوا۟ لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌۭ مِّنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَـٰمَ ٱللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُۥ مِنۢ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ﴿٧٥﴾

يعلمون Эй мўминлар, яҳудларнинг аҳволини, ўжарлигию қайсарлигини кўра-била туриб, яна уларнинг иймон келтиришларидан умидвор бўласизларми? Уларнинг бир гуруҳ олимлари ўзларига нозил қилинган Тавротни - Аллоҳнинг каломини эшитиб туриб, унинг ичида нималар баён қилинганини англаб-тушуниб туриб, шаклини ҳам, мазмунини ҳам ўзгартирибюбордилар.Ҳобуки,улар буишнингнақадар улкан гуноҳ эканини яхши билардилар. بلغ Qur’on · Tafsir

وَإِذَا لَقُوا۟ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍۢ قَالُوٓا۟ أَتُحَدِّثُونَهُم بِمَا فَتَحَ ٱللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَآجُّوكُم بِهِۦ عِندَ رَبِّكُمْ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ﴿٧٦﴾

Яҳудларнинг макри ва зиддиятли тарафларидан бири шуки, улардан айримлари мўминлар олдида Муҳаммад алайҳиссаломнинг пайғамбарлигини тасдиқлайдилар (зеро, Таврот шунга гувоҳлик беради), лекин ўзаро бир- бирлари билан холи қолганларида, нега эътироф қиласизлар, мусулмонлар шу эътирофингларни ўзларингга қарши ҳужжат қилибқолмайдими,дея бир-бирларини маломат қиладилар

أَوَلَا يَعْلَمُونَ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ ﴿٧٧﴾

Ўша яҳудлар мана шу манфур йўлни тутдилар. Худди Аллоҳ уларнингсўзларию амалларидан, яширган ишларидан бехабардек... Яқин кунда уларни бандаларига ошкор қилиб, уларнингшармандасини чиқармайдигандек

وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ ٱلْكِتَـٰبَ إِلَّآ أَمَانِىَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ ﴿٧٨﴾

Яҳудлардан бир тоифаси Тавротнинг маъносини билмасдан ўқийверади. Ўзининг катталаридан эшитиб олган тўқима гапларни Аллоҳ нозил қилган Таврот, дебўйлайди

فَوَيْلٌۭ لِّلَّذِينَ يَكْتُبُونَ ٱلْكِتَـٰبَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَـٰذَا مِنْ عِندِ ٱللَّهِ لِيَشْتَرُوا۟ بِهِۦ ثَمَنًۭا قَلِيلًۭا ۖ فَوَيْلٌۭ لَّهُم مِّمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌۭ لَّهُم مِّمَّا يَكْسِبُونَ ﴿٧٩﴾

أيديهم وويل لهم مما يكسبون Китобни қўллари билан ёзиб, кейин уни дунёнинг арзимас неъматига, мол-дунё ёки мансабга алмаштириб, ёлғондан Аллоҳ тарафидан нозил бўлган, дейдиган бундай кимсаларни ҳалокат ва қаттиқ азоб кутмоқда. Аллоҳга қарши ёлғон ишлатиб ёзган қўллари учун ҳам, унинг ортидан топган мол-дунё ва мансаблари учун ҳам уларга ҳалокат ва қаттиқ азоббўлгай

وَقَالُوا۟ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامًۭا مَّعْدُودَةًۭ ۚ قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِندَ ٱللَّهِ عَهْدًۭا فَلَن يُخْلِفَ ٱللَّهُ عَهْدَهُۥٓ ۖ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿٨٠﴾

لا تعلمون Улар алдоқчилик билан, бизга дўзах ўти тегмайди, дўзахга кирсак ҳам у ерда оз кунларгина қоламиз, дейишади. Бу ишга Аллоҳдан аҳду паймон олганмидинглар (шундай бўлса, Аллоҳ аҳдини бузмайди) ёки Аллоҳга туҳмат қилиб,билмаган нарсаларингизни валдираяпсизми?

بَلَىٰ مَن كَسَبَ سَيِّئَةًۭ وَأَحَـٰطَتْ بِهِۦ خَطِيٓـَٔتُهُۥ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٨١﴾

Аслида иш улар ўйлаганидек эмас. Зеро, Аллоҳ куфрдек қабиҳликни касб қилиб олган ва ўзининг хатоларига ўралашибқолган ҳар бир кишини азоблайди. Уларнингжазоси дўзахга кириш ва унда абадий қолишдир

وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلْجَنَّةِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٨٢﴾

Аллоҳга ва Пайғамбарига иймон келтириб, яхши амалларни қилганларнинг мукофотини ҳам Аллоҳ беради. Улар жаннатга кирадилар ва унда абадий қоладилар. بلغ Qur’on · Tafsir

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَـٰقَ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا ٱللَّهَ وَبِٱلْوَٰلِدَيْنِ إِحْسَانًۭا وَذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينِ وَقُولُوا۟ لِلنَّاسِ حُسْنًۭا وَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّنكُمْ وَأَنتُم مُّعْرِضُونَ ﴿٨٣﴾

Эй Бани Исроил, сизлардан Аллоҳни яктолаш, Ундан ўзгага ибодат қилмаслик, ота-она, қариндошлар, етимлар, мискинлар ва муҳтожларга яхшилик қилиш, одамларга қўполлик қилмасдан яхши гапириб, уларни яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш, намозни худди Биз буюргандек тўкис адо этиш, закотни мамнуният билан ҳақдорларга бериш ҳақида аҳд олган эдик. Кейин эса сизлар унга вафо қилишдан бош тортдингиз. Аллоҳ сақлаб қолганларгина бундан мустаснобўлиб, аҳдларига вафодор бўлдилар

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَـٰقَكُمْ لَا تَسْفِكُونَ دِمَآءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُونَ أَنفُسَكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنتُمْ تَشْهَدُونَ ﴿٨٤﴾

Эсланглар, Тавротда сизлардан бир-бирингизнинг қонини тўкмайсиз, бир-бирингизни диёрингиздан ҳайдамайсиз, деб сизлардан аҳду паймон олгандик. Буни эътироф этгандингиз. Тўғри эканига гувоҳ бўлгандингиз

ثُمَّ أَنتُمْ هَـٰٓؤُلَآءِ تَقْتُلُونَ أَنفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًۭا مِّنكُم مِّن دِيَـٰرِهِمْ تَظَـٰهَرُونَ عَلَيْهِم بِٱلْإِثْمِ وَٱلْعُدْوَٰنِ وَإِن يَأْتُوكُمْ أُسَـٰرَىٰ تُفَـٰدُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ ۚ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ ٱلْكِتَـٰبِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍۢ ۚ فَمَا جَزَآءُ مَن يَفْعَلُ ذَٰلِكَ مِنكُمْ إِلَّا خِزْىٌۭ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ يُرَدُّونَ إِلَىٰٓ أَشَدِّ ٱلْعَذَابِ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَـٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ﴿٨٥﴾

ى Кейин эса сизлар аҳдни бузасизлар. Бирингиз яна бирингизни ўлдиради, бир гуруҳ бошқа бир гуруҳни диёрдан ҳайдайди, уларга қарши зулму туғён асосида ўзаро ҳамкорлик қилади, асир тушганларни товон тўлаб қутқариб ҳам оласизлар. Ҳолбуки, юртдан ҳайдаш аслида ҳаром эди. Қандай қилиб, Тавротнинг бир қисмига иймон келтириб, бошқа бир қисмини инкор қиласизлар? Асирларни товон тўлаб қутқариб олиш ҳақидаги гапларга иймон келтирасизлару қон тўкмаслик, юртдан ҳайдамаслик ҳақидаги кўрсатмаларини рад этасизлар? Ораларингдаги бундай ишларни қилган кимсалар бу дунёда хор-зор бўлиши, охиратда эса энг қаттиқ азобга учраши муқаррардир. Аллоҳ сизларнинг қилаётган ишларингдан ғофил эмас. Ҳаммасини кўриб-билиб турибди. Вақти келганда ҳаммасинингжазосини беради

أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشْتَرَوُا۟ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا بِٱلْـَٔاخِرَةِ ۖ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ ٱلْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ ﴿٨٦﴾

Фонийни боқийдан афзал билиб, охиратини дунёсига алиштириб юборганлар ана ўшалар. Охиратда уларнинг азоби енгиллатилмайди,уларга ҳечким ёрдам ҳам бера олмайди!

وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَـٰبَ وَقَفَّيْنَا مِنۢ بَعْدِهِۦ بِٱلرُّسُلِ ۖ وَءَاتَيْنَا عِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ ٱلْبَيِّنَـٰتِ وَأَيَّدْنَـٰهُ بِرُوحِ ٱلْقُدُسِ ۗ أَفَكُلَّمَا جَآءَكُمْ رَسُولٌۢ بِمَا لَا تَهْوَىٰٓ أَنفُسُكُمُ ٱسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقًۭا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقًۭا تَقْتُلُونَ ﴿٨٧﴾

Мусога Тавротни бериб, ортидан бир неча пайғамбарларни эргаштирдик. Ийсо ибн Марямга эса ўликларни тирилтириш, туғма кўр ва моховларни даволаш каби пайғамбарлигини тасдиқловчи оят-аломатларни ато этдик ва уни Жаброил алайҳиссалом билан қўллаб-қувватладик. Эй Бани Исроил, сизларга Аллоҳнинг пайғамбарлари ҳавойи нафсингизга тўғри келмайдиган ҳукмларни олиб келганида кибрланиб, улардан бир гуруҳини ёлғончига чиқариб, бошқасини эса ўлдириб юбораверасизларми? بلغ Qur’on · Tafsir

وَقَالُوا۟ قُلُوبُنَا غُلْفٌۢ ۚ بَل لَّعَنَهُمُ ٱللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلًۭا مَّا يُؤْمِنُونَ ﴿٨٨﴾

Яҳудийларнинг Муҳаммад алайҳиссаломга эргашмасликларига ҳужжатлари "Қалбларимиз қулфланган, сен айтаётган гаплар уларга етиббормайди,улар тушунмайдилар",деган гаплари бўлган.Аслида эса ҳолат ундай эмас. Аслида, Аллоҳ уларни кофирликлари туфайли Ўз раҳматидан қувган эди. Шу боис улар, Аллоҳ нозил қилган ваҳийнингжуда оз қисмигагина иймон келтиргандилар

وَلَمَّا جَآءَهُمْ كِتَـٰبٌۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٌۭ لِّمَا مَعَهُمْ وَكَانُوا۟ مِن قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَلَمَّا جَآءَهُم مَّا عَرَفُوا۟ كَفَرُوا۟ بِهِۦ ۚ فَلَعْنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٨٩﴾

Қуръони карим ҳам, Таврот ва Инжил ҳам Аллоҳ тарафидан нозил қилингандир. Шунинг учун уларда умумий соғлом асллар фарқ қилмайди. Бир-бирига тўғри келаверади. Улар Қуръон нозил бўлишидан олдин, бизга яқинда бир пайғамбар юборилади, унга иймон келтириб ва эргашиб, мушриклар устидан ғалаба қозонамиз, дейишарди. Қуръон ва Муҳаммад алайҳиссалом ўша ўзлари айтган таърифга ва ўзлари ўргатаётган ҳақиқатга мувофиқ келганини кўра-била туриб, унга куфр келтирдилар. Энди бундай кофирларга Аллоҳнинглаънати бўлсин!

بِئْسَمَا ٱشْتَرَوْا۟ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمْ أَن يَكْفُرُوا۟ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بَغْيًا أَن يُنَزِّلَ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ ۖ فَبَآءُو بِغَضَبٍ عَلَىٰ غَضَبٍۢ ۚ وَلِلْكَـٰفِرِينَ عَذَابٌۭ مُّهِينٌۭ ﴿٩٠﴾

ى Аллоҳга ва пайғамбарларига иймон келтиришдек буюк неъматни Аллоҳ нозил қилган ҳаққа куфр келтириб, пайғамбарларини ёлғончига чиқаришдек разолатга алмаштириш нақадар қабоҳат! Бу фожеанинг илдизи ҳасад ва тажовузкорлик бўлди. Улар пайғамбарликка Муҳаммад алайҳиссалом танланганига ва Қуръон у кишига нозил бўлганига ҳасад қилдилар.Натижада Аллоҳнингқаттиқ, пайдар-пай ғазабига гирифтор бўлдилар. Чунки улар олдин Тавротни ўзгартириб юборгандилар. Муҳаммад алайҳиссаломнинг пайғамбарлигини инкор қилган кофирларга Қиёмат кунида ҳор қиладиган азоббордир

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ ءَامِنُوا۟ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُوا۟ نُؤْمِنُ بِمَآ أُنزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَآءَهُۥ وَهُوَ ٱلْحَقُّ مُصَدِّقًۭا لِّمَا مَعَهُمْ ۗ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنۢبِيَآءَ ٱللَّهِ مِن قَبْلُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ﴿٩١﴾

Яҳудларга, Аллоҳ шу пайғамбарига нозил қилган ҳақиқат ва ҳидоятга иймон келтиринглар, дейилса, ўзимизнинг пайғамбарларимизга нозил қилганигагина иймон келтирамиз, дейдилар ва Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган ҳақиқатни инкор қиладилар. Ҳолбуки, Қуръон Аллоҳ тарафидан олдин нозил бўлган барча илоҳий китобларга мувофиқ келадиган бир ҳақиқатдир. Агар улар ҳақиқатан ўзларига нозил қилинган ҳақиқатга ишонганларида Қуръонга ҳам ишонган бўлардилар. Эй Муҳаммад алайҳиссалом, уларга айтингки, агар ростдан ишонган бўлсангизлар, у ҳолда нима учун ўша олдинги пайғамбарларни ўлдирдингизлар?

۞ وَلَقَدْ جَآءَكُم مُّوسَىٰ بِٱلْبَيِّنَـٰتِ ثُمَّ ٱتَّخَذْتُمُ ٱلْعِجْلَ مِنۢ بَعْدِهِۦ وَأَنتُمْ ظَـٰلِمُونَ ﴿٩٢﴾

Пайғамбарингиз Мусо алайҳиссалом ўзининг ҳақ эканига далолат қилувчи ҳужжатлар келтирди. Сиз эса Мусо Парвардигори билан учрашиш учун кетганида бузоққа сиғина бошладингиз. Бу билан ибодат қилинишга, маъбудликка ҳақдор бўлган ягона Зот - Аллоҳга ширк келтириб, ўзингизга ўзингиз зулм қилдингиз. بلغ Qur’on · Tafsir

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَـٰقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ ٱلطُّورَ خُذُوا۟ مَآ ءَاتَيْنَـٰكُم بِقُوَّةٍۢ وَٱسْمَعُوا۟ ۖ قَالُوا۟ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَأُشْرِبُوا۟ فِى قُلُوبِهِمُ ٱلْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ ۚ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُم بِهِۦٓ إِيمَـٰنُكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ﴿٩٣﴾

Эсланглар! Сизлардан Мусо алайҳиссаломга эргашиш ва у Аллоҳ тарафидан олиб келган ҳаққа эргашиш ҳақида аҳду паймон олгандик. Устингларга тоғни кўтариб қўйиб, сизларга берганимиз Тавротни маҳкам ушланглар ва унга қулоқ солинглар, акс ҳолда устингизга тоғни ташлаймиз, дегандик. Сизлар эса қулоғимиз билан эшитиб қўяверамиз, амалда эса бўйсунмаймиз, дединглар. Кофирликларинг туфайли бузоққа ибодат қилишдек разолат қалбингларда маҳкам ўрнашиб қолди. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга айтингки, агар мўмин бўлсангизлар, Аллоҳга куфр келтиришга буюраётган иймонинглар нақадар ёмон нарсага буюряпти.Зеро,ҳақиқий иймон билан куфр ҳечқачон бир жойда жам бўлмайди

قُلْ إِن كَانَتْ لَكُمُ ٱلدَّارُ ٱلْـَٔاخِرَةُ عِندَ ٱللَّهِ خَالِصَةًۭ مِّن دُونِ ٱلنَّاسِ فَتَمَنَّوُا۟ ٱلْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ﴿٩٤﴾

Айтинг эй Муҳаммад, эй яҳудийлар, охиратдаги жаннат фақат сизларники бўлса, унга сизлардан бошқа ҳеч ким кирмайдиган бўлса, дунёнинг ғам-ташвишларидан озод бўлиб, унга тезроқ етишиш учун ўлимни орзу қилинглар- чи,агар даъвойинглар рост бўлса

وَلَن يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًۢا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٩٥﴾

Шу дунёда Аллоҳга куфр келтириш, пайғамбарларини ёлғончига чиқариш, китобларини ўзгартирибюбориш каби манфур кирдикорлари сабабли ўлимни ҳаргиз орзу қилмайдилар. Аллоҳ улар орасидаги золимларни ҳам, бошқа золимларни билибтургувчидир. Ҳаммасини амалига яраша жазолар

وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ ٱلنَّاسِ عَلَىٰ حَيَوٰةٍۢ وَمِنَ ٱلَّذِينَ أَشْرَكُوا۟ ۚ يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍۢ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِۦ مِنَ ٱلْعَذَابِ أَن يُعَمَّرَ ۗ وَٱللَّهُ بَصِيرٌۢ بِمَا يَعْمَلُونَ ﴿٩٦﴾

Эй Муҳаммад, яҳудларнинг ҳар қанча хорлик, тубанлик билан бўлса ҳам яшаб қолишни истайдиган ҳаётга очкўз одамлар эканини кўрасиз. Улар қайта тирилиш ва ҳисоб-китобга ишонадиган аҳли китоб бўлишларига қарамасдан, қайта тирилиш ва ҳисоб-китобга инонмайдиган мушриклардан-да очкўзроқ кимсалардир. Улардан бири минг йил умр кўришни истайди. Ҳар қанча умр кўрмасин, у Аллоҳнинг азобидан қутула олмайди. Аллоҳ уларнинг амалларидан огоҳ бўлиб, кўриб-билиб туради ва қилган ишларига яраша жазо ёки мукофот беради. Ҳеч нарса У Зотдан махфий эмас. و

قُلْ مَن كَانَ عَدُوًّۭا لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُۥ نَزَّلَهُۥ عَلَىٰ قَلْبِكَ بِإِذْنِ ٱللَّهِ مُصَدِّقًۭا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًۭى وَبُشْرَىٰ لِلْمُؤْمِنِينَ ﴿٩٧﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, яҳудлардан: "Фаришталар орасидаги Жаброил бизнинг душманимиз", дейдиганларига айтингки, ким Жаброилга душман бўлса, у адашгандир. Чунки Таврот ва Инжил каби ўтган китобларда ўз тасдиғини топган, яхшиликка чорлайдиган, мўминларга Аллоҳ улар учун тайёрлаб қўйган жаннат ҳақида хушхабар берадиган Қуръонни Аллоҳнингизни ила қалбингизга индирган ўша Жаброилдир. بلغ Qur’on · Tafsir و و

مَن كَانَ عَدُوًّۭا لِّلَّهِ وَمَلَـٰٓئِكَتِهِۦ وَرُسُلِهِۦ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَىٰلَ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَدُوٌّۭ لِّلْكَـٰفِرِينَ ﴿٩٨﴾

Ким Аллоҳга, Унинг малоикаларига, пайғамбарларига, Жаброил ва Мекоилдек муқарраб фаришталарига душман бўлса, Аллоҳ бундай кофирларга сизлардан ёки бошқалардан бўлишидан қатъи назар, душмандир! Кимнинг душмани Аллоҳ бўлса, унинг мағлуб бўлиши муқаррардир!

وَلَقَدْ أَنزَلْنَآ إِلَيْكَ ءَايَـٰتٍۭ بَيِّنَـٰتٍۢ ۖ وَمَا يَكْفُرُ بِهَآ إِلَّا ٱلْفَـٰسِقُونَ ﴿٩٩﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Биз сизга сиз олибкелган ваҳий ва пайғамбарликнингҳақлигини тасдиқловчи очиқ- ойдин оят-аломатлар нозил қилдик. Бу қадар очиқ, равшан, аниқ кўриниб турган аломатларга Аллоҳнинг динидан қайтганларгина куфр келтирадилар

أَوَكُلَّمَا عَـٰهَدُوا۟ عَهْدًۭا نَّبَذَهُۥ فَرِيقٌۭ مِّنْهُم ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿١٠٠﴾

Яҳудларнинг энг ёмон қилиқларидан бири қачон аҳдлашсалар, аҳдларини бузаверганлар. Жумладан, улар Тавротга иймон келтиришга аҳд қилганлар. Муҳаммад алайҳиссаломнинг пағамбарлиги Тавротда ўз тасдиғини топгач, улардан бир гуруҳи шу аҳдини буздилар. Уларнинг бўлгани шу. Аксари Аллоҳ нозил қилган ҳақиқатга иймон келтирмайдилар. Зеро, иймон аҳдга вафони тақозоэтади

وَلَمَّا جَآءَهُمْ رَسُولٌۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٌۭ لِّمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌۭ مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ كِتَـٰبَ ٱللَّهِ وَرَآءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ﴿١٠١﴾

ظهورهم كأنهم لا يعلمون Тавротдаги маълумотларга мувофиқ тарзда Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб келганида улардан бир гуруҳи рисолатдан юз ўгирдилар ва парвоҳам қилмасдан уни орқаларига отдилар. Ўзларини қўл остидаги тайёр ҳидоят ва ҳақиқатдан фойдалана билмайдиган,уларга парвоҳам қилмайдиган бир жоҳилдек тутдилар

وَٱتَّبَعُوا۟ مَا تَتْلُوا۟ ٱلشَّيَـٰطِينُ عَلَىٰ مُلْكِ سُلَيْمَـٰنَ ۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَـٰنُ وَلَـٰكِنَّ ٱلشَّيَـٰطِينَ كَفَرُوا۟ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحْرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَـٰرُوتَ وَمَـٰرُوتَ ۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌۭ فَلَا تَكْفُرْ ۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيْنَ ٱلْمَرْءِ وَزَوْجِهِۦ ۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنفَعُهُمْ ۚ وَلَقَدْ عَلِمُوا۟ لَمَنِ ٱشْتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ مِنْ خَلَـٰقٍۢ ۚ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا۟ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمْ ۚ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ ﴿١٠٢﴾

ى Аллоҳнинг динини тарк қилганларидан кейин унинг ўрнига Аллоҳнинг пайғамбари Сулаймон давридаги шайтонлар тўқиб чиқарган хурофотга эргаша бошладилар. Сулаймоннинг подшоҳлиги сеҳр билан мустаҳкам бўлган, деб ўйладилар. Аслида эса яҳудлар ўйлаганидек, Сулаймон сеҳр билан шуғулланиб, куфр келтирмаганди. Балки шайтонлар одамларга сеҳрни, Ироқда жойлашган Бобил шаҳридаги икки фаришта Ҳорут ва Морутга тушган жодуни ўргатиб, куфр келтиргандилар. Аслида бу икки фаришта одамларни синаш, имтиҳон қилиш учунгина туширилганди. Улар ўргатишдан олдин, биз синов ва имтиҳонмиз, сеҳрни ўрганиб, кофирга айланиб қолма, дея огоҳлантирардилар. Уларнинг насиҳатини олмаганлар эр билан аёли ўртасига адоват уруғини экиб, уларни ажратиб юборадиган жодуни ўрганарди. Аммо бу сеҳргарлар Аллоҳнинг изни ва хоҳиш-иродасисиз ҳеч кимга таъсир қила олмайдилар.Улар ўзларига фойда келтирадиган эмас,зарар қиладиган илмни ўрганардилар. بلغ Qur’on · Tafsir Ҳолбуки, яҳудлар Аллоҳнинг китоби эвазига сеҳрни алмаштириб оладиган кимсалар учун охиратда ҳеч қандай насиба бўлмаслигини жуда яхши билардилар. Ўзларини ўзлари нақадар ёмон нарсага сотдилар. Аллоҳнинг ваҳийси ва шариатидек покиза, буюк мақомни сеҳрдек тубан, қабиҳ матоҳга алмаштирибўтирибдилар-а. Фойда- зарарни ажрата олганларида эди, бу қадар қабиҳ ишга, очиқ залолатга қадам босмаган бўлардилар

وَلَوْ أَنَّهُمْ ءَامَنُوا۟ وَٱتَّقَوْا۟ لَمَثُوبَةٌۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ ۖ لَّوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ ﴿١٠٣﴾

Яҳудлар Аллоҳга ҳақиқий иймон келтириб,буйруқларини бажариб,тақиқларидан тийилганларида эди,Аллоҳнинг савоби улар эришган нарсалардан анча яхшироқ бўларди,фойда-зарарни ажрата билганларида

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَقُولُوا۟ رَٰعِنَا وَقُولُوا۟ ٱنظُرْنَا وَٱسْمَعُوا۟ ۗ وَلِلْكَـٰفِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ ﴿١٠٤﴾

Аллоҳ таоло мўминларни фикрни ифодалашда чиройли шакл танлашга йўллаяпти. Эй мўминлар, «Роъино» деманг. Яъни, аҳволимизни риоя қилгин. Чунки бу сўз ҳақорат маъносини ҳам англатиб, яҳудлар Пайғамбар алайҳиссаломга шу сўзни айтаётганларида айнан ўша ҳақорат маъносини назарда тутардилар. Шунинг учун Аллоҳ таоло бу сўзни ишлатишдан қайтарди ва бандаларини унинг ўрнига, айтган гапингизни тушуниб олгунимизча кутибтуринг, деган маънодаги "унзурна" сўзини ишлатишга буюрди. Бу сўзда эҳтиёт бўлиниши керак бўлган маънойўқ.Аллоҳга кофир бўлганлар учун аламли азоббордир

مَّا يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَـٰبِ وَلَا ٱلْمُشْرِكِينَ أَن يُنَزَّلَ عَلَيْكُم مِّنْ خَيْرٍۢ مِّن رَّبِّكُمْ ۗ وَٱللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِۦ مَن يَشَآءُ ۚ وَٱللَّهُ ذُو ٱلْفَضْلِ ٱلْعَظِيمِ ﴿١٠٥﴾

Аҳли китоб бўладими, мушрик бўладими, кофирлар сизларга Парвардигорингиз тарафидан озми, кўпми, бирон яхшилик нозил қилинишини истамайдилар. Аллоҳ эса пайғамбарлик, ваҳий ва иймон каби неъматларини Ўзи истаган бандасига ато этади. Аллоҳ улуғ фазл эгасидир. Бандаларидан кимга ва қандай яхшилик етган бўлса, у Аллоҳдандир. Пайғамбар алайҳиссаломнинг юборилиши ҳам, Қуръоннинг нозил қилиниши ҳам Ўша Зотнинг фазлу карамидандир

۞ مَا نَنسَخْ مِنْ ءَايَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍۢ مِّنْهَآ أَوْ مِثْلِهَآ ۗ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ ﴿١٠٦﴾

Аллоҳ таоло Қуръондан бирон оятнинг ҳукмини бекор қилса ёки бирон оятни олиб ташласа-да, кейин одамлар уни унутиб юборсалар, яқин ё узоқ келажакда ўша бекор қилинган ё унуттирилган оятдан ҳам яхшироғини ёки худди ўшандек бир оятни келтиришини баён қиляпти. Бу иш Аллоҳнинг илми ва ҳикмати билан бўлади. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ўзингизга маълумки, Аллоҳ таоло ҳар ишга қодир, хоҳлаган ишини қиладиган, истаган ҳукмини чиқарадиган Зотдир

أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلْكُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۗ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍ ﴿١٠٧﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Аллоҳ таоло еру осмонларнинг эгаси эканини, истаган ҳукмини чиқаришини, бандаларига хоҳлаган ишини буюришини,хоҳлаган ишидан қайтаришини,истаган ҳукмини чиқариб,истаганини бекор қилишини,сизлар учун Аллоҳдан бошқа бошқарадиган бошқарувчи ҳам,мудофаа қиладиган ёрдамчи ҳам йўқлигини,ҳар ишнингбошқарувчиси ва ҳар ишга қодир ягона зот эканини яхши биласиз-ку. بلغ Qur’on · Tafsir

أَمْ تُرِيدُونَ أَن تَسْـَٔلُوا۟ رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَىٰ مِن قَبْلُ ۗ وَمَن يَتَبَدَّلِ ٱلْكُفْرَ بِٱلْإِيمَـٰنِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ ﴿١٠٨﴾

Эй мўминлар, илгари Мусодан қавми ҳар нарсани сўрайверишган. Масалан: "Бизга Аллоҳни очиқ кўрсат", дебҳам сўрашган. Энди ўшаларга ўхшаб Пайғамбарингиздан ҳар нарсани сўрайверишингиз сизларга ярашмайди. Иймонни куфрга алмаштирган одам Тўғри Йўлдан озган одамдир

وَدَّ كَثِيرٌۭ مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَـٰبِ لَوْ يَرُدُّونَكُم مِّنۢ بَعْدِ إِيمَـٰنِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًۭا مِّنْ عِندِ أَنفُسِهِم مِّنۢ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ ٱلْحَقُّ ۖ فَٱعْفُوا۟ وَٱصْفَحُوا۟ حَتَّىٰ يَأْتِىَ ٱللَّهُ بِأَمْرِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ ﴿١٠٩﴾

ى ى Яҳуд ва насоролардан кўпчилиги ичларидаги ҳасадлари туфайли сизлар мўмин бўлганинглардан кейин яна қайта кофир бўлишингларни истайдилар. Улар Пайғамбар алайҳиссалом олиб келган рисолат Аллоҳ тарафидан юборилган ҳақ эканини билиб туриб шундай орзу қиладилар. Эй мўминлар, то Аллоҳнинг фармони ва ҳукми келгунига қадар уларнинг қилмишларини, нодонликлари туфайли ҳаддан ошаётганларини, ичиқораликларини кечириб тураверинглар. Аллоҳнинг фармони ва ҳукми келганда эса кофир уч ишдан бирини, яъни, ё мусулмон бўлиш, ё жизя бериш ва ё жанг қилишдан бирини танлашга мажбур бўлади. Аллоҳ ҳар ишга қодир. Улар Аллоҳни енга олмаслар

وَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ ۚ وَمَا تُقَدِّمُوا۟ لِأَنفُسِكُم مِّنْ خَيْرٍۢ تَجِدُوهُ عِندَ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌۭ ﴿١١٠﴾

Намозни ҳамма рукнлари, вожиблари ва суннатлари ила тўкис адо этинг. Мол-мулкингиздан ҳақдорларга закотини беринг. Ҳаётлик пайтингизда қанча яхши амал қилиб қолсангиз, унинг савобини Қиёмат кунида Парвардигорингиз ҳузурида топасиз ва мукофотини оласиз. Аллоҳ ҳамма қилган ишларингизни кўриб тургувчидир ва ҳаммага қилган амалига яраша жазоёки мукофот берар

وَقَالُوا۟ لَن يَدْخُلَ ٱلْجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوْ نَصَـٰرَىٰ ۗ تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ ۗ قُلْ هَاتُوا۟ بُرْهَـٰنَكُمْ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ﴿١١١﴾

Яҳудлар ҳам, насоролар ҳам, жаннат фақат бизники, дейишади. Яҳудлар, жаннатга фақат яҳудлар киради, десалар, насоролар, жаннатга фақат насоролар киради, дейдилар. Бу уларнинг пуч, хом хаёлларидир. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга раддия билдириб айтингки, даъвойингларда ҳақ бўлсангизлар, уни тасдиқлайдиган ҳужжатингларни келтиринглар. بل من أسلم وجهه لله وهومحسن فله أجره عند ربه ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون

بَلَىٰ مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُۥ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌۭ فَلَهُۥٓ أَجْرُهُۥ عِندَ رَبِّهِۦ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿١١٢﴾

Қайси тоифадан бўлишидин қатъий назар, Аллоҳга юзланиб, холис У Зот учун амал қиладиган ва шуихлоси билан бирга ибодатини Пайғамбар алайҳиссалом олибкелган кўрсатмаларга тўла мувофиқ тарзда адоэтадиган одамлар Жаннатга кирадилар. Асосийси амалининг ихлос билан ва Пайғамбар алайҳиссаломнинг кўрсатмаларига мувофиқ бўлиши. Уларнинг савоби Парвардигорининг ҳузуридадир. Уларни охиратда ҳеч қандай хавф кутаётгани йўқ. Улар шу дунёда эриша олмай қолган нарсалари учун хафа ҳам бўлмайдилар. Бу мақом Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлибюборилганларидан кейинги мусулмонларгагина насибэтди. بلغ Qur’on · Tafsir

وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ لَيْسَتِ ٱلنَّصَـٰرَىٰ عَلَىٰ شَىْءٍۢ وَقَالَتِ ٱلنَّصَـٰرَىٰ لَيْسَتِ ٱلْيَهُودُ عَلَىٰ شَىْءٍۢ وَهُمْ يَتْلُونَ ٱلْكِتَـٰبَ ۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ۚ فَٱللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ فِيمَا كَانُوا۟ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ﴿١١٣﴾

Яҳудийлар насронийларнинг дини тўғри эмас, дедилар. Насронийлар эса яҳудийларнинг дини тўғри эмас, дедилар. Ҳолбуки, ҳар иккиси ҳам улар инкор этаётган иш тўғри эканини, беистисно ҳамма пайғамбарларга бирдек иймон келтириш ҳақида буйруқ келганини ўзларининг китобларида ўқиган эдилар. Уларнинг бу ишлари ҳамма пайғамбарларни ҳам, уларга нозил қилинган китобларни ҳам ёлғон дейдиган билимсиз мушрикларнинг гапига ўхшайди. Шунинг учун Аллоҳ қиёмат куни бу тортишаётганлар ўртасида Ўзининг адолатли ҳукмини чиқаради. Бу адолат ҳақида Аллоҳ хабар бериб қўйган, яъни, нажот, Аллоҳ таоло нозил қилган нарсаларнинг беистисноҳаммасига иймон келтиришдадир

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَـٰجِدَ ٱللَّهِ أَن يُذْكَرَ فِيهَا ٱسْمُهُۥ وَسَعَىٰ فِى خَرَابِهَآ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَن يَدْخُلُوهَآ إِلَّا خَآئِفِينَ ۚ لَهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا خِزْىٌۭ وَلَهُمْ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ ﴿١١٤﴾

Аллоҳнингмасжидларидан одамларни тўсадиган, уларда бўладиган зикр, Қуръон тиловати ва ибодатга қаршилик қиладиган кимсалардан кўра золимроқ одам йўқ. Аслида улар масжидларга қилмишлари туфайли қўрқиб- қалтираб киришлари керак эди. Улар бу дунёда мўминлар тарафидан хор-шарманда қилинадилар, охиратда эса Аллоҳ тарафидан улкан азобга йўлиқадилар

وَلِلَّهِ ٱلْمَشْرِقُ وَٱلْمَغْرِبُ ۚ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا۟ فَثَمَّ وَجْهُ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ وَٰسِعٌ عَلِيمٌۭ ﴿١١٥﴾

Машриқу мағрибва улар орасидаги ҳамма нарса Аллоҳнингмулкидир. У бандаларини Ўзи истаган ишга буюради. Қайси тарафга юзлансангизлар, ўша тарафда Аллоҳни топасизлар. У сизларни Байтул-мақдис ёки Каъба тарафга юзланишга буюрса ҳам, ёки хато қилиб, ёхуд имкони йўқлиги туфайли қибладан бошқа тарафга юзланиб қолсангизлар ҳам зиёни йўқ.Чунки тарафларнингҳаммаси Аллоҳники.У бутун халқини Ўз раҳмати ва тавфиқига буркагандир.Уларнингلниятларини ҳам,амалларини ҳам билибтурадиган буюк Зотдир

وَقَالُوا۟ ٱتَّخَذَ ٱللَّهُ وَلَدًۭا ۗ سُبْحَـٰنَهُۥ ۖ بَل لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ كُلٌّۭ لَّهُۥ قَـٰنِتُونَ ﴿١١٦﴾

Яҳудлар ҳам, насоролар ҳам, мушриклар ҳам, Аллоҳнингболаси бор, дейишади. Аллоҳ бундай нуқсондан пок Зот. У махлуқотларидан беҳожат. Фарзанд тутиш эса болага муҳтожнинг иши. Осмонлару ердаги барча нарса Унинг мулки. Ҳамма халойиқ У зотнингбўйсунувчи бандалари. Уларни Ўзи истаганидек тасарруф қилади

بَدِيعُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ وَإِذَا قَضَىٰٓ أَمْرًۭا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ﴿١١٧﴾

Ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ еруосмонлар ва улар орасидаги нарсаларни йўқдан бор қилди.Аллоҳ бир ишни истаса, "Бўл", дейди ва у Аллоҳ айтганидек бўлади. Унингфармони ва ҳукмини ҳеч ким рад эта олмайди

وَقَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا ٱللَّهُ أَوْ تَأْتِينَآ ءَايَةٌۭ ۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِم مِّثْلَ قَوْلِهِمْ ۘ تَشَـٰبَهَتْ قُلُوبُهُمْ ۗ قَدْ بَيَّنَّا ٱلْـَٔايَـٰتِ لِقَوْمٍۢ يُوقِنُونَ ﴿١١٨﴾

Билимсиз аҳли китоб ва мушриклар саркашлик билан ҳақдан юз ўгириб: "Нега энди Аллоҳнинг Ўзи биз билан бевосита гаплашмайди ёки биз ҳис эта оладиган белгиларни юбормайди", дейдилар. Уларнинггаплари олдинги بلغ Qur’on · Tafsir пайғамбарларини тан олмаган халқларнинг гапларига ўхшайди. Замон ва маконлари бошқа-бошқа бўлса ҳам куфр, саркашлик, ҳаддан ошиш бобида ҳаммасининг диллари бир хил. Ҳақ бўй кўрсатган пайтида уни тан оладиган, шубҳа-гумонларга бормасдан иймон келтирадиган одам учун оят-аломатларни аниқ-равшан қилиб қўйдик

إِنَّآ أَرْسَلْنَـٰكَ بِٱلْحَقِّ بَشِيرًۭا وَنَذِيرًۭا ۖ وَلَا تُسْـَٔلُ عَنْ أَصْحَـٰبِ ٱلْجَحِيمِ ﴿١١٩﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Биз сизга шак-шубҳадан холи бўлган ҳақ динни юбордик. Токи, мўминларга жаннат хушхабарини бериб, кофирларни дўзахдан огоҳлантиринг. Сизнинг вазифангиз етказиб қўйиш, холос. Аллоҳ сизни иймон келтирмаган дўзахийлар учун жавобгар қилмайди

وَلَن تَرْضَىٰ عَنكَ ٱلْيَهُودُ وَلَا ٱلنَّصَـٰرَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ۗ قُلْ إِنَّ هُدَى ٱللَّهِ هُوَ ٱلْهُدَىٰ ۗ وَلَئِنِ ٱتَّبَعْتَ أَهْوَآءَهُم بَعْدَ ٱلَّذِى جَآءَكَ مِنَ ٱلْعِلْمِ ۙ مَا لَكَ مِنَ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍ ﴿١٢٠﴾

Аллоҳ таоло Ўзининг пайғамбарини огоҳлантириб шундай хитоб қиляпти: "Яҳудий ва насронийлар то Исломни тарк қилиб, ўшаларнинг ботил йўлларини тутмагунингизча сиздан рози бўлишмайди. Сиз уларга: "Аллоҳнинг китоби ва очиқламаларигина чин ҳидоятдир, сизларнинг йўлингиз эса ботилдир", деб айтинг. Сизларга очиқ- ойдин ҳақиқат келганидан кейин ҳам ўзингиз ёки тобеларингиздан бири уларга эргашадиган бўлса,ҳаргиз Аллоҳ тарафидан бирор мададга, қўлловга ноил бўла олмассизлар". Бу хитоб билан ҳақдан воз кечиб ботил аҳлига яқинлашиш, нақадар хатарли эканига урғу бериляпти

ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَـٰهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ يَتْلُونَهُۥ حَقَّ تِلَاوَتِهِۦٓ أُو۟لَـٰٓئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِۦ ۗ وَمَن يَكْفُرْ بِهِۦ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَـٰسِرُونَ ﴿١٢١﴾

Бу ерда Қуръони карим аҳли китоблар орасидаги ўзларига нозил қилинган китобларга ҳақиқий эргашадиган, улардаги кўрсатмаларга амал қиладиган бир тоифаҳақида сўзлаяпти. Улар ўз китобларида Муҳаммад алайҳиссаломнинг ҳақлигига далолат қилувчи аломатларни топадилар-да, ҳаялламай у зотга иймон келтирадилар. Бошқа тоифа эса саркашлик қилибўз куфрида туриболади-да, зиён-зарарга гирифтор бўлади

يَـٰبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتِىَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّى فَضَّلْتُكُمْ عَلَى ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿١٢٢﴾

Эй Бани Исроил, сизларга инъом қилганим диний ва дунёвий неъматимни, сизларни пайғамбарлик ва подшоҳлик ила ўз замонангиз аҳлидан муфаззал этганимни эсланглар

وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًۭا لَّا تَجْزِى نَفْسٌ عَن نَّفْسٍۢ شَيْـًۭٔا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌۭ وَلَا تَنفَعُهَا شَفَـٰعَةٌۭ وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ ﴿١٢٣﴾

Аллоҳнингфармонларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан ўзингизни қиёмат кунидаги азобдан асранг. Зеро, у кунда ҳеч ким ҳеч кимга ҳеч қандай фойда бера олмайди. Ҳар қанча буюк бўлмасин, ҳеч қандай тўлов қабул қилинмайди. Ҳеч кимнинг ҳеч қандай шафоати ўтмайди. У кунда ҳеч кимга Аллоҳдан ўзга мададкор бўлмайди. بلغ Qur’on · Tafsir

۞ وَإِذِ ٱبْتَلَىٰٓ إِبْرَٰهِـۧمَ رَبُّهُۥ بِكَلِمَـٰتٍۢ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّى جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًۭا ۖ قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِى ۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِى ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿١٢٤﴾

Эсланг! Аллоҳ Иброҳим алайҳиссаломни имтиҳон қилиш учун вазифалар берганди ва у киши берилган вазифаларни мукаммал тарзда адоэтганди. Шунда Аллоҳ у кишига: "Мен сени одамларга намуна қиламан, ҳамма сенинг ахлоқинг ва ишларингдан ўрнак оладиган бўлади", деди. Иброҳим алайҳиссалом: "Павардигоро, зурриётимдан ҳам одамларга ўрнак бўладиган бир намуна қилгин", дебдуо қилди. Бунга жавобан Аллоҳ: "Раҳбар- намуна қилиш борасидаги аҳдимга зурриётингданل золимлари эриша олмайди", деди

وَإِذْ جَعَلْنَا ٱلْبَيْتَ مَثَابَةًۭ لِّلنَّاسِ وَأَمْنًۭا وَٱتَّخِذُوا۟ مِن مَّقَامِ إِبْرَٰهِـۧمَ مُصَلًّۭى ۖ وَعَهِدْنَآ إِلَىٰٓ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتِىَ لِلطَّآئِفِينَ وَٱلْعَـٰكِفِينَ وَٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ ﴿١٢٥﴾

Эсланг! Аллоҳ Байтул-ҳаромни одамлар тавоф қиладиган маскан қилди. Одамларнинг қалбларини унга ошуфта қилиб қўйди. Уни кўрмаган кўргунча, кўрган ўлгунча қўмсайдиган бўлиб қолди. Тинчлик-омонлик маскани бўлдики, унда тажовуз қилиш ман қилинди. Одамларга, Каъбани қураётган Иброҳим оёғи остидаги тошни намоз учун бир макон қилиб олинглар, деди. Иброҳим ва унинг ўғли Исмоилга Байтул-ҳаромни ахлатлардан, бутлардан тозалаб, тавоф, эътикоф ва ибодат учун келадиганларга тайёрлабқўйишни тайинладик

وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِـۧمُ رَبِّ ٱجْعَلْ هَـٰذَا بَلَدًا ءَامِنًۭا وَٱرْزُقْ أَهْلَهُۥ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ مَنْ ءَامَنَ مِنْهُم بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ ۖ قَالَ وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُۥ قَلِيلًۭا ثُمَّ أَضْطَرُّهُۥٓ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلنَّارِ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ ﴿١٢٦﴾

Эй Муҳаммад алайҳиссалом, эсланг! Иброҳим Парвардигорига дуо қилиб: "Парвардигоро, Маккани тинч-осуда шаҳар қилгин, у ерда ҳеч ким ёмонликка йўлиқмасин, аҳолисидан Сенга ва охират кунига иймон келтирганларини турли хил мевалар билан ризқлантиргин", деганида Аллоҳ таоло: "Кофир бўлганларига ҳам шу дунёда оз муддатга ризқ беравераман, охиратда эса дўзах азобига гирифтор қиламан, унинг қиёмат кунида борадиган жойи нақадар ёмон жой",деганди

وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَٰهِـۧمُ ٱلْقَوَاعِدَ مِنَ ٱلْبَيْتِ وَإِسْمَـٰعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ﴿١٢٧﴾

Эсланг, эй Пайғамбар, Иброҳим билан Исмоил Каъба пойдеворини кўтараётган пайтида эгилиб, камтарлик билан: "Парвардигоро, биздан амалларимизни, жумладан, мана шу уйни қураётганимизни қабул айла, Сен дуоларимизни эшитгувчи ва ниятларимиздан ҳам,қилаётган ишларимиздан ҳам огоҳ Зотсан",дегандилар

رَبَّنَا وَٱجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَآ أُمَّةًۭ مُّسْلِمَةًۭ لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ﴿١٢٨﴾

Парвардигоро, бизни амрингга бўйсунадиганлардан, Сенга ҳеч кимни шерик қилмайдиганлардан қилгин. Зурриётимиздан ҳам Ўзингга таслим бўладиган авлодни насиб этгин. Бизга қандай ибодат қилиш йўлларини кўрсатгин. Тоат-ибодатларимиздаги айбу нуқсонларимизни кечиргин. Сен бандаларингдан тавбаларини қабул қиладиган, Раҳмли Зотсан. بلغ Qur’on · Tafsir

رَبَّنَا وَٱبْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًۭا مِّنْهُمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَـٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ ﴿١٢٩﴾

Парвардигоро, Исмоил зурриётига ўзларининг орасидан бир пайғамбар юборгинки, уларга Ўзинг нозил қилган оятларингни тиловат қилиб берсин, Қуръон ва суннатни ўргатсин ҳамда уларни ширк ва разолатдан покласин. Сен Кучли,Ғолибва ҳар бир ишингни ва ҳукмингни ҳикмат билан қиладиган Ҳакийм Зотсан

وَمَن يَرْغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبْرَٰهِـۧمَ إِلَّا مَن سَفِهَ نَفْسَهُۥ ۚ وَلَقَدِ ٱصْطَفَيْنَـٰهُ فِى ٱلدُّنْيَا ۖ وَإِنَّهُۥ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿١٣٠﴾

Иброҳим алайҳиссаломнинг динидан ўзига жабр қилиб, ҳақиқат ўрнига залолатни, азизлик турганда хорликни танлаган бефаросат, калтафаҳм одамларгина юз ўгиради. Биз уни бу дунёда пайғамбар ва дўст қилиб танладик, охиратда эса уАллоҳ топширган вазифани адоэтиб,олий мартабаларга эришган солиҳлар қаторидан жой олади

إِذْ قَالَ لَهُۥ رَبُّهُۥٓ أَسْلِمْ ۖ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿١٣١﴾

Ҳаялламай Исломга ошиққани учун Аллоҳ Иброҳимни (расул ва дўст қилиб) танлади. Парвардигори унга: "Холис Менгагина бандалик қил, Менгагина итоат эт", деганида, Иброҳим: "Бандаларнинг яратувчиси, ризқ беручиси ва ишларини бошқарибтурувчиси бўлган Аллоҳга таслим бўлдим",деганди

وَوَصَّىٰ بِهَآ إِبْرَٰهِـۧمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَـٰبَنِىَّ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصْطَفَىٰ لَكُمُ ٱلدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ ﴿١٣٢﴾

Иброҳим алайҳиссалом болаларига оламлар Парвардигорига таслим бўлишни васият қилди.Яъқубалайҳиссалом ҳам худди шундай қилди. Иккаласи ҳам болаларини чақириб, шундай дедилар: "Аллоҳ сизларга Ислом динини ихтиёр этди. Энди то ўлим келгунига қадар уни маҳкам тутиб, зоҳирда ҳам, ботинда ҳам Аллоҳга мусулмон бўлиб ўтинглар"

أَمْ كُنتُمْ شُهَدَآءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ ٱلْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنۢ بَعْدِى قَالُوا۟ نَعْبُدُ إِلَـٰهَكَ وَإِلَـٰهَ ءَابَآئِكَ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ وَإِسْحَـٰقَ إِلَـٰهًۭا وَٰحِدًۭا وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ ﴿١٣٣﴾

إبرهم وإسمعيل وإسحق إلها وحدا ونحن له مسلمون Ёки сизлар Яъқуб алайҳиссалом ўлими келган пайтда болаларидан: "Мен ўлганимдан кейин нимага ибодат қиласизлар", деб сўраган вақтида ўша ерда бўлиб, шу воқеанинг гувоҳи бўлдингларми? Ўшанда болалари: "Сизнинг ва ота-боболарингиз Иброҳим, Исмоил ва Исҳоқнинг илоҳи бўлмиш Аллоҳга ибодат қиламиз, Унга ҳеч нарсани шерик қилмаймиз, ёлғиз УнингЎзига таслим бўламиз ва бўйсунамиз", дейишганди

تِلْكَ أُمَّةٌۭ قَدْ خَلَتْ ۖ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ ۖ وَلَا تُسْـَٔلُونَ عَمَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿١٣٤﴾

Бу уммат бошқа миллатлар қатори ўтиб кетиб бўлди. Қилганини қилди. Яхши амал қилдими, ёмон амал қилдими, нима қилган бўлса, ўзига қилди. Уларнингқилган ишлари учун сизлар жавобгар бўлмайсизлар. Сизларнингқилган ишларингиз учун улар жавобгар бўлмайдилар. Ҳеч ким ҳеч кимнинг гуноҳи учун масъул бўлмайди. Ҳамма ўзи қилган ишига жавоб беради. Шундай экан, олдинги ўтганларнинг ишлари билан овора бўлиб, ўзларингизнинг амалларингизга бепарво бўлиб қолманглар. Зеро, одамга Аллоҳнинг раҳмати ва ўзининг қилган яхши амалидан бошқа ҳеч нарса асқотмайди. بلغ Qur’on · Tafsir

وَقَالُوا۟ كُونُوا۟ هُودًا أَوْ نَصَـٰرَىٰ تَهْتَدُوا۟ ۗ قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَٰهِـۧمَ حَنِيفًۭا ۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ﴿١٣٥﴾

Яҳудлар бу умматга, яҳуд бўлсангизлар, ҳидоят топасизлар, деган бўлса, насоролар, насоро бўлсангизлар, ҳидоят топасизлар, дедилар. Эй Муҳаммад алайҳиссалом, биз ботил динлардан ажралиб турадиган ҳақ динга, мушриклардан ажралибтурадиган Иброҳим динига эргашамиз, дебайтинг

قُولُوٓا۟ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيْنَا وَمَآ أُنزِلَ إِلَىٰٓ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ وَإِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ وَٱلْأَسْبَاطِ وَمَآ أُوتِىَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَمَآ أُوتِىَ ٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍۢ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ ﴿١٣٦﴾

ى Эй мўминлар, ноҳақ, пуч даъво билан юрган яҳуд ва насороларга шундай денглар: "Биз Аллоҳга, бизга нозил қилинган Қуръонга иймон келтирдик. Иброҳим алайҳиссалом ва у кишинг ўғиллари Исмоил, Исҳоқ ва Яъқуб алайҳиссаломларга нозил қилинган ҳукмларга ишондик. Яъқуб алайҳиссаломнинг авлодидан бўлган пайғамбарларга нозил қилинган ҳукмларга иймон келтирдик. Аллоҳ Мусо алайҳиссаломга берган Тавротга ва Ийсо алайҳиссаломга берган Инжилга иймон келтирдик. Аллоҳ ҳамма пайғамбарларга берган китобларга ишондик. Улардан бирортасини ажратиб, куфр келтирмаймиз. Ҳаммасига бирдек ишонамиз. Биз ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳга бўйсунувчилармиз,итоат этувчилармиз"

فَإِنْ ءَامَنُوا۟ بِمِثْلِ مَآ ءَامَنتُم بِهِۦ فَقَدِ ٱهْتَدَوا۟ ۖ وَّإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنَّمَا هُمْ فِى شِقَاقٍۢ ۖ فَسَيَكْفِيكَهُمُ ٱللَّهُ ۚ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ﴿١٣٧﴾

Яҳудлар, насоролар ва бошқа кофирлар сизларга ўхшаб иймон келтирсалар, Аллоҳ рози бўладиган тўғри йўлга ҳидоятланадилар. Иймон келтиришдан юз ўгирсалар, ҳамма пайғамбарларни ёки айримларини ёлғончига чиқарсалар, демак, уларнинг ичида гина-адоват бор. Эй Муҳаммад алайҳиссалом, сиз хафа бўлманг. Уларнинг озорларидан ҳимоя қилишга, уларга қарши сизга ёрдам беришга сиз учун Аллоҳнинг Ўзи етарлидир. Аллоҳ уларнинггап-сўзларини эшитибтурадиган, ниятларию амалларидан хабардор Зотдир

صِبْغَةَ ٱللَّهِ ۖ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ ٱللَّهِ صِبْغَةًۭ ۖ وَنَحْنُ لَهُۥ عَـٰبِدُونَ ﴿١٣٨﴾

Зоҳирда ҳам, ботинда табиатингларга мос келадиган Аллоҳнинг динини маҳкам тутинглар. Аллоҳнинг динидан ҳам гўзалроқ дин борми? Ахир у табиатга мувофиқ бўлса, фойда келтирса, зарарни даф қилса. Айтинглар: "Биз ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қиламиз. Унга ҳеч нарсани шерик қилмаймиз"

قُلْ أَتُحَآجُّونَنَا فِى ٱللَّهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ وَلَنَآ أَعْمَـٰلُنَا وَلَكُمْ أَعْمَـٰلُكُمْ وَنَحْنُ لَهُۥ مُخْلِصُونَ ﴿١٣٩﴾

Эй Муҳаммад алайҳиссалом, айтинг: "Эй аҳли китоб, Аллоҳга ва Унинг динига биздан кўра сизлар муносиброқмисизлар?Дининглар олдин келгани ва китобинглар олдин нозилбўлгани учунми?Олдин келишнинг ҳеч қандай аҳамияти йўқ. Зеро, Аллоҳ фақат сизларнинггина эмас, ҳаммамизнинг Парвардигоримиздир. Бизга ўзимизнинг амалларимиз, сизларга эса ўзларингизники. Биз қилган ишларга сизлар, сизлар қилган ишларга эса биз жавобгар эмасмиз. Ҳамма ўз қилмишига яраша жавоб беради ва жазо ёки мукофотини олади. Биз тоат- ибодатни холис Аллоҳ учун қиламиз, Унга ҳеч нарсани шерик қилмаймиз". بلغ Qur’on · Tafsir

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ وَإِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ وَٱلْأَسْبَاطَ كَانُوا۟ هُودًا أَوْ نَصَـٰرَىٰ ۗ قُلْ ءَأَنتُمْ أَعْلَمُ أَمِ ٱللَّهُ ۗ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن كَتَمَ شَهَـٰدَةً عِندَهُۥ مِنَ ٱللَّهِ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَـٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ﴿١٤٠﴾

ه Эй аҳли китоб, нималар деяпсизлар? Иброҳим, Исмоил, Исҳоқ, Яъқуб ва унинг авлодидан тарқаган пайғамбарлар яҳуд ё насроний бўлганми? Айтинг, эй Муҳаммад алайҳиссалом: "Сизлар кўпроқ биласизларми, Аллоҳми?" Агар улар ўша ўтган пайғамбарларни ўзларининг динида бўлган, десалар, бу гаплари ғирт ёлғон. Чунки уларнинг туғилиши ҳам, вафот этиши ҳам Таврот ва Инжил нозил бўлишидан олдин бўлган. Шундан кўриниб турибдики, улар Аллоҳ ва пайғамбарлар ҳақида ёлғон гапиряптилар. Улар ўзларига нозил қилинган ҳақиқатни яширяптилар. Аллоҳ тарафидан берилган гувоҳликни яширган кимсадан кўра золимроқ кимса йўқ. Аҳли китоблар шу ишни қилдилар. Аллоҳ сизлар қилаётган ишлардан ғофил эмас. Ҳаммасини кўриб-билибтурибди. Ўша ишларингизнинг жазоёки мукофотини яқинда беради

تِلْكَ أُمَّةٌۭ قَدْ خَلَتْ ۖ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ ۖ وَلَا تُسْـَٔلُونَ عَمَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿١٤١﴾

У уммат бошқа миллатлар қатори ўтиб кетиб бўлди. Қилганини қилди. Яхши амал қилдими, ёмон амал қилдими, нима қилган бўлса, ўзига қилди. Уларга ўзларининг амаллари, сизларга эса ўзларингизники. Уларнинг қилган ишлари учун сизлар жавобгар бўлмайсизлар. Сизларнингқилган ишларингиз учун улар жавобгар бўлмайдилар. Ҳеч ким ҳеч кимнинггуноҳи учун масъул бўлмайди. Ҳамма ўзи қилган ишига жавобберади

۞ سَيَقُولُ ٱلسُّفَهَآءُ مِنَ ٱلنَّاسِ مَا وَلَّىٰهُمْ عَن قِبْلَتِهِمُ ٱلَّتِى كَانُوا۟ عَلَيْهَا ۚ قُل لِّلَّهِ ٱلْمَشْرِقُ وَٱلْمَغْرِبُ ۚ يَهْدِى مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ ﴿١٤٢﴾

Яҳуд ва уларга ўхшаган мунофиқлардан эси паст, нодон-жоҳиллари: "Мусулмонларни олдинги қибласи бўлмиш Байтул-Мақдисдан нима юз ўгиртирди экан", дейишади. Айтинг, эй Муҳаммад алайҳиссалом: "Машриқу мағриб ва улар орасидаги барча нарсалар Аллоҳнингмулкидир.Истаган одамини истаган тарафига қаратади.Ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ Ўзи хоҳлаган бандасини қинғирлик ва эгриликдан холи бўлган тўғри йўлга бошлайди

وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَـٰكُمْ أُمَّةًۭ وَسَطًۭا لِّتَكُونُوا۟ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ وَيَكُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًۭا ۗ وَمَا جَعَلْنَا ٱلْقِبْلَةَ ٱلَّتِى كُنتَ عَلَيْهَآ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَن يَتَّبِعُ ٱلرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ ۚ وَإِن كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى ٱلَّذِينَ هَدَى ٱللَّهُ ۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَـٰنَكُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿١٤٣﴾

ى Сизларга Ўзимизга маъқул бўлган қиблани тайинлаб берганимиз каби сизларни ақидалар, ибодатлар ва муомалалар борасида бутун умматлар орасидаги ўрта миллат қилдик. Токи, пайғамбарлар Аллоҳнинг фармонларини умматларга етказганларига сизлар гувоҳ бўласизлар, пайғамбарларнинг ўзлари эса сизларга етказганларига гувоҳ бўладилар. Сизларни юзланиб турган қибланглар Байтул-Мақдисдан Каъба тарафига буришимизнинг сабаби Аллоҳнинг шариатига ким рози бўлиб, дарҳол унга бўйсунади-ю, яна ким ҳавойи нафсига эргашиб, Аллоҳнинг шариатидан юз ўгириб, динидан қайтади, шуни аниқлаш эди. Шубҳасиз, қибланинг ўзгартирилиши оғир иш. Лекин Аллоҳ чин иймон билан сийлаган бандалари учун оғир эмас. Аллоҳ бандаларига қайси бир ишни ҳукм қилса, унда етук ҳикматлар бор. Аллоҳ сизларнинг иймонларингизни ҳам, қибла ўзгаришидан олдин ўқиган намозларингизни ҳам зое қилмайди. Аллоҳ инсонларга меҳрибон ва раҳмлидир. Уларга ишларни оғирлаштирибҳам юбормайди,қилган амалларинингсавобларини зое ҳам қилмайди. بلغ Qur’on · Tafsir

قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِى ٱلسَّمَآءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةًۭ تَرْضَىٰهَا ۚ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُۥ ۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَـٰفِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ ﴿١٤٤﴾

ه يعملون Эй Муҳаммад алайҳиссалом, қибланинг ўзингиз ёқтирадиган тарафга ўзгартирилиши ҳақида ваҳий нозил бўлишини истаб, юзингиз самосари бурилганини, осмон тарафга боқаётганингизни кўрдик. Биз сизни албатта ўша ўзингиз ёқтирадиган тарафга, яъни, Байтул-Мақдисдан Байтул-Ҳаром тарафга буриб қўямиз. Бас юзингизни Маккаи мукаррамадаги Байтул-Ҳаром тарафига буринг. Эй мўминлар, сизлар ҳам намоз ўқиётган пайтингизда юзингизни ўша тарафга буринглар.Яҳуд ва насоролардан бўлган аҳли китоблар қибланингўзгартирилиши уларни яратган ва ишларини бошқариб турган Аллоҳ тарафидан нозил қилинган ҳақ эканини биладилар. Чунки бу иш уларнинг китобларида битилган. Аллоҳ ҳақдан юз ўгираётган ўша бадбахтлардан ғофил эмас. Ҳар қандай нуқсондан пок У Зот ҳаммасини кўриб-билибтурибди.Яқинда ҳаммасига қилмишларига яраша жазосини беради

وَلَئِنْ أَتَيْتَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ بِكُلِّ ءَايَةٍۢ مَّا تَبِعُوا۟ قِبْلَتَكَ ۚ وَمَآ أَنتَ بِتَابِعٍۢ قِبْلَتَهُمْ ۚ وَمَا بَعْضُهُم بِتَابِعٍۢ قِبْلَةَ بَعْضٍۢ ۚ وَلَئِنِ ٱتَّبَعْتَ أَهْوَآءَهُم مِّنۢ بَعْدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلْعِلْمِ ۙ إِنَّكَ إِذًۭا لَّمِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿١٤٥﴾

Аллоҳга қасамки, эй Муҳаммад алайҳиссалом, яҳуд ва насоролардан бўлган аҳли китобларга қибланинг ўзгартирилишига доир ҳамма оят-аломатларни, очиқ-равшан ҳужжатларни келтирсангиз ҳам улар сизнинг қиблангизга юзланмаслар. Чунки улар сиз олиб келган ваҳийга саркашлик қиладилар, ҳаққа эргашишдан ўзларини катта оладилар. Энди Аллоҳ сизни буриб қўйганидан кейин сиз ҳам уларнинг қибласига ҳаргиз юзланмайсиз. Улар ҳатто бир-бирларининг қибласига ҳам юзланмаслар. Негаки, улардан ҳар бири бошқасини кофирга чиқаради. Энди сизга ҳар қандай шубҳадан холи соғлом илм келиб турганидан кейин ҳам қибла ва бошқа шариатлару ҳукмлар борасида уларнинг ҳавойи нафсларига эргашадиган бўлсангиз, ҳидоятни ташлаб, ҳавойи нафсга эргашган золимлардан бўлиб қоласиз. Пайғамбар алайҳиссаломга қарата қилинаётган бу хитоб уларга эргашиш нақадар қабиҳ эканини кўрсатиб бериш учун бўляпти, холос. Аслида эса Аллоҳ Ўз пайғамбарини бундай қабоҳатдан албатта асрайди.Айни дамда буогоҳлантириш узотдан кейин келадиган уммат учун ҳамдир

ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَـٰهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ يَعْرِفُونَهُۥ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَآءَهُمْ ۖ وَإِنَّ فَرِيقًۭا مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ ٱلْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ﴿١٤٦﴾

Яҳуд ва насоролардан бўлган аҳли китобларнинг олимлари қибланинг ўзгартирилиши Муҳаммад алайҳиссаломнинг пайғамбарлигига далолат қилувчи аломатлардан бири эканини яхши биладилар. Улар бу ҳақиқат билан худди ўз фарзандларини бошқалардан ажрата оладигандек яхши танишлар. Шунга қарамасдан, улардан бир тоифаси ҳасад қилганларидан билибтурибҳақни яширадилар

ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ ۖ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُمْتَرِينَ ﴿١٤٧﴾

Бу ҳақ Парвардигорингиз тарафидандир. Шундай экан, эй Муҳаммад алайҳиссалом, ҳаргиз шубҳа қила кўрманг!

وَلِكُلٍّۢ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا ۖ فَٱسْتَبِقُوا۟ ٱلْخَيْرَٰتِ ۚ أَيْنَ مَا تَكُونُوا۟ يَأْتِ بِكُمُ ٱللَّهُ جَمِيعًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ ﴿١٤٨﴾

Ўтган умматлардан ҳар биринингҳиссий бўлсин, маънавий бўлсин, ўз юзланадиган жиҳати бор. Қибла борасида ҳам, Аллоҳнинг шариати борасида ҳам умматларнинг ихтилофи шулар жумласидандир. Модомики, Аллоҳнинг буйруғи ва шариати билан бўлаётган экан,жиҳатларнингхилма-хиллиги зарар қилмайди.Шундай экан,эй بلغ Qur’on · Tafsir мўминлар, бўйнингизга юклатилган вазифалар бўлмиш яхшиликларни қилишга шошилаверинг. Қаерда бўлсангиз ҳам Аллоҳ қиёмат кунида ҳаммангизни бир жойга тўплайди ва амалларингизга яраша жазоёки мукофот беради. Аллоҳ ҳар ишга қодирдир. Сизларни тўплаш ва жазолаш ёки мукофотлаш У Зот учун оғир иш эмас

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۖ وَإِنَّهُۥ لَلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَـٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ﴿١٤٩﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, қаерда бўлманг, қайси тарафдан чиқманг, намоз ўқимоқчи бўлсангиз, Масжидул- Ҳаром тарафга юзланинг. Саҳобаларингиз ҳам шундай қилсинлар. Шундай қилиш Парвардигорингиз тарафидан сизга юборилган ваҳийдир. Аллоҳ сизлар қилаётган ишдан ғофил эмас. У Зот ҳамма ишларингизни кўриб-билиб туради ва амалларингизга яраша жазоёки мукофот беради

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُۥ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَٱخْشَوْنِى وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِى عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿١٥٠﴾

Эй Пайғамбар, намоз ўқиш учун қайси тарафдан чиқиб келсангиз ҳам Масжидул-ҳаром тарафга юзланинг. Эй мўминлар, намоз ўқимоқчи бўлган пайтингизда сизлар ҳам юзингизни Каъба тарафга буринглар. Токи, одамларда сизларга қарши бирон ҳужжат қолмасин. Фақат золим кимсалар саркашлигида давом этиб, сизларга қарши энг заиф ҳужжатни ҳам келтираверадилар. Улардан эмас, Парвардигорингиздан қўрқинглар - буйруқларини бажаринглар ва тақиқларидан тийилинглар. Зеро, Аллоҳ сизларга Ўз неъматини тўла қилиб бериш, сизларни бошқа умматлардан ажратиб олиш ва энг улуғ қиблага ҳидоят қилиб қўйиш учун Каъба тарафга юзланишни шариатлаштирди

كَمَآ أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًۭا مِّنكُمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْكُمْ ءَايَـٰتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُم مَّا لَمْ تَكُونُوا۟ تَعْلَمُونَ ﴿١٥١﴾

تعلمون Шунингдек, сизларга яна бир неъматни ҳам ато этдик. Яъни, сизларга ўзларингиздан бир пайғамбар юбордик. У сизларга оятларимизни ўқиб беради. Сизларни яхши, эзгу ишларга буюриб ва ёвузлик, разилликдан қайтариб, қалбингларни поклайди. Сизларга Қуръонни ва Суннатни ўргатади. Диний бўлсин, дунёвий бўлсин, билмаган ишларингизда таълим беради

فَٱذْكُرُونِىٓ أَذْكُرْكُمْ وَٱشْكُرُوا۟ لِى وَلَا تَكْفُرُونِ ﴿١٥٢﴾

Қалбларингиз ва бошқа аъзоларингиз билан мени эсланглар. Шунда мен ҳам сизларни мақташ ва Ўз ҳимоямга олиш билан эслайман. Амал қандай бўлса, жазо ёки мукофот ҳам ўшанга яраша бўлади. Сизларга берган неъматларим учун Менга шукр қилинглар, нонкўрлик қилиш ва ҳаромдан тап тортмаслик билан Менга куфр келтирманглар

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱسْتَعِينُوا۟ بِٱلصَّبْرِ وَٱلصَّلَوٰةِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ ﴿١٥٣﴾

Эй иймон келтирганлар, Менга тоат қилиш ва фармонимга бўйсунишда сабр ва намоз билан мадад сўранглар. Аллоҳ сабр қилгувчилар билан биргадир.Уларни яхши ишларга муваффақ айлайди ва уларга мадад беради. بلغ Qur’on · Tafsir

وَلَا تَقُولُوا۟ لِمَن يُقْتَلُ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمْوَٰتٌۢ ۚ بَلْ أَحْيَآءٌۭ وَلَـٰكِن لَّا تَشْعُرُونَ ﴿١٥٤﴾

Эй мўминлар, Аллоҳ йўлида жиҳод қилиб ҳалок бўлганларни бошқа ўликларга ўхшаган ўликлар, дея кўрманглар. Йўқ, улар Парвардигорлари наздида тирикдирлар. Лекин сизлар уларнинг ҳаётини идрок қила олмайсизлар. Чунки у ўзига хос бир ҳаёт бўлиб, уни Аллоҳ таоло тарафидан келадиган бир ваҳий билангина билиш мумкин бўлади

وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْءٍۢ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَٱلْجُوعِ وَنَقْصٍۢ مِّنَ ٱلْأَمْوَٰلِ وَٱلْأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ ﴿١٥٥﴾

Сизларни душмандан хавфсираш, озуқанинг етишмаслиги сабабли келган очлик, мол-дунё танқислиги ва уни топишдаги машаққатлар, офатлар ёки Аллоҳ йўлида шаҳид бўлиш туфайли жонларнинг қирилиши ҳамда ерда ўсадиган меваларнинг камлиги каби турли хил мусибатлар билан синаймиз. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, шу мусибатларга сабр қилувчиларга хушхабар берингки, Аллоҳ бу дунёда ҳам, охиратда ҳам уларнинг ишини ўнглайди

ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَـٰبَتْهُم مُّصِيبَةٌۭ قَالُوٓا۟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ ﴿١٥٦﴾

Уларга шу мусибатлардан биронтаси етса, тақдирга рози ва таслим бўлиб шундай дейдилар: "Биз Аллоҳнинг мулкимиз. Бизни Ўзи истаганича тасарруф қилаверади. Қиёмат куни Унга қайтамиз. Бизни яратган ҳам, Ўз фазлу карами ила бизга турли хил неъматларни ато этган ҳам УнингЎзидир. Оқибатимиз ва қайтибборар жойимиз ҳам Унгадир"

أُو۟لَـٰٓئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَٰتٌۭ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌۭ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُهْتَدُونَ ﴿١٥٧﴾

Бу сифатга эга бўлганларни малаи аълода (самодаги олий жамоада) Аллоҳ мақтайди, улар устига Ўзининг раҳматини ёғдиради. Ҳақ йўлга ҳидоят топганлар ана ўшалардир

۞ إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ ۖ فَمَنْ حَجَّ ٱلْبَيْتَ أَوِ ٱعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا ۚ وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًۭا فَإِنَّ ٱللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ ﴿١٥٨﴾

Каъба яқинидаги икки машҳур Сафо ва Марва тоғлари шариатнинг зоҳирий белгиларидан. Ҳаж ва умра ибодатига борганлар улар орасида саъй (ҳаракат, яъни, юриш ёки енгил югуриш) қиладилар. Бу амал Исломдан олдин жоҳилиятда ҳам бўлгани учун саҳобалар уни қилишга иккиланганлар.Оятдаги уни қилган одамга гуноҳ йўқ, дейилиши шундан. Аллоҳ таолобу амалнингҳажибодатларидан эканини баён қилди. Энди ким ўз ихтиёри билан ихлос қилиб, мустаҳаб(қилса савоб, қилмаса гуноҳ йўқ) амалларни қилса, Аллоҳ унингсавобини кўп қилибберади, амалини қабул қилади ва мукофотлайди. Аллоҳ яхши амал қилганни ҳам, савобга ким лойиқлигини ҳам биладиган Зотдир

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَآ أَنزَلْنَا مِنَ ٱلْبَيِّنَـٰتِ وَٱلْهُدَىٰ مِنۢ بَعْدِ مَا بَيَّنَّـٰهُ لِلنَّاسِ فِى ٱلْكِتَـٰبِ ۙ أُو۟لَـٰٓئِكَ يَلْعَنُهُمُ ٱللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ ٱللَّـٰعِنُونَ ﴿١٥٩﴾

Биз Муҳаммад алайҳиссаломнинг ҳақ пайғамбар эканига далолат қилувчи ҳужжатларни яҳуд ва насороларнинг китобларида очиқ баён қилганмиз. Энди шу ҳужжатларни яширган яҳуд, насорова бошқаларни Аллоҳ Ўз بلغ Qur’on · Tafsir раҳматидан қувади. Фаришталар, пайғамбарлар ва ҳамма одамлар, Аллоҳнинг раҳматидан қувилсин, дея уларни дуойибад қиладилар

إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُوا۟ وَأَصْلَحُوا۟ وَبَيَّنُوا۟ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ ۚ وَأَنَا ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ﴿١٦٠﴾

Очиқ оятларни яширганидан пушаймон бўлиб, ўзларининг зоҳирий ва ботиний ишларини ислоҳ қилган, ўзлари яширган ҳақиқат ва ҳидоятни баён қилган кишилар бундан мустасно. Уларнинг Мен сари, Менга итоат қилиш сари қайтганларини қабул қиламан. Мен тавба қилувчининг тавбасини қабул қиладиган, бандаларига Раҳмли Зотман

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَمَاتُوا۟ وَهُمْ كُفَّارٌ أُو۟لَـٰٓئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ ٱللَّهِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلنَّاسِ أَجْمَعِينَ ﴿١٦١﴾

Куфр келтириб, кейин тавба қилмасдан, кофир ҳолида дунёдан ўтиб кетганларга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва одамларнинг лаънати бўлгай! Аллоҳнинг лаънати Ўз раҳматидан қувиш бўлса, фаришталар ва одамларнинг лаънати Аллоҳнинг раҳматидан қувилсин, даф бўлсин, дея дуойибад қилишларидир

خَـٰلِدِينَ فِيهَا ۖ لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ ٱلْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنظَرُونَ ﴿١٦٢﴾

Бу лаънат уларга бир тамғадек ёпишиб қолади. Қиёмат кунида уларга азоб бир кун ҳам енгиллатилмайди ва ҳеч қандай муҳлат берилмайди

وَإِلَـٰهُكُمْ إِلَـٰهٌۭ وَٰحِدٌۭ ۖ لَّآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلرَّحْمَـٰنُ ٱلرَّحِيمُ ﴿١٦٣﴾

Эй одамлар, сизларнинг ҳақиқий маъбудингиз Ўз зотию сифатларида биттадир, якка-ягонадир. Ундан ўзга ҳақиқий маъбуд йўқдир.У Меҳрибон ва Раҳмлидир.Бандаларига сон-саноқсиз неъматлар атоэтган Зотдир

إِنَّ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱخْتِلَـٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ وَٱلْفُلْكِ ٱلَّتِى تَجْرِى فِى ٱلْبَحْرِ بِمَا يَنفَعُ ٱلنَّاسَ وَمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مِن مَّآءٍۢ فَأَحْيَا بِهِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٍۢ وَتَصْرِيفِ ٱلرِّيَـٰحِ وَٱلسَّحَابِ ٱلْمُسَخَّرِ بَيْنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ لَـَٔايَـٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يَعْقِلُونَ ﴿١٦٤﴾

له ء Еру осмонларнинг яратилишида, улар орасидаги ажойиботларда, кеча ва кундузнинг тинимсиз алмашиниб туришида, денгизларда одамларга керакли озиқ-овқат, кийим-кечак ва бошқа нарсаларни ташиб юрадиган кемаларда, Аллоҳ осмондан ёмғир ёғдириб, ўлик ерга жон бахш этгани, яйловлару ўтлоқларнинг ҳосил бўлиши ва турли жониворларнинг пайдо бўлишида, шамолнинг ҳали у томонга, ҳали бу томонга эсишида, само билан замин орасида бўйсундириб қўйилган булутнинг сузиб юришида ақлини ишлата биладиган, ҳужжат нималигини англай оладиган одамлар учун ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳнингякка-ягона эканига далолат қилувчи оят-аломатлар бор. بلغ Qur’on · Tafsir ب

وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَندَادًۭا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ ٱللَّهِ ۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَشَدُّ حُبًّۭا لِّلَّهِ ۗ وَلَوْ يَرَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓا۟ إِذْ يَرَوْنَ ٱلْعَذَابَ أَنَّ ٱلْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًۭا وَأَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعَذَابِ ﴿١٦٥﴾

ه Шунча оят-аломатларга қарамасдан, айрим одамлар Аллоҳдан бошқаларни ҳам ўзларига илоҳ қилиб оладилар. Уларни худди Аллоҳни яхши кўргандек яхши кўрадилар. Мўминлар эса Аллоҳни улар маъбудаларини яхши кўрганидан кўра кўпроқ яхши кўрадилар. Чунки мўминлар Аллоҳни хурсандлигу хафаликда яхши кўрсалар, улар маъбудаларини фақат хурсандликда яхши кўрадилар. Бирон қайғуга ботганларида эса ўша маъбудаларини қўйиб, ёлғиз Аллоҳгагина дуо-тазарру қила бошлайдилар. Улар бу қилган гуноҳлари ва ширклари туфайли охиратда ҳоллари нима кечишини билганларида эди, ҳамма қувват Аллоҳники эканини ва осийларга нисбатан Аллоҳнинг азоби жуда қаттиқ эканини билган ва ширк келтирмаган бўлардилар

إِذْ تَبَرَّأَ ٱلَّذِينَ ٱتُّبِعُوا۟ مِنَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوا۟ وَرَأَوُا۟ ٱلْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ ٱلْأَسْبَابُ ﴿١٦٦﴾

Қиёмат даҳшатини, у куннинг нақадар оғирлигини, нажот эшиклари тақа-тақ беркилганини кўрган пешволар, раҳбарлар ўзларига эргашган тобеларидан юз ўгирадилар

وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوا۟ لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةًۭ فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا۟ مِنَّا ۗ كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ ٱللَّهُ أَعْمَـٰلَهُمْ حَسَرَٰتٍ عَلَيْهِمْ ۖ وَمَا هُم بِخَـٰرِجِينَ مِنَ ٱلنَّارِ ﴿١٦٧﴾

Ўшанда заиф тобелар: "Қани энди дунёга қайтсак ва пешволар биздан юз ўгирганидек, биз ҳам улардан юз ўгирсак", деб қолишади. Аллоҳ уларга охиратдаги азоб билан бирга раҳбарларга ноҳақ ишларда эргашишнинг оқибати қанчаларو надомат ва қайғубўлишини ҳам кўрсатди.Энди улар дўзахдан ҳечқачон чиқа олмайдилар

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ كُلُوا۟ مِمَّا فِى ٱلْأَرْضِ حَلَـٰلًۭا طَيِّبًۭا وَلَا تَتَّبِعُوا۟ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيْطَـٰنِ ۚ إِنَّهُۥ لَكُمْ عَدُوٌّۭ مُّبِينٌ ﴿١٦٨﴾

Эй инсонлар, ҳайвон бўладими, ўсимлик бўладими, дарахт бўладими, ҳалолларини ҳалол йўл билан топиб енглар. Сизларни аста-секин йўлдан оздирадиган шайтоннинг васвасаларига учманглар. У сизларга очиқ-ойдин душмандир. Адаштириш ва озор беришга ҳарис бўлибтурган душманга эргашиш ақлли одамнингиши эмас

إِنَّمَا يَأْمُرُكُم بِٱلسُّوٓءِ وَٱلْفَحْشَآءِ وَأَن تَقُولُوا۟ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿١٦٩﴾

У сизларни ёмон оқибатларга олиб келадиган ишларга, катта-катта гуноҳларга етаклайди ҳамда билиб-билмай ақида ва шариат ишларига аралашиб, Аллоҳ шаънида билмаган нарсаларингизни гапиришга ундайди

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّبِعُوا۟ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُوا۟ بَلْ نَتَّبِعُ مَآ أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ ءَابَآءَنَآ ۗ أَوَلَوْ كَانَ ءَابَآؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْـًۭٔا وَلَا يَهْتَدُونَ ﴿١٧٠﴾

يهتدون У кофирларга, Аллоҳ нозил қилган ҳидоят ва нурга эргашинглар, дейилса, ота-боболаримизнинг эътиқодлари ва урф-одатларига эргашамиз, дейишади. Ақлини ишлата билмаган, ҳидоят ва нурни кўра олмаган, Аллоҳ рози бўладиган ҳақиқатга ҳидоят топа олмаган ўша ота-боболарига эргашадиларми?! بلغ Qur’on · Tafsir

وَمَثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ كَمَثَلِ ٱلَّذِى يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَآءًۭ وَنِدَآءًۭ ۚ صُمٌّۢ بُكْمٌ عُمْىٌۭ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ ﴿١٧١﴾

Кофирларнинг ўша ота-боболарига эргашиши манзараси чўпоннинг ҳайвонларига қарата қичқириши манзарасига ўхшайди. Ҳайвонлар унинговозини эшитадилар-у, маъносини тушунмайдилар. Кофирлар ҳам ҳақни эшитмайдиган кар, ҳақни гапирмайдиган гунг ва ҳақни кўрмайдиган кўрлардир. Шунинг учун уларни ҳаққа даъват қилиш бефойда.Барибир маъносини тушуна олмайдилар

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُلُوا۟ مِن طَيِّبَـٰتِ مَا رَزَقْنَـٰكُمْ وَٱشْكُرُوا۟ لِلَّهِ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ ﴿١٧٢﴾

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашган мўминлар, Аллоҳ сизларга ҳалол қилиб берган покиза ризқлардан енглар ва бу неъматлар учун зоҳирда ҳам, ботинда ҳам Аллоҳга шукр қилинглар. Буйруғини бажариб, тақиқидан тийилиш шукр қилишнинг бир кўринишидир. Агар ҳақиқатан Аллоҳгагина ибодат қилиб, Унга ҳеч нарсани ширк келтирмаётган бўлсанглар,шукрни канда қилманглар

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ ٱلْمَيْتَةَ وَٱلدَّمَ وَلَحْمَ ٱلْخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ بِهِۦ لِغَيْرِ ٱللَّهِ ۖ فَمَنِ ٱضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍۢ وَلَا عَادٍۢ فَلَآ إِثْمَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌ ﴿١٧٣﴾

Аллоҳ таоло озиқ-овқатлардан ношаръий ва Аллоҳдан бошқанинг номига атаб сўйилган ҳайвон гўштини, тўнғиз гўштини ва оққан қонни ҳаром қилди. Энди ким мажбур бўлиб қолса, зарурат бўлмаса емаслиги, зарурат бўлиб қолганда эса ҳаддини билиб ейиши шарти билан унга гуноҳ йўқ. Аллоҳ тавба қилган бандаларини кечирадиган Раҳмли Зот.Мажбур бўлганидан ҳаром луқмани еган бандасини кечириши раҳматинингбир кўринишидир

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلْكِتَـٰبِ وَيَشْتَرُونَ بِهِۦ ثَمَنًۭا قَلِيلًا ۙ أُو۟لَـٰٓئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِى بُطُونِهِمْ إِلَّا ٱلنَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿١٧٤﴾

Аллоҳ нозил қилган китобларни ва улардаги Муҳаммад алайҳиссаломнинг ҳақиқий пайғамбар эканини исботловчи ҳужжатларни яширган ва уни лавозим, обрў ва мол-давлат каби арзимас чақага сотган яҳуд ва насороларнинг қоринларидаги еганлари ўт бўлади, олов бўлади. Яъни, қоринларига ўт билан, олов билан азобланишга сабаб бўладиган нарсаларни ейдилар. Қиёмат куни Аллоҳ улар билан гаплашмайди, яъни, уларга ёқадиган тарзда гаплашмайди, балки, ҳолини абгор қиладиган тарзда гаплашади. Улар ҳақида яхши гап айтмайди,уларни оқламайди.Улар учун аламли азоббордир

أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشْتَرَوُا۟ ٱلضَّلَـٰلَةَ بِٱلْهُدَىٰ وَٱلْعَذَابَ بِٱلْمَغْفِرَةِ ۚ فَمَآ أَصْبَرَهُمْ عَلَى ٱلنَّارِ ﴿١٧٥﴾

Одамларга зарур бўлган маълумотларни яширган у бадбахтлар шу қилмишлари туфайли ҳидоят эвазига залолатни, Аллоҳнинг мағфирати эвазига азобини сотиб олганлардир. Жаҳаннам ўтига мунча сабр-тоқатли эканлар-а?Ана шу сабрларига ишониб, бўлажак азобга парвоқилмай юрибдилармикин? بلغ Qur’on · Tafsir

ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ نَزَّلَ ٱلْكِتَـٰبَ بِٱلْحَقِّ ۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ ٱخْتَلَفُوا۟ فِى ٱلْكِتَـٰبِ لَفِى شِقَاقٍۭ بَعِيدٍۢ ﴿١٧٦﴾

Илм ва ҳидоятни яширганлари учун жазога йўлиқишларинингсабаби шуки, Аллоҳ илоҳий китобларни ҳақ билан нозил қилди. Шунинг ўзи уларни яширмасдан етказишни тақозо қилади. Илоҳий китоблар борасида ихтилоф қилиб, бирига ишониб, бошқасига ишонмаганлар ҳақиқатнинг кўчасидан ҳам ўта олмасдан, талашиб-тортишиш ботқоғига ботиб юраверадилар

۞ لَّيْسَ ٱلْبِرَّ أَن تُوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ ٱلْمَشْرِقِ وَٱلْمَغْرِبِ وَلَـٰكِنَّ ٱلْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلْكِتَـٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ وَءَاتَى ٱلْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ ذَوِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينَ وَٱبْنَ ٱلسَّبِيلِ وَٱلسَّآئِلِينَ وَفِى ٱلرِّقَابِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَـٰهَدُوا۟ ۖ وَٱلصَّـٰبِرِينَ فِى ٱلْبَأْسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَحِينَ ٱلْبَأْسِ ۗ أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُوا۟ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُتَّقُونَ ﴿١٧٧﴾

ى ى و Аллоҳнинг наздида яхшилик машриқ ёки мағриб тарафга юзланишнинг ўзи эмас. Ҳақиқий яхшилик Аллоҳнинг ягоналигига, охират кунига, фаришталар, нозил қилинган китоблар ва пайғамбарларнинг ҳаммасига иймон келтирмоқ, ўз молидан яхши кўришига қарамасдан, қариндошларга, етим-есирларга, муҳтожларга, юрти ва оиласидан айрилиқдаги ғариб-ғураболарга,ночорлигидан тиланчилик қилишга мажбур бўлаётганларга,қуллар ва асирларни озод қилишга сарфлаш ҳамда намозни тўкис адо этиш, закот бериш, аҳдга вафо қилиш, камбағаллик, қийинчилик ва касалликка сабр қилиш, шиддатли жанг кетаётган пайтда қочмасликдир. Мана шундай сифатларга эга бўлганлар иймонию амалида Аллоҳга садоқат кўрсатган, Парвардигорнинг буйруқларию тақиқларига сўзсиз бўйсунадиган чин тақводорлардир

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِصَاصُ فِى ٱلْقَتْلَى ۖ ٱلْحُرُّ بِٱلْحُرِّ وَٱلْعَبْدُ بِٱلْعَبْدِ وَٱلْأُنثَىٰ بِٱلْأُنثَىٰ ۚ فَمَنْ عُفِىَ لَهُۥ مِنْ أَخِيهِ شَىْءٌۭ فَٱتِّبَاعٌۢ بِٱلْمَعْرُوفِ وَأَدَآءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَـٰنٍۢ ۗ ذَٰلِكَ تَخْفِيفٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ وَرَحْمَةٌۭ ۗ فَمَنِ ٱعْتَدَىٰ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ ﴿١٧٨﴾

ى ذلك فلهعذاب أليم Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашган кимсалар, сизларга бировни қасддан душманлик қилиб ўлдирган одамга ўша жиноятига яраша жазо бериш, яъни, уни қатл қилиш фарз қилинди. Ҳурга ҳур, қулга қул, аёлга аёл. Агар марҳумнингўзи вафотидан олдин ёки унингэгалари хун эвазига кечирибюборсалар, хунни талаб қилишда ўлик эгалари ҳам, уни тўлашда қотил ҳам яхшилик йўлини тутсинлар. Ўлик эгалари қотилга озор-азият етказмасинлар, қотил ҳам ўз навбатида хунни чўзмасдан, пайсалга солмасдан ўз вақтида тўласин. Мана шу кечириш ва хун тўлаш Парвардигорингизнинг сизларга кўрсатган марҳамати ва берган енгиллигидир. Энди ким кечириб ва хунни олиб бўлганидан кейин яна қотилга тажовуз қилса, унинг учун Аллоҳ таоло тарафидан аламли азоб бордир

وَلَكُمْ فِى ٱلْقِصَاصِ حَيَوٰةٌۭ يَـٰٓأُو۟لِى ٱلْأَلْبَـٰبِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿١٧٩﴾

Аллоҳ шариатлаштирган қасосда сизлар учун ҳаёт бор. Шу иш туфайли ноҳақ қонлар тўкилмайди, ўзаро душманлашиш барҳам топади. Буни Аллоҳнинг шариатига бўйсунадиган, Унинг буйруқларига амал қиладиган тақводор оқиллар идрок этадилар. بلغ Qur’on · Tafsir

كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ ٱلْمَوْتُ إِن تَرَكَ خَيْرًا ٱلْوَصِيَّةُ لِلْوَٰلِدَيْنِ وَٱلْأَقْرَبِينَ بِٱلْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى ٱلْمُتَّقِينَ ﴿١٨٠﴾

Биронтангизда ўлим аломатлари кўринса ва у кўп мол-давлат қолдираётган бўлса, шариат белгилаб қўйган миқдордан оширмасдан, яъни, ҳамма бойлигининг учдан бирини ёки ундан озроғини ота-онаси ва яқин қариндошларига васият қилсин.Шундай қилиш Аллоҳ таолодан тақвоқиладиганлар бўйнидаги муқаррар ҳақдир, вазифадир. Бу ҳукм мерос оятлари нозил бўлишидан олдин жорий қилинган. Мерос оятлари нозил бўлганидан кейин эса ким қанча мерос олиши тайин бўлган

فَمَنۢ بَدَّلَهُۥ بَعْدَ مَا سَمِعَهُۥ فَإِنَّمَآ إِثْمُهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُۥٓ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌۭ ﴿١٨١﴾

Энди ким васиятни ўзгартириб, камайтириб ё кўпайтириб юборса ёки уни умуман яширса, гуноҳ васият қилувчининг эмас, ўша ўзгартириб юборганларнинг гарданига тушади. Аллоҳ бандаларининг гап-сўзларини эшитиб, қилаётган ишларини кўриб-билиб турадиган Зотдир. Биронта ҳолат У Зотнинг назаридан четда қолмайди

فَمَنْ خَافَ مِن مُّوصٍۢ جَنَفًا أَوْ إِثْمًۭا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَآ إِثْمَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿١٨٢﴾

Ким васият қилувчининг ҳақдан тойилаётганини ёки васият борасида адолат қилмаётганини кўрса ва уни насиҳат қилиб тўғрилаб қўйса, васият устида талашиб-тортишаётганларни келиштириб, ораларини ислоҳ қилса, унга гуноҳ йўқ. Аксинча, бу иши учун ажр-савоб олади. Аллоҳ бандаларининг тавбаларини қабул қиладиган, уларга Раҳмли Зотдир

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿١٨٣﴾

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига тобе бўлган зотлар, сизлардан олдинги умматларга фарз қилинганидек сизларга ҳам рўза фарз қилинди. Шоядки, рўза ва бошқа яхши амаллар билан ўзларингизни Аллоҳнинг азобидан ҳимоя қилсангизлар

أَيَّامًۭا مَّعْدُودَٰتٍۢ ۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍۢ فَعِدَّةٌۭ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۚ وَعَلَى ٱلَّذِينَ يُطِيقُونَهُۥ فِدْيَةٌۭ طَعَامُ مِسْكِينٍۢ ۖ فَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًۭا فَهُوَ خَيْرٌۭ لَّهُۥ ۚ وَأَن تَصُومُوا۟ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿١٨٤﴾

Сизларга рўза тутиш, йил давомида озгина кунлардагина фарздир. Ким бемор ёки мусофир бўлиб рўза тутишга қийналса, оғзини очиши ва кейинроқ бир кунига бир кун қазосини тутиб бериши мумкин. Рўза тута оладиганлар эса оғизларини очиб юборсалар, фидя беришлари лозим. Фидя бир мискиннинг бир кунлик таомидир. Кимдир кўпроқ мискинга таом берса ёки ҳам рўза тутибва ҳам фидя берса, ўзи учун яхши. Сизлар учун, рўзанингфазлини биладиган бўлсангизлар, оғизларингизни очганингиздан кўра рўза тутмоғингиз ва фидя бермоғингиз яхшироқдир. Рўза борасида Аллоҳнингдастлабки ҳукми шу эди, яъни, хоҳлаган одам рўза тутар, хоҳламаган эса рўза тутмасдан фидя берарди. Кейинроқ Аллоҳ рўзани ҳар бир балоғатга етган ва уни тутишга қодир бўлган одам учун фарз қилди. بلغ Qur’on · Tafsir

شَهْرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلْقُرْءَانُ هُدًۭى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَـٰتٍۢ مِّنَ ٱلْهُدَىٰ وَٱلْفُرْقَانِ ۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ ٱلشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ۖ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍۢ فَعِدَّةٌۭ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۗ يُرِيدُ ٱللَّهُ بِكُمُ ٱلْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ ٱلْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا۟ ٱلْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا۟ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ﴿١٨٥﴾

ى ه ى Пайғамбар алайҳиссаломга Қуръон рамазон ойининг қадр кечасида нозил бўла бошлаган. Аллоҳ уни одамларга ҳидоят қилиб нозил қилди. Унда ҳидоят ва ҳақ билан ноҳақни ажратадиган фурқондан иборат бўлган очиқ ҳужжатлар бор. Энди ким соғ-саломат рамазон ойига етиб келса ва муқим (ўз юртида) бўлса, рўзасини тутсин. Шундай қилиши вожиб, фарз. Ким рўза тутишга қийналадиган касал ё мусофир бўлса, оғзини очаверсин. Кейинроқ неча кун рўзасини қолдирган бўлса, ўшанча кун қазосини тутибберади. Аллоҳ Ўзинингбу шариати билан сизларга оғирлик эмас, енгиллик бўлишини истайди. Рамазаон ойида тўла рўза тутинглар. Кейинги ойга ўтиб ҳайит кунида сизларни рўза тутишга муваффақ айлаган Аллоҳга такбир айтинглар. Шояд шунда ўзингларга ато этилган Ислом динидек улуғнеъмат учун Аллоҳга шукр қилсангизлар

وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِى عَنِّى فَإِنِّى قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ ٱلدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا۟ لِى وَلْيُؤْمِنُوا۟ بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ ﴿١٨٦﴾

يرشدون Эй Муҳаммад алайҳиссалом, бандаларим Мен ҳақимда сўрасалар, айтингки, Мен уларга яқинман. Аҳволларини кўриб-билиб тураман. Дуоларини эшитаман. Бу борада улар ҳеч қандай воситачиларга ҳам, овозларини баланд кўтарибқичқиришга ҳам муҳтожэмаслар. Дуогўйнингихлос билан қилган дуосини ижобат қиламан. Шундай экан, Менга бўйсунсинлар, буйруқларимни бажарсинлар, иймонларида барқарор турсинлар. Дуоларини ижобат қилишимнинг энг фойдали воситаси - мана шу. Шояд шу билан улар диний ишларида ҳам, дунёвий ишларида ҳам рушду ҳидоят йўлига ўтиболсалар

أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ ٱلصِّيَامِ ٱلرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَآئِكُمْ ۚ هُنَّ لِبَاسٌۭ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌۭ لَّهُنَّ ۗ عَلِمَ ٱللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتَانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنكُمْ ۖ فَٱلْـَٔـٰنَ بَـٰشِرُوهُنَّ وَٱبْتَغُوا۟ مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَكُمْ ۚ وَكُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ ٱلْخَيْطُ ٱلْأَبْيَضُ مِنَ ٱلْخَيْطِ ٱلْأَسْوَدِ مِنَ ٱلْفَجْرِ ۖ ثُمَّ أَتِمُّوا۟ ٱلصِّيَامَ إِلَى ٱلَّيْلِ ۚ وَلَا تُبَـٰشِرُوهُنَّ وَأَنتُمْ عَـٰكِفُونَ فِى ٱلْمَسَـٰجِدِ ۗ تِلْكَ حُدُودُ ٱللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ ءَايَـٰتِهِۦ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ ﴿١٨٧﴾

ى ه Дастлаб Рамазон кечаларида ярим тунда бомдоддан олдин уйғонган одамга овқатланиш ва аёлига яқинлик қилиш ҳаром бўлган. Кейин Аллоҳ бу ҳукмни насх-бекор қилди. Мана энди эй мўминлар, Рамазон кечаларида ҳам аёлингизга яқинлик қилишингиз мумкин. Зеро, гуноҳдан-зинодан сақланиш борасида бир-бирингизга муҳтожсиз ҳамда аёлларингиз сизларга, сизлар эса аёлларингизга парда-ҳимоядирсизлар. Аллоҳ сизларнинг тақиқланган ишни қилиб, ўзингизга ўзингиз хиёнат қилаётганингизни билди ва сизларни кечириб, сизларга раҳм қилиб, шу енгиллики ато этди. Мана энди улар билан қўшилишинглар ва Аллоҳ берганича зурриёт қолдиришга ҳаракат қилишинглар мумкин. То субҳи содиқ бўлиб, кун ёруғлиги тун қоронғулигидан ажраб қолгунига қадар еб- ичаверинглар. Кейин то кун ботгунига қадар рўзани бузадиган ишлардан тийилинглар. Масжидларда эътикоф ўтирган пайтингларда аёлингларга яқинлик қилманглар. Чунки бу иш эътикофни бузадиган амалдир. Бу ҳукмлар Аллоҳ ҳалол билан ҳаром орасига ўрнатиб қўйган ҳудудлардирки, уларга яқинлаша кўрманглар. Негаки, уларга яқинлашган одам ҳаром чоҳига тушиб кетиши ҳеч гап эмас! Аллоҳ инсонларга Ўзининг оятларини мана шундай очиқ-равшан тарзда баён қилади. Шояд улар тақвоқилиб, Аллоҳнингбуйруқларини бажарсалар ва тақиқларидан тийилсалар. بلغ Qur’on · Tafsir

وَلَا تَأْكُلُوٓا۟ أَمْوَٰلَكُم بَيْنَكُم بِٱلْبَـٰطِلِ وَتُدْلُوا۟ بِهَآ إِلَى ٱلْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا۟ فَرِيقًۭا مِّنْ أَمْوَٰلِ ٱلنَّاسِ بِٱلْإِثْمِ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿١٨٨﴾

Бир-бирингларнинг молларингни ўғирлик, босқинчилик ва товламачилик каби жиноят йўли билан ўзлаштирманглар. Гуноҳлигини, ҳаромлигини била туриб, бир тоифа одамларнинг молларини тортиб олиш мақсадида қози олдида даъволашманглар. Ҳаромлигини била туриб, бир гуноҳга қадам босиш бориб турган қабоҳатдир ва унингжазоси-азоби ҳам жуда қаттиқ бўлади

۞ يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلْأَهِلَّةِ ۖ قُلْ هِىَ مَوَٰقِيتُ لِلنَّاسِ وَٱلْحَجِّ ۗ وَلَيْسَ ٱلْبِرُّ بِأَن تَأْتُوا۟ ٱلْبُيُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَـٰكِنَّ ٱلْبِرَّ مَنِ ٱتَّقَىٰ ۗ وَأْتُوا۟ ٱلْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَٰبِهَا ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ﴿١٨٩﴾

ى Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сиздан ойнинг тузилиши ва ўзгариб туриши ҳақида сўрайдилар. Ойнинг яратилишидаги ҳикмат ҳақида сўзлаб айтингки, ой ҳаж ойлари, рамазон ва закотдаги йилнинг тўлиши каби ибодатларда ҳамда хун ва қарз тўлаш муддати каби муомала-муносабатларда одамларга вақтни аниқлаб беради. Жоҳилият даврида бўлганидек, ҳаж ёки умрага эҳром боғлаган кишининг уйнинг орқа тарафидан кириши яхшилик ҳисобланмайди. Уйнинг олди тарафидан - эшигидан кириб бораверинглар. Шунда сизларга енгил ва машаққатсиз бўлади. Зеро, Аллоҳ сизларни машаққат бўладиган ишга буюрмайди. Ўзингларни солиҳ амал билан Аллоҳнинг азобидан қутқаринглар. Шояд шунда ўзинглар орзу қилаётган жаннатга эришиб, хавфсираётганинглар дўзахдан нажот топсанглар

وَقَـٰتِلُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُعْتَدِينَ ﴿١٩٠﴾

Сизларга қарши Аллоҳнинг динидан тўсиш учун жанг қилаётган кофирларга қарши Аллоҳ сўзини юксалтириш мақсадида жанг қилинглар. Болалар, аёллар ва қариларни ўлдириш ёки ўликларни мусла қилиш (аъзоларини кесиб ташлаш) каби тақиқланган ишларни қилиш билан Аллоҳнинг ҳудудларидан ўтиб кетманглар. Аллоҳ Ўзи шариат ва ҳукм қилибқўйган ишларда ҳаддидан ошганларни яхши кўрмайди

وَٱقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُم مِّنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ ۚ وَٱلْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ ٱلْقَتْلِ ۚ وَلَا تُقَـٰتِلُوهُمْ عِندَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ حَتَّىٰ يُقَـٰتِلُوكُمْ فِيهِ ۖ فَإِن قَـٰتَلُوكُمْ فَٱقْتُلُوهُمْ ۗ كَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿١٩١﴾

ى Уларни топган жойингларда ўлдиринглар. Сизларни Маккадан қувганидек уларни ҳам қувинглар. Мўминни динидан тўсиш ва кофир бўлишга ундаш каби фитна қатлдан ёмонроқдир, қаттиқроқдир. Масжидул-Ҳаром олдида эса то ўзлари уруш бошламагунларича урушманглар. Уруш бошласалар, уларни ўлдиринглар. Масжидул- Ҳаромни ҳурмат қилмасдан уруш қилган кофирнингжазоси шу

فَإِنِ ٱنتَهَوْا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿١٩٢﴾

Агар жангдан ва куфрдан тийилсалар, Аллоҳ тавба қилувчиларни кечирадиган, олдин қилган гуноҳлари учун азобламайдиган мағфиратли ва тез жазоламайдиган Раҳмли Зотдир

وَقَـٰتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌۭ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ لِلَّهِ ۖ فَإِنِ ٱنتَهَوْا۟ فَلَا عُدْوَٰنَ إِلَّا عَلَى ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿١٩٣﴾

Ширк, куфр, одамларни Аллоҳнинг йўлидан тўсиш каби иллатлар тўла барҳам топиб, бу покиза дин холис Аллоҳнингдинига айлангунига қадар улар билан жангқилинг. Ширк, куфр ва қаршиликларидан тийилсалар, сиз بلغ Qur’on · Tafsir ҳам жангни тўхтатинг. Зеро, куфр келтирадиган ва Аллоҳнинг йўлидан тўсадиган золимлардан бошқасига душманлик қилинмайди

ٱلشَّهْرُ ٱلْحَرَامُ بِٱلشَّهْرِ ٱلْحَرَامِ وَٱلْحُرُمَـٰتُ قِصَاصٌۭ ۚ فَمَنِ ٱعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَٱعْتَدُوا۟ عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا ٱعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ ﴿١٩٤﴾

Еттинчи ҳижрийда уруш ҳаром қилинган ой шарофати билан Аллоҳ сизларга Ҳарамга кириш имконини берди.Б у иш олтинчи ҳижрийда мушриклар сизларни Ҳарамга қўймаганидан эваздир. Ҳурматлар, яъни, Баладул- Ҳаром, Шаҳрул-Ҳаром ва эҳром каби уруш ҳаром қилинган жойлар ва ойлардаги тажовузнинг жазоси қасосдир. Ким сизларга қандай тажовуз қилган бўлса, сизлар ҳам ўшандек тажовуз қилинглар. Ҳаддан ошиб, мусла (ўликнинг аъзоларини кесиб ташлаш)гача борманглар. Аллоҳ Ўзи белгилаб қўйган ҳадлардан ошганларни ёқтирмайди. Ҳаддан ошиб, рухсат этилмаган ишларни қилишда Аллоҳдан қўрқинглар. Билингларки, Аллоҳ тақводорлар билан бирга бўлиб, уларга куч-қувват ва муваффақият атоэтади

وَأَنفِقُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا تُلْقُوا۟ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى ٱلتَّهْلُكَةِ ۛ وَأَحْسِنُوٓا۟ ۛ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿١٩٥﴾

Жиҳод ва бошқа Аллоҳга тоат қилиш ишларида мол-дунёйингизни сарф этинг. Жиҳод ва саховатни тарк этиб ёки ёмон оқибатга олиб борадиган ишларни қилиб, ўзингизни ўзингиз ҳалокат чоҳига отманг. Ибодатларингиз борасида ҳам, муомалаларингиз борасида ҳам, ахлоқингиз борасида ҳам ишни пухта қилинг. Аллоҳ ҳамма соҳада ишни пухта қилганларни севади, уларга рушду ҳидоят бериб, ажрларини зиёда қилади

وَأَتِمُّوا۟ ٱلْحَجَّ وَٱلْعُمْرَةَ لِلَّهِ ۚ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا ٱسْتَيْسَرَ مِنَ ٱلْهَدْىِ ۖ وَلَا تَحْلِقُوا۟ رُءُوسَكُمْ حَتَّىٰ يَبْلُغَ ٱلْهَدْىُ مَحِلَّهُۥ ۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ بِهِۦٓ أَذًۭى مِّن رَّأْسِهِۦ فَفِدْيَةٌۭ مِّن صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍۢ ۚ فَإِذَآ أَمِنتُمْ فَمَن تَمَتَّعَ بِٱلْعُمْرَةِ إِلَى ٱلْحَجِّ فَمَا ٱسْتَيْسَرَ مِنَ ٱلْهَدْىِ ۚ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَـٰثَةِ أَيَّامٍۢ فِى ٱلْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌۭ كَامِلَةٌۭ ۗ ذَٰلِكَ لِمَن لَّمْ يَكُنْ أَهْلُهُۥ حَاضِرِى ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ ﴿١٩٦﴾

Ҳаж ва умрани Аллоҳнинг юзини ирода қилган ҳолда тўла адо этинглар! Бирон касаллик ёки душман каби тўсиқлар туфайли уни адо этолмай қолсангиз, туя, сигир ёки қўй сингари бирон жонлиқ сўйиб, эҳромдан чиқинглар. Жонлиқ сўйилиши жоиз бўлган жойга етиб боргунига қадар сочингларни олдирманглар, калтайтирманглар. Мабодо йўлда бирон тўсиққа дуч келинса, ўша дуч келган жойида бўғизлансин. Ҳарамга келгунига қадар ҳеч қандай тўсиққа учрамаса, қурбонлик куни ёки ундан кейинги ташриқ кунлари Ҳарамда сўйилсин.Ким бетоббўлса ёки бошида бит каби бирон озор берадиган иллати бўлиб,шутуфайли сочини олдирган бўлса, ҳечқиси йўқ. Бунинг учун фидя тўлаши лозим бўлади. Фидя - уч кун рўза тутиш ё Ҳарамдаги мискинлардан олти нафарига таом бериш ёки бир қўй сўйиб, Ҳарамдаги камбағалларга тарқатишдир. Бирон хатар бўлмаган пайтда ҳаж ойларида умра ҳам қилиб олмоқчи бўлган кимса ва ўша йилги ҳажга эҳром боғлагунига қадар эҳромдаги ман қилинган нарсалардан фойдаланибқўйган бўлса, кучи етганича бир қўй сўйсин ёки бирон туя ва сигирни сўйишда етти киши шериклик қилсин.Бунга қодир бўлмаган одам ўша ибодатлар бажарилаётган пайтда уч кун, хонадонига қайтганидан кейин эса етти кун, жами ўн кун рўза тутсин. Мана шу бир жонлиқ сўйиш ёки рўза тутишлар, Ҳарам аҳолиси ва Ҳарамга яқин жойда яшайдиганлардан бошқаларга тааллуқлидир. Аллоҳдан шариатига бўйсуниш ва ҳадларига риоя этиш ила тақво қилинглар. Билингларки, Аллоҳ ўзига қарши чиққанлар учун азоби қаттиқ бўлган Зотдир. بلغ Qur’on · Tafsir

ٱلْحَجُّ أَشْهُرٌۭ مَّعْلُومَـٰتٌۭ ۚ فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ ٱلْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِى ٱلْحَجِّ ۗ وَمَا تَفْعَلُوا۟ مِنْ خَيْرٍۢ يَعْلَمْهُ ٱللَّهُ ۗ وَتَزَوَّدُوا۟ فَإِنَّ خَيْرَ ٱلزَّادِ ٱلتَّقْوَىٰ ۚ وَٱتَّقُونِ يَـٰٓأُو۟لِى ٱلْأَلْبَـٰبِ ﴿١٩٧﴾

ى Ҳаж мавсуми маълум ойлардир. Шаввол, Зул-қаъда ва Зул-ҳижжа ойининг ўн куни. Ким шу ойларда ўзига ҳажни фарз қилиб, эҳром боғласа, унга аёлига қўшилиш ва қўшилишга олиб борадиган ишларни қилиш ҳаром бўлади. Замон ва маконнингулуғлиги боис бу мавсумда Аллоҳ таолога итоатсизлик қилиш ўта оғир гуноҳдир. Унга ғазабва хусуматга олибборадиган даражадаги талашиб-тортишиш ҳам ҳаром қилинган. Нима яхшилик қилсанглар, Аллоҳ уни билиб туради ва ўшанга яраша мукофотлайди. Ҳажни адо этиш учун зарур бўлган озиқ-овқатларни тайёрлаб, йўлга ҳозирлик кўринглар. Билингларки, энг яхши озуқа Аллоҳдан тақво қилишдир. Бас, эй ақл эгалари, Мендан тақвоқилиб,буйруқларимни бажаринглар ва тақиқларимдан тийилинглар

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَبْتَغُوا۟ فَضْلًۭا مِّن رَّبِّكُمْ ۚ فَإِذَآ أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَـٰتٍۢ فَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ عِندَ ٱلْمَشْعَرِ ٱلْحَرَامِ ۖ وَٱذْكُرُوهُ كَمَا هَدَىٰكُمْ وَإِن كُنتُم مِّن قَبْلِهِۦ لَمِنَ ٱلضَّآلِّينَ ﴿١٩٨﴾

Ҳаж мавсумида тижорат ёки бошқа йўл билан ризқ талабида тирикчилик қилсанглар, гуноҳ йўқ. Зул-ҳижжанинг тўққизинчи куни Арафотда туриб, ўнинчига ўтар кечада Муздалифага қараб туша бошлайсизлар. Муздалифадаги Машъарул-Ҳаромда тасбеҳ, таҳлил ва дуолар билан Аллоҳни зикр қилинглар. Илгари Аллоҳнинг шариатидан бехабар бўлганингларни, кейин эса Парвардигорнинг Ўзи сизларга динига оид таълимотларни бергани ва ҳаж ибодатларини ўргатганини эсланглар

ثُمَّ أَفِيضُوا۟ مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ ٱلنَّاسُ وَٱسْتَغْفِرُوا۟ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿١٩٩﴾

Арафотдан олдингилар, яъни, жоҳилиятдагилар эмас, Иброҳим алайҳиссалом давридагилар тушиб келган тарафдан тушинглар. Аллоҳнинг шариатини адо қилишдаги айбу нуқсонинглар учун У Зотдан мағфират қилишини сўранглар. Аллоҳ бандаларидан тавба қилувчиларини Кечиргувчи, Меҳрибондир

فَإِذَا قَضَيْتُم مَّنَـٰسِكَكُمْ فَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ كَذِكْرِكُمْ ءَابَآءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًۭا ۗ فَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِى ٱلدُّنْيَا وَمَا لَهُۥ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ مِنْ خَلَـٰقٍۢ ﴿٢٠٠﴾

Ҳаж амалларини ниҳоясига етказиб, бўшаб қолганингларда Аллоҳни кўп эсланглар, Унга сано ва мақтов айтинглар. Санони худди ота-боболарингдан фахрланиб, уларни мақтаганларингдек, балки ундан-да ўтказиб айтинглар. Чунки сизлардаги ҳар бир неъмат Ўша Зотдандир. Одамлар эса ҳар хил. Кимдир фақат шу дунёга ишонадиган кофир, мушрик бўлиб, Роббисидан соғлик, мол-дунё ва фарзанд каби шу дунёнинг неъмати ва зийнатинигина сўрайди. Бундайларга охиратда Аллоҳ мўминларга тайёрлаб қўйган неъматлардан насиба йўқ. Чунки улар охиратдан юз ўгириб,дунёга муккаларидан кетдилар

وَمِنْهُم مَّن يَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ وَفِى ٱلْـَٔاخِرَةِ حَسَنَةًۭ وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ ﴿٢٠١﴾

Аллоҳга ва охиратга ишонадиган мўминлар эса бу дунё неъматидан ҳам, охиратдаги жаннатдан ҳам умидвор бўлиб, бу дунёда яхши амаллар қилишга муваффақ айлашини, охиратда эса дўзах азобидан нажот беришини сўрайдилар. بلغ Qur’on · Tafsir

أُو۟لَـٰٓئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌۭ مِّمَّا كَسَبُوا۟ ۚ وَٱللَّهُ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ ﴿٢٠٢﴾

Дунё ва охират яхшилигини сўраб дуо қилганларга бу дунёда қилган яхши амаллари учун улкан савоб бордир. Аллоҳ амаллар ҳисоб-китобини жуда тез қиладиган Зотдир

۞ وَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ فِىٓ أَيَّامٍۢ مَّعْدُودَٰتٍۢ ۚ فَمَن تَعَجَّلَ فِى يَوْمَيْنِ فَلَآ إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَن تَأَخَّرَ فَلَآ إِثْمَ عَلَيْهِ ۚ لِمَنِ ٱتَّقَىٰ ۗ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ﴿٢٠٣﴾

Аллоҳни такбир, таҳлил билан саноқли кунларда, зул-ҳижжанинг ўн биринчи, ўн иккинчи ва ўн учинчи кунлари эсланглар. Ким шошилиб, тош отгандан кейин Минодан ўн иккинчи куни чиқиб кетса, ҳечқиси йўқ, унга гуноҳ бўлмайди. Чунки Аллоҳ унга бу енгилликни берган. Ким ўн учинчи зул-ҳижжагача қолса ва кейин тош отса, унга ҳам гуноҳ йўқ, ибодатни тўлароқ қилиб, Пайғамбар алайҳиссаломнинг суннатларига эргашган бўлади. Буларнинг ҳаммаси ҳажини тақвобилан Аллоҳ буюрганидек қилган кишилар учундир.Аллоҳнингбуйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан У Зотдан тақво қилинглар ва шуни аниқ билингларки, ҳамманглар ёлғиз Ўша Зотнингҳузурида тўпланасизлар. Кейин амалларингга яраша жазоёки мукофотингларни беради

وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُعْجِبُكَ قَوْلُهُۥ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَيُشْهِدُ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا فِى قَلْبِهِۦ وَهُوَ أَلَدُّ ٱلْخِصَامِ ﴿٢٠٤﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом,шундай мунофиқлар борки,уларнингтилларидан чиқаётган гаплар будунёда сизни ўзига тортади, жуда чиройли гапирадилар. Сизга улар худди рост гапираётгандек, насиҳат қилаётгандек туюлади. Аслида уларнингмақсади моли ва жонини асрабқолиш, холос. Улар ҳатто қалбларида иймон ва эзгулик борлигига Аллоҳни гувоҳ қиладилар. Аслида эса улар мусулмонларнингашаддий душманлари

وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِى ٱلْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ ٱلْحَرْثَ وَٱلنَّسْلَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْفَسَادَ ﴿٢٠٥﴾

Сиздан нари кетганларида ер юзида гуноҳлар қилиб, ҳамма ёқни издан чиқарадилар, экинларни пайҳон этиб, жониворларни ўлдирадилар.Аллоҳ бузғунчиликни ҳам,бузғунчилик қиладиганларни ҳам яхши кўрмайди

وَإِذَا قِيلَ لَهُ ٱتَّقِ ٱللَّهَ أَخَذَتْهُ ٱلْعِزَّةُ بِٱلْإِثْمِ ۚ فَحَسْبُهُۥ جَهَنَّمُ ۚ وَلَبِئْسَ ٱلْمِهَادُ ﴿٢٠٦﴾

У бузғунчига насиҳат қилиб, Аллоҳдан тақво қилиб, белгилаб қўйган ҳадларидан ошмагин, тақиқларидан тийилгин, дейилса, кимбру ҳавосига қулоқ солиб, ҳақиқатга қайтиш ўрнига баттар гуноҳига ботади. Энди унинг жазоси жаҳаннам.Дўзахилар макони нақадар ёмон жой-а!

وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ رَءُوفٌۢ بِٱلْعِبَادِ ﴿٢٠٧﴾

Одамлар орасида ўз жонини Аллоҳнинг розилиги йўлига тикиб, ҳаётини Парвардигорига итоат этиш, Унинг йўлида, розилигини истабжиҳод қилиш каби улуғ ишлар билан ўтказадиганлари ҳам бор. Аллоҳ бандаларига ўта марҳаматли ва ғамхўр-меҳрибондир. بلغ Qur’on · Tafsir و

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱدْخُلُوا۟ فِى ٱلسِّلْمِ كَآفَّةًۭ وَلَا تَتَّبِعُوا۟ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيْطَـٰنِ ۚ إِنَّهُۥ لَكُمْ عَدُوٌّۭ مُّبِينٌۭ ﴿٢٠٨﴾

Эй Аллоҳга иймон келтириб, Пайғамбарига эргашадиганлар, Исломга тўлалигича киринглар, яъни, Исломнинг ҳаммасини қабул қилинглар, ундан бирон нарсани четда қолдирманглар, аҳли китобларга ўхшаб китобнинг бир қисмига иймон келтириб, бошқа қисмига куфр келтирманглар. Шайтоннинг йўлларига юрманглар. Чукни у сизларга аниқ-тиниқ душмандир

فَإِن زَلَلْتُم مِّنۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْكُمُ ٱلْبَيِّنَـٰتُ فَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿٢٠٩﴾

Ҳеч қандай шубҳа аралашмаган, рад этиб бўлмайдиган ҳужжат ва далиллар келганидан кейин ҳам йўлдан озадиган бўлсангиз, билингки, Аллоҳ Қудратли, қаҳри қаттиқ ҳамда ҳар бир тадбир қилиши ва шариатлаштиришида ҳикмат билан иш қиладиган Зотдир.Шундай экан,Уни улуғланглар ва Ундан қўрқинглар

هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن يَأْتِيَهُمُ ٱللَّهُ فِى ظُلَلٍۢ مِّنَ ٱلْغَمَامِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ وَقُضِىَ ٱلْأَمْرُ ۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرْجَعُ ٱلْأُمُورُ ﴿٢١٠﴾

Ҳақ йўлдан озиб, шайтоннинг йўлларига кириб кетган бу бадбахтларни бир ёмон оқибат кутяпти. Қиёмат кунида Аллоҳ Ўзининг буюклигига лойиқ бир тарзда - булутдан бўлган соябон остида келади. Фаришталар ҳам келиб, уларни ҳар тарафдан қуршаб олади. Ана шу пайтда Аллоҳ Ўзининг ҳукмини айтади ва ишни битиради. Ҳамма халойиқ ҳам,уларнингишлари ҳам ҳар қандай нуқсондан пок ёлғиз Аллоҳга қайтарилади

سَلْ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ كَمْ ءَاتَيْنَـٰهُم مِّنْ ءَايَةٍۭ بَيِّنَةٍۢ ۗ وَمَن يُبَدِّلْ نِعْمَةَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْهُ فَإِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ ﴿٢١١﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Бани Исроилдан бир сўраб кўринг-чи, Аллоҳ таоло уларга пайғамбарларнинг ҳақлигига далолат қилувчи қанчалар очиқ-равшан ҳужжатларни баён қилиб берган экан! Улар эса ёлғонга чиқариш ва юз ўгиришдан бошқани билмадилар. Кофирлик ва саркашлик билан Аллоҳнинг неъматини билиб- таниб туриб ўзгартирган одам билиб қўйсинки, ҳақиқатни ёлғонга чиқарадиган кофирларни Аллоҳ жуда қаттиқ азоблайди

زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۘ وَٱلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ فَوْقَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ ۗ وَٱللَّهُ يَرْزُقُ مَن يَشَآءُ بِغَيْرِ حِسَابٍۢ ﴿٢١٢﴾

Аллоҳга куфр келтирганларнинг кўзига бу дунё ҳаёти ва ундаги ўткинчи лаззатлар чиройли кўринади, оҳанрабодек ўзига тортади. Улар Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирганларни масхара қиладилар. Аллоҳнинг буйруқларини бажариб, тақиқларидан тийилган тақводорларнинг мартабалари эса охиратда улардан баланд бўлади. Зеро, Аллоҳ уларни Адн жаннатларига киритади. Аллоҳ Ўзи истаган бандасига беҳисоб неъматлар ато этади. بلغ Qur’on · Tafsir

كَانَ ٱلنَّاسُ أُمَّةًۭ وَٰحِدَةًۭ فَبَعَثَ ٱللَّهُ ٱلنَّبِيِّـۧنَ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ بِٱلْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ ٱلنَّاسِ فِيمَا ٱخْتَلَفُوا۟ فِيهِ ۚ وَمَا ٱخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا ٱلَّذِينَ أُوتُوهُ مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْهُمُ ٱلْبَيِّنَـٰتُ بَغْيًۢا بَيْنَهُمْ ۖ فَهَدَى ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لِمَا ٱخْتَلَفُوا۟ فِيهِ مِنَ ٱلْحَقِّ بِإِذْنِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ يَهْدِى مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍ ﴿٢١٣﴾

ه Одамлар оталаринингдини асосида бирлашган бир уммат эдилар.Кейин эса шайтонлар уларни йўлдан оздириб, мўмин ва кофирга ажралдилар. Шунинг учун Аллоҳ уларга пайғамбарларни юборди. Улар итоатгўй мўминларга жаннат ҳақидаги муждани, кофирларга эса Аллоҳ тайёрлабқўйган қаттиқ азобҳақидаги шумхабарни етказдилар. Пайғамбарлар одамлар ўртасидаги ихтилофларга ҳакамлик қилишлари учун, улар билан бирга шак-шубҳадан холи китобларни ҳам нозил қилди. Аллоҳ нозил қилган Таврот ҳақида унинг ҳақ эканига Аллоҳ тарафидан ҳужжатлар келганини биладиган яҳудийлар адолатсизларча ихтилофга бордилар. Аллоҳ Ўз изни-иродаси ила мўминларни ҳидоят билан залолатни ажрата олишга муваффақ қилди. Аллоҳ Ўзи истаган одамни ҳеч бир қинғирлиги йўқ тўғри йўлга - иймон йўлига ҳидоят қилади

أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا۟ ٱلْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ ٱلَّذِينَ خَلَوْا۟ مِن قَبْلِكُم ۖ مَّسَّتْهُمُ ٱلْبَأْسَآءُ وَٱلضَّرَّآءُ وَزُلْزِلُوا۟ حَتَّىٰ يَقُولَ ٱلرَّسُولُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ مَتَىٰ نَصْرُ ٱللَّهِ ۗ أَلَآ إِنَّ نَصْرَ ٱللَّهِ قَرِيبٌۭ ﴿٢١٤﴾

ى Эй мўминлар, олдинги ўтган умматга келган синов-мусибатлар бизга келмай ҳам жаннатга кираверамиз, деб ўйлайсизларми? Уларга камбағаллик, касаллик, хавф-хатар шу қадар танг аҳволга олиб кетгандики, ҳаммалари титраб-қақшаб, Аллоҳнинг ёрдами тезроқ келишини истаб, мўминлар ҳам, Пайғамбарнинг ўзи ҳам: "Аллоҳнинг ёрдами қачон келар экан?", деб қолишган. Огоҳ бўлингларки, Аллоҳнинг ёрдами Унга иймон келтирганлар ва таваккал қилганларга жуда яқиндир

يَسْـَٔلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ ۖ قُلْ مَآ أَنفَقْتُم مِّنْ خَيْرٍۢ فَلِلْوَٰلِدَيْنِ وَٱلْأَقْرَبِينَ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ ۗ وَمَا تَفْعَلُوا۟ مِنْ خَيْرٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٌۭ ﴿٢١٥﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом,саҳобаларингиз сиздан турли мол-дунёларидан нималарни инфоқ-эҳсон қилишлари ҳақида сўрайдилар. Айтингки, ҳар бир қилган яхшилигингиз, яъни, ҳалолдан топган бойлигингиз ота-онага, эҳтиёжларига қараб яқин қариндошларга, муҳтож етимларга, кунини ўтказа олмаётган ночорларга, юрти ва оиласидан йироқдаги мусофирларга сарфлансин. Эй мўминлар, оздир, кўпдир, нима яхшилик қилсангизлар, ҳаммасини Аллоҳ кўриб-билиб туради, бирон нарса Ундан яширин қолмайди. Яқинда сизларни қилган яхшиликларингизга яраша мукофотлайди. بلغ Qur’on · Tafsir ر

كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌۭ لَّكُمْ ۖ وَعَسَىٰٓ أَن تَكْرَهُوا۟ شَيْـًۭٔا وَهُوَ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۖ وَعَسَىٰٓ أَن تُحِبُّوا۟ شَيْـًۭٔا وَهُوَ شَرٌّۭ لَّكُمْ ۗ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿٢١٦﴾

Эй мўминлар, сизларга Аллоҳ йўлида жанг қилиш фарз қилинди. Инсон табиатан урушни ёқтирмайди. Чунки урушда мол ва жон қурбон бўлади. Лекин сизлар ёмон кўрган нарса сизлар учун яхшилик бўлиши мумкин. Масалан, Аллоҳ йўлида жанг қилиш сизларга ёқмаслиги мумкин. Аммо бу ишда улуғ савобга эга бўлиш, душманлар устидан ғалаба қозониш, Аллоҳ сўзини юксалтириш каби беҳисоб фойдалар бор. Сизлар яхши кўрган нарса эса сизлар учун ёмон бўлиши мумкин. Масалан, жангда қатнашмаслик сизларга ёқиши мумкин. Аммо бу ишда шармандалик, душманларга қарам бўлиш каби хорликлар бор. Нима яхшию нима ёмонлигини Аллоҳ билади. Сизлар эса билмайсизлар. Шундай экан, Аллоҳнинг буйруғига бўйсунинглар. Зотан, сизлар учун яхшилик шу ишдадир

يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلشَّهْرِ ٱلْحَرَامِ قِتَالٍۢ فِيهِ ۖ قُلْ قِتَالٌۭ فِيهِ كَبِيرٌۭ ۖ وَصَدٌّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَكُفْرٌۢ بِهِۦ وَٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِۦ مِنْهُ أَكْبَرُ عِندَ ٱللَّهِ ۚ وَٱلْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ ٱلْقَتْلِ ۗ وَلَا يَزَالُونَ يُقَـٰتِلُونَكُمْ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمْ عَن دِينِكُمْ إِنِ ٱسْتَطَـٰعُوا۟ ۚ وَمَن يَرْتَدِدْ مِنكُمْ عَن دِينِهِۦ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌۭ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَـٰلُهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْـَٔاخِرَةِ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٢١٧﴾

ى Эй Пайғамбар алайҳиссалом, одамлар сиздан уруш ҳаром қилинган ойлар - Зул-қаъда, Зул-ҳижжа, Муҳаррам ва Ражаб ойларида жанг қилиш ҳақида сўрайдилар. Айтингки, бу ойларда жанг қилиш Аллоҳнинг наздида катта гуноҳдир ва манфур бир ишдир. МушрикларнингАллоҳнингйўлидан тўсишлари ҳам худди шундай манфурдир. Мўминларни Масжидул-Ҳаромга қўймаслик ва Ҳарам аҳлини ундан чиқариб юбориш Аллоҳнинг наздида мазкур ойларда жангқилишдан ҳам каттароқ гуноҳдир.Улар келтираётган ширк одам ўлдиришдан ҳам каттароқ жиноят. Эй мўминлар, мушриклар тосизларни ҳақ динингиздан чиқариб, ўзларинингботил динларига киритмагунларича жанг қилаверадилар. Агар шунга йўл топишнинг иложини қила олсалар, албатта. Энди қайси биринглар динидан чиқиб, Аллоҳга куфр келтирган ҳолда ўлса, унинг қилган ҳамма солиҳ амаллари ҳабата кетади. Охиратдаги борар жойи эса дўзах ва унда абадий қолишдир

إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَٱلَّذِينَ هَاجَرُوا۟ وَجَـٰهَدُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ أُو۟لَـٰٓئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ ٱللَّهِ ۚ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿٢١٨﴾

Аллоҳга ва пайғамбарига иймон келтирганлар, Аллоҳ ва расули учун ватанларини ташлаб чиққанлар, Аллоҳнинг сўзи олий бўлиши учун жангқилганлар - ана ўшалар Аллоҳнинграҳмати ва мағфиратидан умидвордирлар.Аллоҳ бандаларининггуноҳларини кечирадиган ва уларга раҳм қиладиган Зотдир

۞ يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلْخَمْرِ وَٱلْمَيْسِرِ ۖ قُلْ فِيهِمَآ إِثْمٌۭ كَبِيرٌۭ وَمَنَـٰفِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَآ أَكْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا ۗ وَيَسْـَٔلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ ٱلْعَفْوَ ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلْـَٔايَـٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ ﴿٢١٩﴾

Эй Муҳаммад алайҳиссалом, сиздан саҳобаларингиз ароқ, яъни, ақлни оладиган, кеткизадиган ичимликнинг ичиш, сотиб олиш ва сотиш ҳақидаги ҳукмини, қимор, яъни, ўртага пул, мол-давлат тикилиб, ютган тараф кўпроғини оладиган, ютқазган пулидан, мол-давлатидан айриладиган ўйиннинг ҳукми ҳақида сўрайдилар. Айтингки, уларда ақлдан ва молдан айрилиш, одамлар орасида адоват ва нафратнинг пайдо бўлиши каби диний ва дунёвий зарарлар бор. Айни пайтда уларда пул ишлаб олиш каби бирозгина фойдалар ҳам бор. Зарари ва гуноҳи фойдасидан кўпроқ.Ақлли одам фойдасидан зарари кўп нарсага яқинлашмайди.Буоят ароқнингҳаром بلغ Qur’on · Tafsir қилинишига замин ҳозирлаш бўлганди. Яна саҳобаларингиз сиздан Эй Пайғамбар алайҳиссалом, мол- давлатларидан қанча миқдорини инфоқ-эҳсон қилиш ҳақида ҳам сўрайдилар. Эҳтиёжинглардан ортганини, деб жавоб беринг. Бу борада дастлаб ҳукм шундай бўлганди. Кейинроқ Аллоҳ махсус маблағ муайян нисобга етганидан кейин ундан аниқ бир миқдор ажратилиши ҳақида закотни фарз қилди. Аллоҳ мана шундай чалкашлик аралашмаган очиқ-равшан баёнлар билан сизларга шариатнинг ҳукмларини баён қилади. Шоядки, тафаккур қилсангизлар

فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْـَٔاخِرَةِ ۗ وَيَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلْيَتَـٰمَىٰ ۖ قُلْ إِصْلَاحٌۭ لَّهُمْ خَيْرٌۭ ۖ وَإِن تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَٰنُكُمْ ۚ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ ٱلْمُفْسِدَ مِنَ ٱلْمُصْلِحِ ۚ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ ﴿٢٢٠﴾

ه ه Бу иш дунё ва охиратингизга фойдали бўлган ишлар ҳақида фикр юритишингиз учун шариат қилинди. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сиздан саҳобаларингиз етимларга қандай ҳомийлик қилиш, улар билан қандай муомалада бўлиш, кундалик сарф-харажатларда уларнинг пуллари билан ўзларининг пулларини аралаштириб юборишлари ҳақида сўрайдилар. Айтингки, фазлу марҳамат кўрсатиб, етимларнинг мол-давлатига қўл теккизмасдан уларни ўз қарамоғингизга олсангиз, ўзингиз учун яхши бўлади. Лекин агар озиқ-овқат, турар-жой каби кундалик сарф-харажатларда уларнинг молини ўзингизнинг молингизга аралаштириб юборсангиз ҳам зарари йўқ. Чунки улар диний биродарларингиз. Биродарлар бир-бирларига ёрдам бериб, бирининг ишини бошқаси қилиб кетаверади. Энди шу мол-давлатларини аралаштириш билан ҳомийлардан қайси бири бузғунчиликни ва қайси бири ислоҳ қилишни истаётганини Аллоҳ билиб туради. Агар Аллоҳ шу етимлар ишида сизларга оғир қилишни истаганида шундай қилган бўларди. Лекин ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ сизларга етимлар билан муомала қилиш йўлларини осон, енгил қилди. Зеро, Аллоҳнинг шариати енгиллик асосига барпо бўлгандир. Аллоҳ Азиздирки, ҳеч ким, ҳеч нарса Ундан ғолиб бўла олмас. Аллоҳ яратишида ҳам, тадбир қилишида ҳам,шариатлаштиришида ҳам ҳар бир ишни ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир

وَلَا تَنكِحُوا۟ ٱلْمُشْرِكَـٰتِ حَتَّىٰ يُؤْمِنَّ ۚ وَلَأَمَةٌۭ مُّؤْمِنَةٌ خَيْرٌۭ مِّن مُّشْرِكَةٍۢ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ ۗ وَلَا تُنكِحُوا۟ ٱلْمُشْرِكِينَ حَتَّىٰ يُؤْمِنُوا۟ ۚ وَلَعَبْدٌۭ مُّؤْمِنٌ خَيْرٌۭ مِّن مُّشْرِكٍۢ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ ۗ أُو۟لَـٰٓئِكَ يَدْعُونَ إِلَى ٱلنَّارِ ۖ وَٱللَّهُ يَدْعُوٓا۟ إِلَى ٱلْجَنَّةِ وَٱلْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِۦ ۖ وَيُبَيِّنُ ءَايَـٰتِهِۦ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ ﴿٢٢١﴾

ه Эй мўминлар, мушрикаларга то Аллоҳнинг ягоналигига иймон келтириб, Ислом динига кирмагунларича уйланманглар.Аллоҳга ва расулига иймон келтирган чўри аёлбутларга ибодат қиладиган ҳур аёлдан яхшироқдир. Гарчи унинг ҳусни ва бойлиги сизларни ўзига тортаётган бўлса-да. Муслималарни мушрик эркакларга никоҳлаб берманглар. Аллоҳ ва расулига иймон келтирган қул озод мушрикдан яхшироқдир. Гарчи унинг ўзига жалб қиладиган фазилатлари бўлса-да. Эркак бўлсин, аёл бўлсин, мушриклик сифатига эга бўлганлар ўзларининг гап- сўзлари ва амаллари билан дўзахга олиб борадиган ишларга чақирадилар. Аллоҳ эса Ўз фазлу марҳамати ила жаннатга ва гуноҳларнинг кечирилишига олиб борадиган ишларга чорлайди. Аллоҳ ўзининг оятларини мана шундай баён қилади. Шоядки, одамлар ибратланиб, улардаги кўрсатмаларга амал қилсалар

وَيَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلْمَحِيضِ ۖ قُلْ هُوَ أَذًۭى فَٱعْتَزِلُوا۟ ٱلنِّسَآءَ فِى ٱلْمَحِيضِ ۖ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّىٰ يَطْهُرْنَ ۖ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ ٱللَّهُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلتَّوَّٰبِينَ وَيُحِبُّ ٱلْمُتَطَهِّرِينَ ﴿٢٢٢﴾

ه Эй Пайғамбар алайҳиссалом,саҳобаларингиз сиздан ҳайз - аёлкишидан муайян вақтларда келадиган қон ҳақида сўрайдилар. Айтингки, ҳайз эркак учун ҳам, аёл учун ҳам кўнгилсиз-нопок нарсадир. Ҳайз пайтида аёллар билан яқинлик қилманглар. Тоқон тўхтамагунича ва ғусл билан покланмагунича қўшилманглар. Қон тўхтаб, بلغ Qur’on · Tafsir покланганларидан кейин улар билан рухсат этилган жиҳатдан - олд тарафидан яқинлик қилинглар.Аллоҳ кўп-кўп тавба қилувчиларни ва нопок нарсалардан ўзини ўта озода тутадиганларни яхши кўради

نِسَآؤُكُمْ حَرْثٌۭ لَّكُمْ فَأْتُوا۟ حَرْثَكُمْ أَنَّىٰ شِئْتُمْ ۖ وَقَدِّمُوا۟ لِأَنفُسِكُمْ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّكُم مُّلَـٰقُوهُ ۗ وَبَشِّرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ ﴿٢٢٣﴾

Аёлларингиз сизларга ҳосил берадиган, яъни, зурриёт туғиб берадиган экинзорингиздир. Ерга уруғ сепилса, ҳосил беради. Аёлнинг бачадонига уруғ тушса, бола туғади. Экинзорингизга хоҳлаган тарафингиздан ва истаган ҳолатингизда уруғ қўяверинг. Ўзингиз учун яхшиликлар қилиб қолинг. Эрнинг ўз аёли билан Аллоҳга яқин бўлиш ва солиҳ, солиҳа зурриёт қолдириш учун қўшилиши ҳам бир яхшиликдир. Аллоҳдан тақво қилиб, буйруқларини бажаринг ва тақиқларидан тийилинг. Жумладан, аёллар борасидаги ҳукмида ҳам буйруқлари ва тақиқлари мавжуд. Билингларки, қиёмат кунида Аллоҳга рўбарў бўласизлар, Унинг қўл остида турасизлар. Ўшанда Аллоҳ амалларингизга қараб, сизларга жазо ёки мукофотлар беради.Эй Муҳаммад алайҳиссалом, мўминларга Парвардигорларига йўлиққан пайтларида уларга барқарор неъмат ва Аллоҳнингмуборак Юзини кўришдек буюк мукофот тайёрлабқўйилгани ҳақидаги хушхабарни етказинг

وَلَا تَجْعَلُوا۟ ٱللَّهَ عُرْضَةًۭ لِّأَيْمَـٰنِكُمْ أَن تَبَرُّوا۟ وَتَتَّقُوا۟ وَتُصْلِحُوا۟ بَيْنَ ٱلنَّاسِ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌۭ ﴿٢٢٤﴾

Яхшилик, тақво ва одамлар орасини ислоҳ қилишда Аллоҳнинг номига ичган қасамларингизни шу ишдан ман қиладиган бир тўсиқ қилиболманг.Масалан,бир яхшиликни қилмасликка қасам ичган бўлсангиз,уни қилаверинг ва қасамингизнинг каффоратини беринг. Аллоҳ айтаётган гапларингизни ва қилаётган ишларингизни кўриб, билиб, эшитибтурадиган Зотдир. Яқинда қилган амалларингизга яраша жазоёки мукофот беради

لَّا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغْوِ فِىٓ أَيْمَـٰنِكُمْ وَلَـٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌۭ ﴿٢٢٥﴾

Аллоҳ сизларни "Аллоҳга қасамки, йўқ" ёки "Аллоҳга қасамки, худди шундай" каби бемақсад тилингиздан чиққан қасамларингиз учун жазоламайди. Аммо шу қасамдан кўзлаган мақсадингиз учун жазолайди. Аллоҳ бандаларининг гуноҳларини мағфират қиладиган Кечиримли ва уларни тез жазолаб юбормайдиган Ҳалим Зотдир

لِّلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِن نِّسَآئِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍۢ ۖ فَإِن فَآءُو فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿٢٢٦﴾

Хотинларидан ийлаа қилганлар, яъни, аёлим билан яқинлик қилмайман, дея қасам ичганлар кутиш муддатини тўрт ойдан оширмайдилар. Шу муддат ичида қайтсалар, бўлаверади, фақат қасамига каффорат тўлайди, холос. Зеро, Аллоҳ бандаларининг гуноҳларини мағфират қиладиган кечиримли ва уларга қасамдан каффорат билан чиқибкетиш йўлини шариатлаштирган Ҳалим Зотдир

وَإِنْ عَزَمُوا۟ ٱلطَّلَـٰقَ فَإِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌۭ ﴿٢٢٧﴾

Мазкур муддат ичида ҳам қайтмасдан аёлини талоқ қилишни қасд қилган бўлсалар, Аллоҳ уларнинггапларини, жумладан, талоқ ҳақидаги гапини ҳам Эшитувчи ва аҳволию мақсадларини ҳам Билувчи Зотдир. Яқинда қилган амалларига қараб, уларга жазоёки мукофот беради. بلغ Qur’on · Tafsir

وَٱلْمُطَلَّقَـٰتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَـٰثَةَ قُرُوٓءٍۢ ۚ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَن يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ فِىٓ أَرْحَامِهِنَّ إِن كُنَّ يُؤْمِنَّ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ ۚ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِى ذَٰلِكَ إِنْ أَرَادُوٓا۟ إِصْلَـٰحًۭا ۚ وَلَهُنَّ مِثْلُ ٱلَّذِى عَلَيْهِنَّ بِٱلْمَعْرُوفِ ۚ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌۭ ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿٢٢٨﴾

Талоқ қилинган аёллар уч ҳайз муддатида турмушга чиқмасдан кутибтурадилар. Агар уларнингАллоҳга ва охират кунига келтирган иймонлари ҳақиқий бўлса, Аллоҳ бачадонларида яратган ҳомилани яширишлари жоиз эмас. Идда ичида талоқ қилган эрларининг мақсадлари яхши яшаб кетиш ва талоқ туфайли содир бўлган кўнгилсизликка барҳам бериш бўлса, уларни қайтариб олишга ҳақлироқ. Таомилга қараб, аёлларнинг зиммаларида қанча бурч бўлса, ўшанча ҳақ-ҳуқуқлари ҳам бор. Эркаклар учун бошқарув, талоқ каби бир даража улардан устунлик,имтиёз бор.Аллоҳ ҳар нарсадан Ғолиб,Қудратли ҳамда ҳар бир тадбири ва шариатини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир

ٱلطَّلَـٰقُ مَرَّتَانِ ۖ فَإِمْسَاكٌۢ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌۢ بِإِحْسَـٰنٍۢ ۗ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَن تَأْخُذُوا۟ مِمَّآ ءَاتَيْتُمُوهُنَّ شَيْـًٔا إِلَّآ أَن يَخَافَآ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ ٱللَّهِ ۖ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ ٱللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا ٱفْتَدَتْ بِهِۦ ۗ تِلْكَ حُدُودُ ٱللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا ۚ وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ ٱللَّهِ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ ﴿٢٢٩﴾

Эр икки марта талоқ қилиб, кейин қайта ярашишга ҳаққи бор. Талоқ қилди, ярашди. Яна талоқ қилди, яна ярашди. Тамом. Учинчи марта талоқ қилганидан кейин қайта ярашишга ҳаққи йўқ. Шунингучун икки марта талоқ қилганидан кейин ё яхшилик билан яшабкетсин ва ё яхшилик билан, яъни, аёлнингҳақларини берибажрашсин. Эй эрлар, ажрашар экансизлар, аёлларингизга берган маҳрдан бир тийинини ҳам қайтариб олишга ҳаққингиз йўқ. Лекин агар аёлнингўзи эринингсийрати ёки суратини ёқтирмаса ва шу туфайли эр-хотин бир-бирларининг ҳақ-ҳуқуқларини адо этолмай қолсалар, у ҳолда бирон қариндоши ёки яқин одамига арз қиладилар ва у бу ишни кўриб чиқади. Ишни ҳал қиладиганлар, эр-хотин бир-бирларининг ҳақ-ҳуқуқларини адо эта олмайдилар, деган хулосага келсалар, талоқ эвазига аёлдан эрга бирон тўлов тўлатиб, уларни яхшилик билан ажраштириб қўйишлари мумкин. Бу шаръий ҳукмлар ҳалол билан ҳаромни ажратиб турадиган ҳудудлардир. Ким Аллоҳнинг ҳудудларидан ошса, ўзига ўзи зулм қилади. Чунки у бу иши билан ўзини ўзи ҳалокатга отган ҳамда Аллоҳнингғазаби ва азобига гирифтор қилган бўлади

فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُۥ مِنۢ بَعْدُ حَتَّىٰ تَنكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُۥ ۗ فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَآ أَن يَتَرَاجَعَآ إِن ظَنَّآ أَن يُقِيمَا حُدُودَ ٱللَّهِ ۗ وَتِلْكَ حُدُودُ ٱللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍۢ يَعْلَمُونَ ﴿٢٣٠﴾

Эр учинчи марта талоқ қилганидан кейин қайта ярашишга ҳаққи бўлмайди. Уч марта талоқ қилинган аёл бошқа бировга никоҳланибтурмуш қурса ва у турмуши ҳам бузилса, ундан ҳам талоғини олса ёки эри вафот этса, у ҳолда олдинги эри билан қайта никоҳланиши мумкин бўлади. Шаръий ҳукмларга риоя қилиб, ўзаро тотув яшаб кетишларига кўзлари етса, албатта. Лекин атайин олдинги эрига қайта никоҳланиш учунгина бошқа бировга турмушга чиқиб, кейин талоғини олиши (ҳалола қилиниши) жоиз эмас. Аллоҳ бу шаръий ҳукмларни ҳукм ва ҳудуд нималигини биладиган одамларга баён қилади.Чунки буҳукмлардан фойдаланадиганлар ана ўшалардир. بلغ Qur’on · Tafsir

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍۢ ۚ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًۭا لِّتَعْتَدُوا۟ ۚ وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُۥ ۚ وَلَا تَتَّخِذُوٓا۟ ءَايَـٰتِ ٱللَّهِ هُزُوًۭا ۚ وَٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَآ أَنزَلَ عَلَيْكُم مِّنَ ٱلْكِتَـٰبِ وَٱلْحِكْمَةِ يَعِظُكُم بِهِۦ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ ﴿٢٣١﴾

ه ه Аёлларингизни талоқ қилсангиз ва уларнингидда муддатлари охирлаб қолса, ё яхшилик билан олиб қолинглар ва ёки яхшилик билан қўйиб юборинглар. Жоҳилиятдагиларга ўхшаб уларга тажовуз қилиш ва зарар етказиш учун олиб қолманглар. Ким шундай қилса, ўзига ўзи зулм қилибди. Чунки бу иши билан у ўзини ўзи гуноҳкор қилиб, азобга гирифтор этади. Аллоҳнинг оятлари билан ўйнашиб, уларни масхара қилманглар. Аллоҳнинг сизларга ато этган неъматларини эсланглар. Уларнингэнгулуғи сизларга Қуръон ва суннатни нозил қилганидирки, улар орқали сизларга жаннат хушхабарини берди ва сизларни дўзахдан огоҳлантирди. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Билингларки, Аллоҳ ҳар нарсадан хабардордир, ҳеч нарса У Зотдан яширин эмас ва яқинда сизларга амалларингизга қараб, жазоёки мукофотларингизни беради

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَن يَنكِحْنَ أَزْوَٰجَهُنَّ إِذَا تَرَٰضَوْا۟ بَيْنَهُم بِٱلْمَعْرُوفِ ۗ ذَٰلِكَ يُوعَظُ بِهِۦ مَن كَانَ مِنكُمْ يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ ۗ ذَٰلِكُمْ أَزْكَىٰ لَكُمْ وَأَطْهَرُ ۗ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿٢٣٢﴾

ه Биринчи ва иккинчи талоқдан кейин иддаси чиқса ва олдинги эри билан яхши яшаб кетишга келишиб, янги никоҳ билан қайта ярашишни истаса, валийлари унга тўсқинлик қилмасинлар. Бу ҳукм Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирганлар учун эслатмадир. У эзгуликни кучайтирадиган, обрўларингизни ҳам, амалларингизни ҳам покиза тутишга ундайдиган ҳукмдир. Ишларнинг моҳиятини ҳам, оқибатларини ҳам Аллоҳ билади, сизлар эса билмайсизлар

۞ وَٱلْوَٰلِدَٰتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَـٰدَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ ۖ لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ ٱلرَّضَاعَةَ ۚ وَعَلَى ٱلْمَوْلُودِ لَهُۥ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِٱلْمَعْرُوفِ ۚ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَا تُضَآرَّ وَٰلِدَةٌۢ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌۭ لَّهُۥ بِوَلَدِهِۦ ۚ وَعَلَى ٱلْوَارِثِ مِثْلُ ذَٰلِكَ ۗ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَن تَرَاضٍۢ مِّنْهُمَا وَتَشَاوُرٍۢ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا ۗ وَإِنْ أَرَدتُّمْ أَن تَسْتَرْضِعُوٓا۟ أَوْلَـٰدَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُم مَّآ ءَاتَيْتُم بِٱلْمَعْرُوفِ ۗ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌۭ ﴿٢٣٣﴾

Оналар болаларини тўла икки йил эмизадилар. Бу ҳукм эмизиш муддатини тўла қилмоқчи бўлганлар учун. Талоқ қилинган эмизикли аёлнинг нафақаси, уни едириб-кийдириш отанинг зиммасидадир. Аллоҳ ҳеч кимга тоқатидан, имконидан, қувватидан ортиғини юкламайди. Ота ва она болани восита қилиб бир-бирларига зарар беришлари мумкин эмас. Ота йўқ бўлса, аёлнинг таъминоти боланинг меросхўрига ўтади. Агар ота-она ўзаро келишиб, маслаҳатлашиб, боланинг манфаатини кўзлаб, икки йил муддатдан олдин болани сутдан чиқармоқчи бўлсалар, уларга гуноҳ бўлмайди. Агар болаларингизга онасидан бошқа эмизувчи энага ёлламоқчи бўлсангиз, унга келишилган ҳақни яхшилик билан муддатини ўтказиб юбормасдан тўла-тўкис тўлаб турсангиз, гуноҳкор бўлмайсиз. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилинглар. Билингларки, Аллоҳ ҳамма қилган ишларингизни кўриб-билиб туради. Ҳеч нарса Ундан яширин қолмайди. Яқинда қилган ишларингизга қарабжазоёки мукофотларингизни беради. بلغ Qur’on · Tafsir

وَٱلَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَٰجًۭا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍۢ وَعَشْرًۭا ۖ فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِىٓ أَنفُسِهِنَّ بِٱلْمَعْرُوفِ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌۭ ﴿٢٣٤﴾

Кимлардир вафот этиб, ортидан ҳомиладор бўлмаган аёллари қолса, тўрт ою ўн кун эрнингуйидан чиқмасдан, пардоз қилмасдан,бошқа эрга тегмасдан турадилар.Муддат тугаганидан кейин мазкур ман қилинган ишлардан шариат ва урф-одатга зид бўлмаган тарзда қилсалар, валийларига гуноҳ бўлмайди. Аллоҳ ҳамма қилаётган ишларингиздан хабардор. Зоҳирда бўлсин, ботинда бўлсин, ҳеч нарса У Зотдан яширин эмас. Яқинда қилган амалларингизга қарабжазоёки мукофотингларни беради

وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُم بِهِۦ مِنْ خِطْبَةِ ٱلنِّسَآءِ أَوْ أَكْنَنتُمْ فِىٓ أَنفُسِكُمْ ۚ عَلِمَ ٱللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَـٰكِن لَّا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّآ أَن تَقُولُوا۟ قَوْلًۭا مَّعْرُوفًۭا ۚ وَلَا تَعْزِمُوا۟ عُقْدَةَ ٱلنِّكَاحِ حَتَّىٰ يَبْلُغَ ٱلْكِتَـٰبُ أَجَلَهُۥ ۚ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِىٓ أَنفُسِكُمْ فَٱحْذَرُوهُ ۚ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌۭ ﴿٢٣٥﴾

ى Эридан боин (бошқага эрга тегиши мумкин бўладиган) талоқ олган ёки эри ўлган аёлга иддаси ичида, "иддангиз тугаса, айтиб қўйинг", деганга ўхшаш иборалар билан ишоралар бериш мумкин. Аммо, иддангиз тугаса, сизга уйланаман, дея аниқ ваъда бериш мумкин эмас. Аммо иддаси чиққанидан кейин уйланишни кўнглига тугиб қўйган бўлса, зарари йўқ. Бу гапни яқинда очиқлашингизни Аллоҳ билибтурибди. Шунингучун очиқ айтишга эмас, ишора қилишга рухсат берди. Идда ичидаги аёлга яширин тарзда уйланишга ваъда берманглар, улар билан ваъдалашманглар, келишиб олманглар. Билингларки, Аллоҳ қалбингларда нима кечаётганини ҳам билиб туради. Ундан қўрқинглар, буйруқларига зид иш қилманглар. Яна билингларки, Аллоҳ тавба қилган бандасини кечирадиган Кечиримли ва жазони тезлаштирмайдиган Ҳалим Зотдир

لَّا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِن طَلَّقْتُمُ ٱلنِّسَآءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا۟ لَهُنَّ فَرِيضَةًۭ ۚ وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى ٱلْمُوسِعِ قَدَرُهُۥ وَعَلَى ٱلْمُقْتِرِ قَدَرُهُۥ مَتَـٰعًۢا بِٱلْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿٢٣٦﴾

Никоҳ қилган лекин ҳали қўшилмаган ва аниқ бир маҳр тайин қилмаган аёлларингизни талоқ қилсангизлар, уларга маҳр беришингиз шарт бўлмайди. Шикастланган қалбларига бироз ором бўлиши учун кўнглингиздан чиқариб, бирон нарса бериб юборишингиз вожибдир. Бу борада бой ёки камбағал ҳолига қараб иш қилади. Бу иш ҳамма ишини пухта бажарадиган муҳсинлар бўйнидаги бурчдир

وَإِن طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةًۭ فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّآ أَن يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَا۟ ٱلَّذِى بِيَدِهِۦ عُقْدَةُ ٱلنِّكَاحِ ۚ وَأَن تَعْفُوٓا۟ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۚ وَلَا تَنسَوُا۟ ٱلْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿٢٣٧﴾

ى ه Никоҳ қилиб олган, муайян маҳр ҳам белгилаган, лекин ҳали қўшилмаган аёлларингизни талоқ қилсангизлар, маҳрнинг ярмини беришингиз вожиб бўлади. Агар аёл олийжаноблик қилиб маҳрдан кечиб юборса ёки эр олийжаноблик қилиб маҳрнинг ярмини эмас, ҳаммасини бериб юборса, янада яхши. Ҳақ-ҳуқуқлар борасида ўзаро олийжаноблик ва бағрикенглик қилишингиз сизни янада тақводорроқ, янада Аллоҳдан қўрқадиганроқ, янада Аллоҳга итоат қиладиганроқ одамга айлантиради. Бас, эй одамлар, ҳақ-ҳуқуқлар борасида ўзароолийжаноблик ва бағрикенгликни канда қилманг. Аллоҳ қилаётган ишларингизни кўриб турибди. Шундай экан, эзгулик улашиш йўлида ғайрат қилиб, Аллоҳнинг савобига ноил бўлинглар! بلغ Qur’on · Tafsir

حَـٰفِظُوا۟ عَلَى ٱلصَّلَوَٰتِ وَٱلصَّلَوٰةِ ٱلْوُسْطَىٰ وَقُومُوا۟ لِلَّهِ قَـٰنِتِينَ ﴿٢٣٨﴾

Ҳамма намозларни Аллоҳ буюргандек тўла-тўкис адо этиш билан асраб қолинглар. Хусусан, ўрта намозни - аср намозини. Намозингларда Аллоҳга итоат этиш ва хушуъ билан туринглар

فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًۭا ۖ فَإِذَآ أَمِنتُمْ فَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُم مَّا لَمْ تَكُونُوا۟ تَعْلَمُونَ ﴿٢٣٩﴾

Бирон душмандан ёки бошқа бир офатдан қўрқиб уни тўла адо этолмай қолсангизлар, оёқда туриб ёки туя, от кабиларни минган ҳолингизда ё бошқа бир ўзингиз қодир бўладиган ҳолатингизда намоз ўқинглар. Хавф кетганидан кейин Аллоҳни турли тарзда, жумладан, намозни тўла адо этиш тарзида ҳам зикр қилинглар. Аллоҳ сизларга ўзингиз билмаган нур ва ҳидоятни ўргатди.Энди сизлар ибодатни ана шундай бажаринглар

وَٱلَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَٰجًۭا وَصِيَّةًۭ لِّأَزْوَٰجِهِم مَّتَـٰعًا إِلَى ٱلْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍۢ ۚ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِى مَا فَعَلْنَ فِىٓ أَنفُسِهِنَّ مِن مَّعْرُوفٍۢ ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ ﴿٢٤٠﴾

Сизлардан вафот этганда аёлларини ортидан қолдираётганлар улар учун тўла бир йилгача уйда қолиш ва бошқа керакли таъминотни ўлимидан олдин васият қилиб қўйсинлар. Меросхўрлари мажбурлаб уларни чиқариб юбормасинлар. Лекин агар уларнинг ўзлари бир йил бўлмасдан олдин чиқиб кетсалар ва ўзларига оро бериб, пардоз-андоз қила бошласалар, сизларга ҳам, уларга ҳам гуноҳ йўқ. Аллоҳ ҳар кимдан ва ҳар нарсадан ғолибазиз Зотдир,ҳар бир тадбирини,шариатини ҳикмат билан қиладиган ҳаким Зотдир.Жумҳур муфассирлар буоятнинг ҳукми юқоридаги 234-оят билан насх-бекор қилинган,деганлар

وَلِلْمُطَلَّقَـٰتِ مَتَـٰعٌۢ بِٱلْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى ٱلْمُتَّقِينَ ﴿٢٤١﴾

Талоқ қилинган аёлларнинг кўнгли яримта бўлиб қолади. Шунинг учун уларни кийим-кечак ва бошқа нарсалар билан кўнглини олиш лозим. Сарф-харажат эрнингбой ё камбағаллигига қараб, ҳар хил миқдорда бўлади. Бу ҳукм Аллоҳнингбуйруқларини бажарадиган,тақиқларидан тийиладиган тақводорлар зиммасидаги бурчдир

كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ ءَايَـٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿٢٤٢﴾

Эй мўминлар Аллоҳ ўзининг ҳудудлари ва ҳукмларини ўз ичига олган оятларини сизларга мана шундай баён қилади. Шоядки, ақлингизни ишлатиб, уларга амал қилсангизлар-да, дунё ва охират саодатига эришсангизлар

۞ أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ خَرَجُوا۟ مِن دِيَـٰرِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ ٱلْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ ٱللَّهُ مُوتُوا۟ ثُمَّ أَحْيَـٰهُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ ﴿٢٤٣﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, вабова бошқа офатлар туфайли ўлимдан қўрқиб, уйларини ташлабчиққан жуда кўп одамлар ҳақидаги хабарни эшитмадингизми?Улар Бани Исроилнингбир тоифаси эди. Аллоҳ уларга: "Ўлинглар", деганди, улар ўлдилар. Кейин ҳамма иш ЎзинингҚўлида эканини, улар эса ўзларига фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмасликларини кўрсатибқўйиш учун уларни яна ҳаётга қайтарди. Аллоҳнингодамларга бўлган фазлу марҳамати чексиз.Лекин кўп одамлар Аллоҳнингнеъматларига шукр қилмайдилар. بلغ Qur’on · Tafsir

وَقَـٰتِلُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌۭ ﴿٢٤٤﴾

Эй мўминлар, Аллоҳнинг динини ғолиб, калимасини олий қилиш учун жанг қилинглар ва билингларки, Аллоҳ гапираётган гапларингизни эшитиб, дилингиздаги ниятларингизни ҳам, қилаётган амалларингизни ҳам кўриб- билибтурадиган Зотдир. Яқинда амалларингизга қараб, жазоёки мукофотингларни беради

مَّن ذَا ٱلَّذِى يُقْرِضُ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًۭا فَيُضَـٰعِفَهُۥ لَهُۥٓ أَضْعَافًۭا كَثِيرَةًۭ ۚ وَٱللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُۜطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٢٤٥﴾

Худди қарз берувчидек амал қилиб, яхши ният, самимият ила Аллоҳ йўлида молини сарфлаш орқали уни бир неча баробарга кўпайтириболишни истайдиганлар борми?! Ризқ, соғлик ва бошқа нарсалардан қисадиган ҳам, уларни кенгқилибберадиган ҳам Аллоҳдир. У Зот ҳар бир ишни Ўз ҳикмати ва адли билан қилади. Охиратда ёлғиз Унга қайтасизлар ва амалларингизга қараб, жазоёки мукофотингизни беради

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلْمَلَإِ مِنۢ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ مِنۢ بَعْدِ مُوسَىٰٓ إِذْ قَالُوا۟ لِنَبِىٍّۢ لَّهُمُ ٱبْعَثْ لَنَا مَلِكًۭا نُّقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۖ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِن كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ أَلَّا تُقَـٰتِلُوا۟ ۖ قَالُوا۟ وَمَا لَنَآ أَلَّا نُقَـٰتِلَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِن دِيَـٰرِنَا وَأَبْنَآئِنَا ۖ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ ٱلْقِتَالُ تَوَلَّوْا۟ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّنْهُمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٢٤٦﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Бани Исроилнинг Мусо алайҳиссаломдан кейинги улуғлари ҳақидаги хабардан воқиф эмасмисиз? Улар ўз пайғамбарига: “Бизга бир подшоҳ тайинлагин, Аллоҳ йўлида жанг қилайлик”, дейишди. Шунда пайғамбари: “Аллоҳ сизларга жанг қилишни фарз қилганидан кейин эҳтимол урушмассизлар?”, деди. Бу гапга эътироз билдиришиб: “Аллоҳ йўлида жанг қилишимизга асослар етарли-ку! Бизни урушдан нима қайтарар экан? Ахир душманларимиз ватанимиздан ҳайдадилар, болаларимизни асир олдилар. Энди ватанимизни қайтариб олиш ва асирларимизни озод қилиш учун жанг қиламиз”, дедилар. Аллоҳ уларга урушни фарз қилганидан кейин эса ваъдаларига вафо қилмай, кўпчилиги юз ўгириб кетдилар. Аҳдини бузиб, Аллоҳнинг фармонидан юз ўгирган золимларни Парвардигори олам кўриб-билиб турибди. Яқинда уларга бу қилмишларига яраша жазосини беради

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ ٱللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًۭا ۚ قَالُوٓا۟ أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ ٱلْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِٱلْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةًۭ مِّنَ ٱلْمَالِ ۚ قَالَ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصْطَفَىٰهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُۥ بَسْطَةًۭ فِى ٱلْعِلْمِ وَٱلْجِسْمِ ۖ وَٱللَّهُ يُؤْتِى مُلْكَهُۥ مَن يَشَآءُ ۚ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌۭ ﴿٢٤٧﴾

Пайғамбарлари уларга: "Аллоҳ сизларга Толутни подшоҳ қилиб тайинлади, унинг байроғи остида жанг қиласизлар", деди. Улуғлари бу танловга рози бўлмай, эътироз билдиришиб: "Қандай қилиб у бизга подшоҳ бўлсин? Подшоҳликка ундан кўра биз ҳақлироқмиз-ку. У на подшоҳзода бўлса ва на шоҳликка олиб борадиган бойликка эга бўлса?!", дедилар. Пайғамбарлари: "Уни сизларга подшоҳ қилиб Аллоҳнинг Ўзи тайинлади. Унинг илмий даражасини ҳам, жисмоний қувватини ҳам зиёда қилди. Аллоҳ Ўз ҳикмати ва раҳмати ила подшоҳликни Ўзи истаган бандасига беради. Аллоҳ фазлу карами кенг ва неъматига қайси бандаси ҳақли эканини жуда яхши биладиган Зотдир. بلغ Qur’on · Tafsir

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ ءَايَةَ مُلْكِهِۦٓ أَن يَأْتِيَكُمُ ٱلتَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌۭ مِّمَّا تَرَكَ ءَالُ مُوسَىٰ وَءَالُ هَـٰرُونَ تَحْمِلُهُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةًۭ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ﴿٢٤٨﴾

Пайғамбарлари уларга: "Унинг сизларга подшоҳ бўлиб сайланганининг аломати сизларга бир сандиқ келишидир. Унда бир хотиржамлик ҳамда Мусо ва Ҳорун оилаларидан қолган асо ва айрим лавҳлар каби мерос бор", деди. Бани Исроил учун ўзларидан олиб қўйилган бу сандиқнинг аҳамияти катта эди. Агар сизлар ҳақиқатан мўмин бўлсангизлар, бу ишда сизларга очиқ белги-аломат бордир

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِٱلْجُنُودِ قَالَ إِنَّ ٱللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍۢ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّى وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُۥ مِنِّىٓ إِلَّا مَنِ ٱغْتَرَفَ غُرْفَةًۢ بِيَدِهِۦ ۚ فَشَرِبُوا۟ مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّنْهُمْ ۚ فَلَمَّا جَاوَزَهُۥ هُوَ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ قَالُوا۟ لَا طَاقَةَ لَنَا ٱلْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِۦ ۚ قَالَ ٱلَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَـٰقُوا۟ ٱللَّهِ كَم مِّن فِئَةٍۢ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةًۭ كَثِيرَةًۢ بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ ﴿٢٤٩﴾

ه Толут лашкарни шаҳардан олиб чиққач, уларга шундай деди: "Аллоҳ сизларни бир дарё билан синайди. Ким ундан ичса, у билан йўлимиз бир эмас ва у менинг сафимда жанг қилмайди. Ким ичмаса, у билан йўлимиз бир ва у менинг сафимда жанг қилади. Мажбур бўлиб қолганидан қўли билан бир ҳовучгина олиб ичган одам бундан мустасно". Лашкарнинг катта кўпчилиги ундан ичдилар. Оз сонли сабрлиларгина ўта қаттиқ ташналикларига қарамасдан ичмадилар.Толут мўминлар билан бирга дарёдан ўтгач,қўшиндаги айрим аскарлар:"Букун Жолут ва унинг қўшинига бас кела олмаймиз, кучимиз етмайди", дедилар. Ана шунда қиёмат кунида Аллоҳга рўбарў келишига ишонадиган зотлар: "Қанча оз сонли мўминлар борки, Аллоҳнинг изни ва мадади ила кўп сонли кофирлардан ғолиб бўлганлар", дедилар. Яъни, ғалаба учун муҳим омил соннинг кўплиги эмас, иймондир. Аллоҳ сабрли бандалари билан биргадир.Уларни қўллаб-қувватлаб,нусрат берибтуради

وَلَمَّا بَرَزُوا۟ لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِۦ قَالُوا۟ رَبَّنَآ أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًۭا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٢٥٠﴾

Жолут ва унинг лашкарига рўбарў келганларида Аллоҳга юзланиб, шундай дуо қилдилар: «Парвардигоро, қалбларимизга сабру тоқат ёғдир, қадамларимизни собит қилки, асло душмандан чекинмайлик, ва Ўз қудратинг ва қўлловингила бизни бу кофир қавм устидан ғолибқил!»

فَهَزَمُوهُم بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُۥدُ جَالُوتَ وَءَاتَىٰهُ ٱللَّهُ ٱلْمُلْكَ وَٱلْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهُۥ مِمَّا يَشَآءُ ۗ وَلَوْلَا دَفْعُ ٱللَّهِ ٱلنَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍۢ لَّفَسَدَتِ ٱلْأَرْضُ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٢٥١﴾

Аллоҳнинг изни билан уларни енгдилар. Довуд Жолутни ўлдирди. Аллоҳ унга подшоҳлик ва пайғамбарликни берди ҳамда унга Ўзи хоҳлаган илмларидан ўргатди.Шубилан унга дунёни ҳам ва охиратни ҳам ислоҳ қиладиган омилларни ато этди. Одамлардан бири бузганини яна бири тузиб бориши ҳақидаги Аллоҳнинг қонунияти бўлмаганида ер юзи бузғунчилар қўлида қолиб, харобага айланарди. Лекин Аллоҳ ҳамма махлуқотларига фазлу карамли Зотдир. بلغ Qur’on · Tafsir

تِلْكَ ءَايَـٰتُ ٱللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِٱلْحَقِّ ۚ وَإِنَّكَ لَمِنَ ٱلْمُرْسَلِينَ ﴿٢٥٢﴾

Эй Муҳаммад алайҳиссалом,булар Аллоҳнингочиқ-равшан оятларидир.Хабарлари ростлик,ҳукмлари эса адолат билан суғорилган.Сиз оламлар Парвардигори тарафидан юборилган пайғамбарларнингбирисиз

۞ تِلْكَ ٱلرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍۢ ۘ مِّنْهُم مَّن كَلَّمَ ٱللَّهُ ۖ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَـٰتٍۢ ۚ وَءَاتَيْنَا عِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ ٱلْبَيِّنَـٰتِ وَأَيَّدْنَـٰهُ بِرُوحِ ٱلْقُدُسِ ۗ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَا ٱقْتَتَلَ ٱلَّذِينَ مِنۢ بَعْدِهِم مِّنۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْهُمُ ٱلْبَيِّنَـٰتُ وَلَـٰكِنِ ٱخْتَلَفُوا۟ فَمِنْهُم مَّنْ ءَامَنَ وَمِنْهُم مَّن كَفَرَ ۚ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَا ٱقْتَتَلُوا۟ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ ﴿٢٥٣﴾

ه Юқорида сизга айтиб ўтганимиз пайғамбарларнинг айримларини айримларидан ваҳий, тобелар ва даражалар жиҳатидан афзал қилдик. Масалан, улардан Мусо алайҳиссалом билан Аллоҳ гаплашди. Муҳаммад алайҳиссаломни эса олий даражаларга кўтарди. Зеро, У Зот бутун инсониятга юборилди. У Зотнинг рисолати билан пайғамбарлик ниҳоясига етди. У Зотнингуммати бошқа умматлардан афзал қилинди. Марям ўғли Ийсога ўликларни тирилтириш, пес ва моховларни даволаш каби пайғамбарлигига далолат қиладиган очиқ-равшан мўжизаларни бердик ва уни Аллоҳнинг фармонини бажаришда Жаброил алайҳиссалом билан қўллаб- қувватладик. Аллоҳ хоҳлаганида пайғамбарлардан кейин келганлар бу қадар очиқ-равшан оят-аломатлар келганидан кейин урушмаган бўлардилар. Лекин улар ихтилоф қилиб, бўлиниб кетдилар. Бир қисми Аллоҳга иймон келтирса, бошқаси куфр келтирди. Аллоҳ хоҳлаганида урушмаган бўлардилар. Лекин Аллоҳ Ўзи истаган ишини қилади. Истаган бандасини Ўз фазли ва марҳамати билан Исломга ҳидоятлабқўяди. Истаган одамини Ўз адли ва ҳикмати билан адаштирибқўяди

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَنفِقُوا۟ مِمَّا رَزَقْنَـٰكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِىَ يَوْمٌۭ لَّا بَيْعٌۭ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌۭ وَلَا شَفَـٰعَةٌۭ ۗ وَٱلْكَـٰفِرُونَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ ﴿٢٥٤﴾

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашганлар, қиёмат куни келишидан олдин сизларга ризқ қилиб берганимиз ҳалол моллардан инфоқ-эҳсон қилиб қолинглар. Қиёмат кунида инсон фойдаланиб қолиши мумкин бўлган олди-сотди ҳам, қийинчилик пайтида қўллаб юборадиган яқин дўст ҳам, зарарни даф қилиб, фойда келтирадиган бирон воситачи ҳам бўлмайди.Фақат АллоҳнингЎзи Ўз хоҳиш-иродаси билан изн берган кишигина шафоат қила олади.Кофирлар Аллоҳ таолога куфр келтиришлари сабабли ҳақиқий золимлардир. بلغ Qur’on · Tafsir

ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُۥ سِنَةٌۭ وَلَا نَوْمٌۭ ۚ لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ مَن ذَا ٱلَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذْنِهِۦ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَىْءٍۢ مِّنْ عِلْمِهِۦٓ إِلَّا بِمَا شَآءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ ۖ وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْعَظِيمُ ﴿٢٥٥﴾

Аллоҳ шундай Зотки, чин маъбудликка ёлғиз Ўзи лойиқдир. Тирикдирки, ҳаётида на ўлим бор ва на нуқсон. У Қайюмдир, яъни, бор бўлиши учун Ўзи яратганларидан биронтасига муҳтож бўлмаган, ҳамма яратганлари эса бирон ҳолатда ҳам У Зотдан беҳожат эмас. У Зотни мудроқ ҳам, уйқу ҳам олмайди. Зеро, У Зот барҳаётлик ва қайюмликда комилдир, бенуқсондир. Осмонлару ердаги ҳамма нарса Унинг мулкидир. У Зотнинг ҳузурида Унинг Ўзи рози бўлибизн бермагунича ҳеч ким ҳеч кимни шафоат қила олмайди. Ўтган ишларни ҳам, энди бўладиган ишларни ҳам билади. Бошқалар Унинг илмидан Унинг Ўзи хоҳлаган миқдоринигина била оладилар. Курсиси - Парвардигори оламнинг икки қадами турадиган жой - шу қадар улканки, осмонлару ерни қамраб олган. Уларни муҳофаза қилибтуриш У Зотга қийин эмас. У Ўз зотида ҳам, куч-қудратида ҳам, қаҳрида ҳам ҳаммадан Юксакдир, мулку салатанатида ҳаммадан Буюкдир

لَآ إِكْرَاهَ فِى ٱلدِّينِ ۖ قَد تَّبَيَّنَ ٱلرُّشْدُ مِنَ ٱلْغَىِّ ۚ فَمَن يَكْفُرْ بِٱلطَّـٰغُوتِ وَيُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱسْتَمْسَكَ بِٱلْعُرْوَةِ ٱلْوُثْقَىٰ لَا ٱنفِصَامَ لَهَا ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿٢٥٦﴾

Ҳеч кимни мажбурлаб, зўрлаб Ислом динига киритилмайди. Чунки бу дин очиқ кўриниб турган ҳақиқатдирки, мажбурлашга мутлақо зарурат йўқ. Рушду ҳидоят куфру залолатдан ажралиб бўлди. Аллоҳдан ўзга барча сохта маъбудлардан юз ўгириб, ёлғиз Аллоҳнинг Ўзига иймон келтирган одам қиёмат кунида нажотга олиб борадиган энг мустаҳкам ҳалқани ушлабди. Аллоҳ бандаларининг гап-сўзларини эшитиб, қилган ишларини кўриб-билиб турадиган Зотдир. Яқинда уларга амалларига яраша жазоёки мукофотларини беради

ٱللَّهُ وَلِىُّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ يُخْرِجُهُم مِّنَ ٱلظُّلُمَـٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ ۖ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَوْلِيَآؤُهُمُ ٱلطَّـٰغُوتُ يُخْرِجُونَهُم مِّنَ ٱلنُّورِ إِلَى ٱلظُّلُمَـٰتِ ۗ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٢٥٧﴾

Аллоҳ иймон келтирганларнинг дўстидир. Уларга тавфиқ, нусрат беради. Уларни куфру жаҳолат зулматларидан иймону маърифат нурига олиб чиқади. Кофирларнинг дўстлари эса бутлар ва Аллоҳга тенг, шерик қилган бошқа худоларидир. Уларга куфрни чиройли қилиб кўрсатадилар. Уларни иймону маърифат нуридан куфру жаҳолат зулматларига бошлайдилар. Улар дўзах эгаларидир ва у ерда абадий қолурлар

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِى حَآجَّ إِبْرَٰهِـۧمَ فِى رَبِّهِۦٓ أَنْ ءَاتَىٰهُ ٱللَّهُ ٱلْمُلْكَ إِذْ قَالَ إِبْرَٰهِـۧمُ رَبِّىَ ٱلَّذِى يُحْىِۦ وَيُمِيتُ قَالَ أَنَا۠ أُحْىِۦ وَأُمِيتُ ۖ قَالَ إِبْرَٰهِـۧمُ فَإِنَّ ٱللَّهَ يَأْتِى بِٱلشَّمْسِ مِنَ ٱلْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ ٱلْمَغْرِبِ فَبُهِتَ ٱلَّذِى كَفَرَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٢٥٨﴾

ه Эй Пайғамбар алайҳиссалом,Иброҳим алайҳиссалом билан Аллоҳнингрубубияти ва тавҳиди борасида мужодала қилган золимнинг ҳовлиққанини кўрдингизми? Нима учун ҳовлиққанини биласизми? Чунки Аллоҳ унга подшоҳликни берганди ва у босар-тусарини билмай қолганди. Иброҳим алайҳиссалом олдинига Парвардигорининг бир сифатини айтиб: "Раббим халойиқни ўлдиради ва тирилтиради", деди. Золим бунга жавобан саркашлик билан:"Мен ҳам истаган одамимни ўлдираман,истаган одамимни кечирибюбораман",деди. Шунда Иброҳим алайҳиссалом каттароқ ҳужжат келтириб:"Аллоҳ қуёшни машриқдан чиқаради,сен уни بلغ Qur’on · Tafsir мағрибдан чиқар-чи", деди. Шу билан золим мот бўлди-қолди. Ҳужжат кучли эди. Мағлублигини тан олишдан бошқа чора қолмаганди. Аллоҳ золимларни зулми ва зўравонлиги туфайли Ўзинингйўлига йўллабқўймайди

أَوْ كَٱلَّذِى مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍۢ وَهِىَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّىٰ يُحْىِۦ هَـٰذِهِ ٱللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا ۖ فَأَمَاتَهُ ٱللَّهُ مِا۟ئَةَ عَامٍۢ ثُمَّ بَعَثَهُۥ ۖ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ ۖ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍۢ ۖ قَالَ بَل لَّبِثْتَ مِا۟ئَةَ عَامٍۢ فَٱنظُرْ إِلَىٰ طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ ۖ وَٱنظُرْ إِلَىٰ حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ ءَايَةًۭ لِّلنَّاسِ ۖ وَٱنظُرْ إِلَى ٱلْعِظَامِ كَيْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًۭا ۚ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُۥ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ ﴿٢٥٩﴾

ى Томлари йиқилиб, деворлари ағанаб, аҳолиси қирилиб, ўзи ҳувиллаб қолган қишлоқдан ўтган одамни кўрдингизми? У ҳайратланиб: "Аллоҳ бу тугаб бўлган қишлоқни қандай тирилтирар экан-а", деганди. Шунда Аллоҳ унинг ўзини юз йил муддатга ўлдириб, қайта тирилтирди ва ундан: "Ўлик ҳолингда қанча турдинг?", деб сўради. У: "Бир кун ё ярим кун", деб жавоб берди. Шунда Аллоҳ унга деди: "Юз йил турдинг. Таом ва ичимлигингга қара, қандай бўлса, ўшандоқ турибди, заррача ўзгармаган. Ҳолбуки, озиқ-овқат энг тез ўзгарадиган маҳсулот. Анави ўлиб ётган эшагингга қара, чириб, суяклари ажраб ётибди. Энди сени Аллоҳнинг қайта тирилтиришга қодир эканини кўрсатувчи ҳужжат-аломат қилишимиз учун эшагингнинг сочилиб кетган суякларини қандай бирлаштиришимизга, кейин уларнинг устига қандай гўшт қоплашимизга ва шу билан янги ҳаёт бахш этишимизга қара". Буларнинг ҳаммасини кўргач, унга ҳақиқат ойдинлашди ва эътироф этиб: "Аллоҳ ҳар ишга Қодир эканини биламан", деди

وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِـۧمُ رَبِّ أَرِنِى كَيْفَ تُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ ۖ قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِن ۖ قَالَ بَلَىٰ وَلَـٰكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِى ۖ قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةًۭ مِّنَ ٱلطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ ٱجْعَلْ عَلَىٰ كُلِّ جَبَلٍۢ مِّنْهُنَّ جُزْءًۭا ثُمَّ ٱدْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًۭا ۚ وَٱعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ ﴿٢٦٠﴾

ه عزيز حكيم Эсланг, эй Пайғамбар алайҳиссалом, Иброҳим алайҳиссалом: "Парвардигоро, ўликларни қандай тирилтиришингни кўрсат, ўз кўзим кўрай", деганида, Аллоҳ: "Ишонмаганмидинг?", деди. Иброҳим: "Ишонгандим, лекин қалбим яна ҳам таскин топиши учун", деди. Шунда Аллоҳ унга деди: "Тўртта қушни олгин-да, уларни майдалабташла, кейин атрофдаги тоғларга бўлакларини сочибюбор, ундан кейин уларни ўзингга чақир, ҳаммаси олдингга дарҳол етиб келадилар. Билгилки, эй Иброҳим, Аллоҳ Ўз мулкида ғолиб, Азиз ҳамда ҳар бир ишини, ҳукмини ва яратишини ҳикмат билан қиладиган Зотдир"

مَّثَلُ ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنۢبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِى كُلِّ سُنۢبُلَةٍۢ مِّا۟ئَةُ حَبَّةٍۢ ۗ وَٱللَّهُ يُضَـٰعِفُ لِمَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ ﴿٢٦١﴾

Молларини Аллоҳнингйўлида инфоқ-эҳсон қиладиган мўминларнингсавоби бир дона донга ўхшайди. Деҳқон уни бир унумли ерга экади ва ундан етти бошоқ ўсиб чиқадики, ҳар бошоқда юзтадан дон бор. Аллоҳ Ўзи истаган бандасига кўпайтириб, ҳисобсиз қилиб ажрлар беради. Аллоҳ фазлу карами кенг ва кўпайтириб беришга ким ҳақли эканини яхши биладиган Зотдир. بلغ Qur’on · Tafsir ن

ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَآ أَنفَقُوا۟ مَنًّۭا وَلَآ أَذًۭى ۙ لَّهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿٢٦٢﴾

عليهم ولا هم يحزنون Аллоҳнинг тоати ва розилиги йўлида молларини сарфлаб, ортидан гап биланми ё амал биланми миннат қилиб, савобини пучга чиқариб юбормайдиган мўминларнингажри Павардигорлари ҳузуридадир. Уларни олдинда ҳеч қандай хавф-хатар кутмаяпти. Эришадиган неъматлари буюклигидан ортда қолиб кетган нарсалари учун эса заррача хафа бўлмайдилар

۞ قَوْلٌۭ مَّعْرُوفٌۭ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌۭ مِّن صَدَقَةٍۢ يَتْبَعُهَآ أَذًۭى ۗ وَٱللَّهُ غَنِىٌّ حَلِيمٌۭ ﴿٢٦٣﴾

Мўминнингқалбига хурсандлик олибкирадиган ширин гап ва ёмонлик қилган одамни кечирибюбориш ортидан миннату озорлар келадиган садақадан яхшироқ. Аллоҳ бандаларидан беҳожат ва жазони тезлатмайдиган ҳалим Зотдир

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تُبْطِلُوا۟ صَدَقَـٰتِكُم بِٱلْمَنِّ وَٱلْأَذَىٰ كَٱلَّذِى يُنفِقُ مَالَهُۥ رِئَآءَ ٱلنَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ ۖ فَمَثَلُهُۥ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌۭ فَأَصَابَهُۥ وَابِلٌۭ فَتَرَكَهُۥ صَلْدًۭا ۖ لَّا يَقْدِرُونَ عَلَىٰ شَىْءٍۢ مِّمَّا كَسَبُوا۟ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٢٦٤﴾

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашганлар, одамларга кўрсатиш ва улардан мақтов эшитиш учун эҳсон қиладиган, ўзи эса Аллоҳга ҳам, Қиёмат кунига ҳам, у кунда бўладиган мукофоту жазога ҳам ишонмайдиган кофирга ўхшаб, бировга садақа бериб, ортидан миннат қилиб, озор бериб, берган садақаларингизни йўққа чиқарманг! Унинг мисоли худди бир устини чанг-тупроқ қоплаган силлиқ тошга ўхшайдики, унга шаррос қуйган ёмғир тегиб, ҳалиги чанг-тупроқни ювиб юборган-да, ўзини қаттиқ-силлиқ тошлигича қолдирган. Худди шунга ўхшаб, риёкорлар ҳам қилган амалларию садақаларининг савобларини пучга чиқарадилар-да, Аллоҳнинг олдига олибборадиган ҳечнарсалари қолмайди.Аллоҳ кофирларни Ўзи рози бўладиган ҳамда қилган амалларию инфоқ- эҳсонлари асқотадиган ишларга бошламайди

وَمَثَلُ ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمُ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِ ٱللَّهِ وَتَثْبِيتًۭا مِّنْ أَنفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍۭ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌۭ فَـَٔاتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِن لَّمْ يُصِبْهَا وَابِلٌۭ فَطَلٌّۭ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿٢٦٥﴾

Молларини Аллоҳнинг ризолигини истаб ва Аллоҳнинг ваъдасига аниқ ишониб, сидқидилдан сарфлайдиган мўминлар мисоли худди баланд ҳосилдор жойдаги бўстонга ўхшайди. Унга шаррос ёмғир қуйса, ҳосили мўл бўлади.Савалабқуядиган ёмғир бўлмаса,севалабёққан ёмғир ҳам ери унумдор бўлгани учун кифоя қилаверади. Ихлос билан сарфлайдиган кишиларнингинфоқ-эҳсонларини ҳам Аллоҳ қабул қилиб, ўзи оз бўлса-да, ажрини мўл қилиб беради. Аллоҳ сизларнинг қилаётган ишларингизни кўриб-билиб туради. Ким ихлос билан қиляпти, ким риё учун қиляпти,ҳаммасидан хабардор,бирон иш У Зотдан яширин қолмайди ва яқинда ҳаммага қилган ишига яраша жазоёки мукофотини беради. بلغ Qur’on · Tafsir

أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَن تَكُونَ لَهُۥ جَنَّةٌۭ مِّن نَّخِيلٍۢ وَأَعْنَابٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ لَهُۥ فِيهَا مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ وَأَصَابَهُ ٱلْكِبَرُ وَلَهُۥ ذُرِّيَّةٌۭ ضُعَفَآءُ فَأَصَابَهَآ إِعْصَارٌۭ فِيهِ نَارٌۭ فَٱحْتَرَقَتْ ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلْـَٔايَـٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ ﴿٢٦٦﴾

Биронтангиз остидан дарёлар оқиб турадиган, хурмою узумлари пишиб турган, турли хил меваларга бой боғи бўлиб, кексайиб ҳеч иш қўлидан келмайдиган пайтида ўзидек нимжон, заиф болалари билан қолганида боғини ўтли бўрон уриб,ҳаммаси ёниб,култепага айланишини истайдими?!Нотавон ўзи ва нимжон болалари энгмуҳтож бўлиб турган бир пайтида-я?! Молини риёкорлик билан сарфлайдиган одамнинг аҳволи мана шундай бўлади. Қиёмат кунида - мазкур қариядек бир савобга энгмуҳтожбўлибтурган бир пайтида Аллоҳ таолога қуруқ қўл билан йўлиқади. Аллоҳ сизларга дунё ва охиратингиз учун фойдали бўлган оятларини мана шундай баён қилади. Шоядки, фикр юритсангизлар

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَنفِقُوا۟ مِن طَيِّبَـٰتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّآ أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ ٱلْأَرْضِ ۖ وَلَا تَيَمَّمُوا۟ ٱلْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُم بِـَٔاخِذِيهِ إِلَّآ أَن تُغْمِضُوا۟ فِيهِ ۚ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ حَمِيدٌ ﴿٢٦٧﴾

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашган зотлар, ҳалолдан касб қилиб топган молингиздан ва Биз сизларга ердан ундириб берган неъматларимиздан инфоқ-эҳсон қилингиз. Ўзингизга тақдим қилинганда ёқтирмасдан, жирканиброқ, кўзингизни юмиб оладиган тубан-нопок нарсаларни бировга бермангиз. Ўзларингиз учун муносиб кўрмаган нарсани қандай қилиб Аллоҳ учун муносиб кўрасизлар? Билингизки, Аллоҳ сизларнинг инфоқ-эҳсонингиздан беҳожатдир, Ўз зотию амалларида ҳамду санога лойиқ Зотдир

ٱلشَّيْطَـٰنُ يَعِدُكُمُ ٱلْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِٱلْفَحْشَآءِ ۖ وَٱللَّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةًۭ مِّنْهُ وَفَضْلًۭا ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌۭ ﴿٢٦٨﴾

Шайтон сизларни камбағал бўлиб қолишдан қўрқитиб, бахилликка ва гуноҳлар қилишга чақиради. Аллоҳ эса сизларга гуноҳларингизни мағфират қилишини ва мўл ризқни ваъда қилади. Аллоҳ фазлу карами кенг, бандаларинингаҳволидан хабардор Зотдир

يُؤْتِى ٱلْحِكْمَةَ مَن يَشَآءُ ۚ وَمَن يُؤْتَ ٱلْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِىَ خَيْرًۭا كَثِيرًۭا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَـٰبِ ﴿٢٦٩﴾

Аллоҳ таоло ҳикматни, яъни, гап-сўзда ҳам, амалда ҳам энгтўғри йўлдан бора олишни Ўзи истаган бандасигагина ато этади. Кимга бу неъмат ато этилган бўлса, демак, у жуда кўп яхшиликка ноил бўлибди. Аллоҳнинг оятларидан Аллоҳнингнуридан баҳра олиб мунаввар бўлган ва ҳидояти ила тўғри йўлни топган комил ақл эгаларигина ибрат- насиҳат оладилар

وَمَآ أَنفَقْتُم مِّن نَّفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُم مِّن نَّذْرٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُهُۥ ۗ وَمَا لِلظَّـٰلِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ ﴿٢٧٠﴾

Аллоҳнинг розилигини истаб, оздир, кўпдир инфоқ-эҳсон қилсангиз ёки кўнгилли бўлиб Аллоҳ учун бирон савоб ишни назр қилсангиз, Аллоҳ ҳаммасини кўриб-билибтуради ва бирон амалингизни зое қилмайди. Яқинда қилган яхши амалингиз учун улуғ ажрлар беради. Кўнгилли бўлиш у ёқда турсин, ҳатто бўйнидаги вазифасини ҳам бажармайдиган, Аллоҳнинг ҳудудларидан ошган золимларга эса қиёмат кунида азобдан қутқариб қоладиган ёрдамчилар топилмайди. بلغ Qur’on · Tafsir

إِن تُبْدُوا۟ ٱلصَّدَقَـٰتِ فَنِعِمَّا هِىَ ۖ وَإِن تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا ٱلْفُقَرَآءَ فَهُوَ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۚ وَيُكَفِّرُ عَنكُم مِّن سَيِّـَٔاتِكُمْ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌۭ ﴿٢٧١﴾

بما تعملون خبير Қилаётган садақангизни ошкора қилсангиз, қандай яхши. Уни яшириб камбағалларга берсангиз, ўзингиз учун янада яхши. Чунки ихлосга яқинроқ бўлади. Ихлос билан қилинган садақалар гуноҳларнинг яширилиши ва кечирилишига сабаб бўлади. Аллоҳ қилаётган ишларингиздан хабардордир. Бирон ҳолатингиз У Зотдан яширин эмас

۞ لَّيْسَ عَلَيْكَ هُدَىٰهُمْ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ يَهْدِى مَن يَشَآءُ ۗ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِنْ خَيْرٍۢ فَلِأَنفُسِكُمْ ۚ وَمَا تُنفِقُونَ إِلَّا ٱبْتِغَآءَ وَجْهِ ٱللَّهِ ۚ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِنْ خَيْرٍۢ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لَا تُظْلَمُونَ ﴿٢٧٢﴾

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларни ҳидоятга бошлаш, ҳақиқатни тан олдириш ва унга эргаштириш сизнинг зиммангиздаги бурчингиз эмас. Сизнинг вазифангиз ҳақиқатни таништириш ва унга йўллаб қўйиш, холос. Тавфиқ ва ҳидоят Аллоҳнинг қўлидадир. У Зот Ўзи истаган одамни ҳидоят қилади. Қандай яхшиликни инфоқ-эҳсон қилсангизлар, ҳаммаси ўзингизнинг фойдангиз учундир. Чунки Аллоҳ сизнинг эҳсонингизга муҳтож эмас. Қилаётган эҳсонинглар холис Аллоҳ учун бўлсин. Зеро, ҳақиқий мўминлар ёлғиз Аллоҳнинг розилигини истаб инфоқ-эҳсон қиладилар. Озми, кўпми, қилган эҳсонингларнинг савобини тўла-тўкис оласизлар. Чунки Аллоҳ ҳеч кимга зулм қилмайди

لِلْفُقَرَآءِ ٱلَّذِينَ أُحْصِرُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًۭا فِى ٱلْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ ٱلْجَاهِلُ أَغْنِيَآءَ مِنَ ٱلتَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِيمَـٰهُمْ لَا يَسْـَٔلُونَ ٱلنَّاسَ إِلْحَافًۭا ۗ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِنْ خَيْرٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٌ ﴿٢٧٣﴾

Инфоқ-эҳсонингизни Аллоҳнинг йўлида жиҳод қилаётгани туфайли тирикчилик қилишга вақт топа олмаётган, ризқ талабида бирон жойга боролмаётган, бировдан нарса сўрашдан қаноат қилишни афзал билгани сабабли нодонлар кўзларига бой кўринаётган,диққат-эътибор билан қараган одамгина уларнингаҳволи ва кийимларидан муҳтожлигини била оладиган, бошқа фақир-камбағалларга ўхшаб, тиланчилик билан оёқ тираб туриб олмаётган фақирларга қилингиз. Мол билан бўладими, бошқа биланми, нима яхшилик қилсангиз, Аллоҳ уни кўриб-билиб турибди ва яқинда сизларга жуда катта мукофот беради. ر

ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُم بِٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ سِرًّۭا وَعَلَانِيَةًۭ فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿٢٧٤﴾

Мол-дунёларини кечаю кундуз, яширину ошкора, риё ва обрў учун эмас, Аллоҳнинг розилигини истаб инфоқ-эҳсон қиладиганларнинг савоблари Қиёмат кунида Парвардигорлари ҳузуридадир. Уларни олдинда кутаётган хавфу хатар ҳам йўқ ва улар бу дунёда йўқотган нарсаларига хафа ҳам бўлмайдилар. Бу Аллоҳнинг фазли ва неъматидандир

ٱلَّذِينَ يَأْكُلُونَ ٱلرِّبَوٰا۟ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِى يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيْطَـٰنُ مِنَ ٱلْمَسِّ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْبَيْعُ مِثْلُ ٱلرِّبَوٰا۟ ۗ وَأَحَلَّ ٱللَّهُ ٱلْبَيْعَ وَحَرَّمَ ٱلرِّبَوٰا۟ ۚ فَمَن جَآءَهُۥ مَوْعِظَةٌۭ مِّن رَّبِّهِۦ فَٱنتَهَىٰ فَلَهُۥ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ ۖ وَمَنْ عَادَ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٢٧٥﴾

Судхўрлик қилиб, қарзга фоиз оладиганлар қиёмат куни қабрларидан худди шайтон чалибкетган одамга ўхшаб, гандираклаб, ўзини бошқара олмаган ҳолда турадилар. Чунки улар судхўрликни ҳалол билдилар, у билан Аллоҳ بلغ Qur’on · Tafsir ҳалол қилиб қўйган савдо орасини ажрата олмадилар-да, савдо ҳам, рибо ҳам бир, иккиси ҳам фойда келтиради, мол-давлатни кўпайтиради, дедилар. Аллоҳ уларни рад қилиб, бу қиёсларининг норўғрилигини, ёлғонлигини очиқлаб, савдони ҳалол, рибони эса ҳаром қилди. Зеро, савдода хосу оммага манфаат бор бўлса, рибода зулм, ўзгалар молини ноҳақ эгаллаб олиш бордир. Кимга Парвардигори тарафидан насиҳат келиб, уни рибодан огоҳлантирган бўлса ва у йўлидан қайтиб, тавба қилса, олдинги топган мол-дунёси ўзиники бўлади. Олдинги ишлари учун унга гуноҳ ёзилмайди. Унинг келгусидаги иши Аллоҳга ҳавола. Ким Аллоҳ тарафидан тақиқ қўйилганидан кейин ҳам яна судхўрлик қилса, дўзахга кириш ва унда абадий қолишга лойиқ бўлиб қолади. Дўзахда абадий қолишдан мақсад узоқ муддат назарда тутилган бўлиши ҳам, ёки рибони ҳалол қилиб олганлар ҳақида айтилган бўлиши ҳам мумкин. Зеро, дўзахда абадий қолиш кофирларга хосдир. Тавҳид аҳли эса унда абадий қолмайдилар

يَمْحَقُ ٱللَّهُ ٱلرِّبَوٰا۟ وَيُرْبِى ٱلصَّدَقَـٰتِ ۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ ﴿٢٧٦﴾

Аллоҳ судхўрлик билан топилган бойликни барбод қилади. Бевосита ўша бойликнингўзига талафот етказиши ҳам мумкин ёки билвосита ундан баракани олиб қўйиши ҳам мумкин. Ихлос билан қилинган садақаларни эса савобини мўл қилиш билан ўстиради,кўпайтиради.Бир яхшиликнингсавоби ўн баробардан етти юз баробаргача кўп бўлади. Шу билан бирга Аллоҳ садақа қилувчиларнинг мол-дунёсига барака беради. Аллоҳ гуноҳлар лойига ботиб, ҳаромни ҳалол қилиболадиган саркаш кофирни яхши кўрмайди

إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُا۟ ٱلزَّكَوٰةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿٢٧٧﴾

هم يحزنون Аллоҳга иймон келтирган, пайғамбарига эргашган, яхши амаллар қилган, намозни шариатда кўрсатилгандек тўла-тўкис адоэтган ва молларидан ҳақдорлар учун закот берганларнингсавоби Парвардигорлари ҳузуридадир. Улар учун келажакда - охиратда ҳеч қандай хавфу хатар йўқ, бу дунёда қўлдан чиқариб юборган нарсаларига эса хафа бўлмайдилар

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَذَرُوا۟ مَا بَقِىَ مِنَ ٱلرِّبَوٰٓا۟ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ﴿٢٧٨﴾

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашган мўминлар, Аллоҳнинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилинглар. Агар Аллоҳга ва Аллоҳнинг судхўрликдан қайтарганига чин дилдан ишонганингиз рост бўлса, одамларда қолибкетган судхўрлик пулларини талабқила кўрманглар

فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا۟ فَأْذَنُوا۟ بِحَرْبٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ۖ وَإِن تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَٰلِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ ﴿٢٧٩﴾

Буйруқни бажармасангиз, билиб қўйингки ва ишончингиз комил бўлсинки, Аллоҳ ва пайғамбари тарафидан уруш бўлиши тайиндир. Агар тавба қилиб, судхўрликни тарк қилсангиз, берган соф қарзингиз - дастмоянгиз ўзингизники. Устига фоиз олиб, сиз ҳам бировга зулм қилмайсиз, пулингизни каматириб бериб, сизга ҳам зулм қилмайдилар

وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍۢ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍۢ ۚ وَأَن تَصَدَّقُوا۟ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿٢٨٠﴾

Сизлардан қарз олган киши камбағал-фақир бўлса ва қарзини тўлай олмаса, то бойиб, тўлай оладиган бўлгунича муддат беринг. Қарзнингҳаммасидан ёки бир қисмидан кечиб, садақа қилиб юборишингиз ўзингиз учун بلغ Qur’on · Tafsir яхшироқдир. Бу ишнингфазли Аллоҳ таолонингҳузурида қандай бўлишини билганингларда эди!

وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًۭا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى ٱللَّهِ ۖ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍۢ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ﴿٢٨١﴾

Ҳаммангиз Аллоҳга қайтариладиган ва Унинг қўл остида турадиган куннинг азобидан қўрқингиз! Кейин ҳар бир жон қилган яхши ёки ёмон амалининг жазо ёки мукофотини тўла-тўкис олади. Яхшиликларининг савобини камайтириш ёки ёмонликлари учун зиёдароқ азобберишم билан зулм қилинмайдилар

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى فَٱكْتُبُوهُ ۚ وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌۢ بِٱلْعَدْلِ ۚ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَن يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ ٱللَّهُ ۚ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ ٱلَّذِى عَلَيْهِ ٱلْحَقُّ وَلْيَتَّقِ ٱللَّهَ رَبَّهُۥ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْـًۭٔا ۚ فَإِن كَانَ ٱلَّذِى عَلَيْهِ ٱلْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُۥ بِٱلْعَدْلِ ۚ وَٱسْتَشْهِدُوا۟ شَهِيدَيْنِ مِن رِّجَالِكُمْ ۖ فَإِن لَّمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌۭ وَٱمْرَأَتَانِ مِمَّن تَرْضَوْنَ مِنَ ٱلشُّهَدَآءِ أَن تَضِلَّ إِحْدَىٰهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَىٰهُمَا ٱلْأُخْرَىٰ ۚ وَلَا يَأْبَ ٱلشُّهَدَآءُ إِذَا مَا دُعُوا۟ ۚ وَلَا تَسْـَٔمُوٓا۟ أَن تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَىٰٓ أَجَلِهِۦ ۚ ذَٰلِكُمْ أَقْسَطُ عِندَ ٱللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَـٰدَةِ وَأَدْنَىٰٓ أَلَّا تَرْتَابُوٓا۟ ۖ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَـٰرَةً حَاضِرَةًۭ تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا ۗ وَأَشْهِدُوٓا۟ إِذَا تَبَايَعْتُمْ ۚ وَلَا يُضَآرَّ كَاتِبٌۭ وَلَا شَهِيدٌۭ ۚ وَإِن تَفْعَلُوا۟ فَإِنَّهُۥ فُسُوقٌۢ بِكُمْ ۗ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۖ وَيُعَلِّمُكُمُ ٱللَّهُ ۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ ﴿٢٨٢﴾

ى ى ى ه Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашган мўминлар, қарзга оид муомала қилганингизда, яъни, бировингиз бошқангизга муайян муддатга қарз берганда уни ёзибқўйинглар. Бир котибшариатга мувофиқ инсоф билан тўғрисини ёзсин. Котиб Аллоҳ билдирганидек адолат билан ёзишдан бош тортмасин. Қарз олаётган одам айтиб турсин ва котиб ёзсин. Шу иши унинг қарз олганига иқрори бўлади. Парвардигоридан тақво қилсин-да, қарзнинг миқдори, сифати ва аҳволи ҳақида бирон жойини кам айта кўрмасин. Агар қарз олаётган одам бу ишнингуддасидан чиқа олмаса ёки ёшлиги ё ақли заифлиги туфайли ожиз бўлса ёки гунглик каби бирон нуқсони сабабли айтиб тура олмаса, унинг ўрнига шу ишга масъул бўлган ҳомий вакили айтиб турсин. У ҳам инсоф билан ростини айтсин. Иккита ақлли, адолатли эркакни гувоҳликка чақиринглар. Икки эркак топилмаса, бир эркак ҳамда икки диндор ва омонатдор аёл бўлсин. Аёллардан бири унутган жойини иккинчиси эслатиб туради. Гувоҳлар қарз муомаласида гувоҳликка чақирилсалар, рад этмасинлар. Гувоҳ бўлиш уларнинг бурчларидир. Қарз оз бўлсин, кўп бўлсин аниқ муддат белгилаб ёзиб қўйишни малол олманглар. Ёзиб қўйиш Аллоҳнинг шариатида адолатлироқ, гувоҳларнинг гувоҳлик беришлари борасида мукаммалроқ, қарзнинг нави, миқдори ва муддати борасида шубҳага ўрин қолдирмайдиганроқ ишдир. Лекин агар муомала нақд нарса ва аниқ нарх билан савдо қилиш бўлса, уни ёзмасангизлар ҳам бўлаверади. Чунки бундай пайтда ёзишга ҳожат қолмайди. Низонинголдини олиш учун гувоҳ чақириш шариатлаштирилди. Котиблар ва гувоҳларга зарар қилиш жоиз эмас. Айни пайтда котиблар ва гувоҳлар ҳам ёзиббериш ёки гувоҳликка ўтибберишни илтимос қилган кишига зарар қилмасинлар. Зарар қилиш Аллоҳга итоатсизлик, маъсиятдир. Эй мўминлар, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилинглар. Аллоҳ сизларга дунё ва охиратингизни ислоҳ қиладиган ишларни ўргатади. Аллоҳ ҳамма нарсани кўриб-билибтуради. Ҳеч нарса У Зотдан яширин қолмайди. بلغ Qur’on · Tafsir

۞ وَإِن كُنتُمْ عَلَىٰ سَفَرٍۢ وَلَمْ تَجِدُوا۟ كَاتِبًۭا فَرِهَـٰنٌۭ مَّقْبُوضَةٌۭ ۖ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُم بَعْضًۭا فَلْيُؤَدِّ ٱلَّذِى ٱؤْتُمِنَ أَمَـٰنَتَهُۥ وَلْيَتَّقِ ٱللَّهَ رَبَّهُۥ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا۟ ٱلشَّهَـٰدَةَ ۚ وَمَن يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُۥٓ ءَاثِمٌۭ قَلْبُهُۥ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌۭ ﴿٢٨٣﴾

Сафарда бўлиб, қарз васиқасини ёзишга котиб топа олмасангизлар, қарз олаётган одам уни бераётган одамга бирор нарсани гаров қўйиши кифоя қилади. Қўйган гарови то қарзини қайтаргунича кафил бўлиб туради. Агар бир-бирларингизга қаттиқ ишонсангизлар, ёзиш ҳам, гувоҳ чақириш ҳам, гаровга нарса қўйиш ҳам шарт бўлмайди. У пайтда қарз қарздорнинг бўйнига омонатга айланади ва у Аллоҳдан тақво қилиб, омонатга бирон шикаст етказмасдан эгасига қайтариши вожиббўлади. Қарздор қарзидан тонса, гувоҳ гувоҳлигини қилиши шарт. Гувоҳлик қилишдан бош тортиб, бўлган қарз муомаласини яширган одам қалби бузуқ, гуноҳкор, осийдир. Аллоҳ қилган ишларингизни кўриб-билиб тургувчидир. Ҳеч нарса У Зотдан яширин қолмайди. Яқинда амалларингизга яраша жазоёки мукофотингизни беради

لِّلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ وَإِن تُبْدُوا۟ مَا فِىٓ أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُم بِهِ ٱللَّهُ ۖ فَيَغْفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ ﴿٢٨٤﴾

ى Осмонлару ердаги ҳамма нарса Аллоҳнинг халқи, Аллоҳнинг мулки, Аллоҳнинг тадбиридир. Қалбларингиздаги нарсани ошкор қиласизларми ё яширасизларми, ҳаммасини Аллоҳ кўриб-билибтурибди ва яқинда ўшанга яраша ҳисоб-китоб қилади. Шундан кейин Ўзи истаган бандасини фазлу марҳамат кўрсатиб кечириб юборади, истаган бандасини адлуҳикматини намоён қилибазоблайди.Аллоҳ ҳар ишга Қодир Зотдир

ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَمَلَـٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍۢ مِّن رُّسُلِهِۦ ۚ وَقَالُوا۟ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ ٱلْمَصِيرُ ﴿٢٨٥﴾

Муҳаммад алайҳиссалом ўзига Парвардигори тарафидан нозилбўлган нарсаларнингҳаммасига иймон келтирди. Мўминлар ҳам иймон келтирдилар. Ҳаммалари Аллоҳга иймон келтирдилар, ҳамма фаришталарига, анбиёларига нозил қилган ҳамма китобларига, юборган пайғамбаларига иймон келтирдилар ва дедилар: "Аллоҳнинг пайғамбарларидан биронтасини ажратиб қўймаймиз". Яна шундай дедилар: "Бизгу буюрган буйруқларинг ва бизни қайтарган тақиқларингга қулоқ соламиз ҳамда буйруқларингни бажариш ва тақиқларингдан тийилиб, Сенга итоат этамиз. Парвардигоро, бизни мағфират қилишингни сўраймиз, зеро, ҳамма ишларимизда борадиган, мурожаат қиладиганимиз якка-ёлғиз Ўзингсан"

لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا ٱكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَآ إِن نَّسِينَآ أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًۭا كَمَا حَمَلْتَهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِۦ ۖ وَٱعْفُ عَنَّا وَٱغْفِرْ لَنَا وَٱرْحَمْنَآ ۚ أَنتَ مَوْلَىٰنَا فَٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٢٨٦﴾

Аллоҳ ҳеч кимга тоқати етмайдиган ишларни юкламайди. Зеро, Аллоҳнинг дини осонлик, қулайлик асосига қурилган. Унда ҳеч қандай машаққат йўқ. Ким яхши иш қилса, ўшанга яраша савобини олади. Савоби заррача камайиб қолмайди. Ким ёмон иш қилса, унга ҳам ўшанга яраша гуноҳ ёзилади. Унинг гуноҳини ҳам бошқа биров бўйнига олмайди. Пайғамбар алайҳиссалом ва мўминлар шундай дедилар: "Парвардигоро, бирон сўзимиз ё амалимизда беихтиёр хато қилиб ё унутиб қўйсак, бизни азобламагин. Парвардигоро, олдинги ўтганларга юклаганинг каби бизга кучимиз етмайдиган ишларни юкламагин. Ўшанда уларни - яҳудларни қилган зулмлари туфайли азоблагандинг. Бизга оғирлик қиладиган, тоқатимиз кўтаролмайдиган буйруқ ва тақиқларни бўйнимизга بلغ Qur’on · Tafsir қўймагин. Гуноҳларимизни кечиргин, бизни мағфират қилгин, фазлинг ила бизга раҳм этгин. Сен бизнинг хожамиз ва мададкоримизсан. Бизни кофирлар устидан ғолибайлагин. Manba: Al-Muxtasar fi tafsiril Qur’anil Karim